Öremçe

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Şähär okruğı
Öremçe
Ürümqi
uyğırça ئۈرۈمچی, Үрүмчи
qıtayça 乌鲁木齐
Ürümqi montage.png
İl Qıtay
Töbäk Şeñcan-Uyğır moxtari töbäge
Koordinatalar 43°48′ т. к. 87°35′ кч. о. / 43.800° т. к. 87.583° кч. о. / 43.800; 87.583 (G) (O)
Mäydan 15 173.13 km²
Märkäz bieklege 300 m
Xalıq sanı 2 312 964 keşe (2007)
UTC UTC+8
Telefon kodı +86 991
Poçta indeksı 110 xxx
Poçta indeksları 830000
Avtomobil kodı 新A
Räsmi säxifä http://www.urumqi.gov.cn/
Öremçe (Җир)
Red pog.png

Öremçe (uyğırça ئۈرۈمچی, Үрүмчи, Qıtay iske iseme - 迪化 - Dihua, pinyin Wūlǔmùqí, Ürümqi) - Qıtay Xalıq Cömhüriäte Şeñcan-Uyğır Moxtari rayonında urnaşqan şähär okruğı, moxtari rayonnıñ idärä üzäge.

Öremçe dönyada diñgezdän iñ yıraq urnaşqan şähär bulıp tora. Tän-Şän tönyaq bitläwendä urnaşa.

Şähärdä neft, tuqıma, metallurgiä sänäğät tarmaqları östen bula.

Öremçe qalasında Qıtaynıñ cil energiäse iñ zur üzäge urnaşa.

Öremçe Almatı - Xanbalıq (Pekin) timer yulında urnaşa.

Tarix[үзгәртү]

Qıtay tä'sire şul töbäktä V ğasırdan birle başlana. Tan näselennän imperatorları Böyek yefäk yulın totsın öçen Luntay şähärenä nigez sala.

X ğasırda töbäkkä İslam dine kilä häm Qıtay yoğıntısı kisken zäğiflänä. Şähär törki möselman üzägenä äwerelä.

Läkin XVIII ğasırğa Qıtay tä'sire kire qayta häm şähärgä Dihua digän yaña qıtay iseme birelä. Dihua - mäğrifat digän süz.

1954 yılda şähär bügenge isemne - Öremçe (Ürümçi, Urumqi) ala, borınğı mongolça "güzäl kötülek" digän süz.

1884 yıldan Öremçe - Könçığış Törekstan başqalası bulıp sanala.

Uyğır xalqı küp yıllar däwamında säyäsi bäysezlek öçen köräşä, qayçaqta terroristik ısullar da qullanıla: 1993, 1997 yıllarda şähärdä teraktlar bulğannar. 2009 yılda uyğırlar mass-külämle çualışları uzalar.

Tatar tä'sire[үзгәртү]

Öremçe şähärendä XVIII ğasırdan tatarlar yäşi başlıylar.

1897 yılda tatar cämğiäte cıyğan aqçada zur Tatar mäçete tözelgän. XX ğasırda mäçet zur dini komplekska äwerelgän.

Öremçe şähärendä tatar diasporası (Qıtay tatarları) tora.

1989 yılğa qädär Öremçe merı wazifasında Tatarstanda tuğan Şähidi Borhan bula.

Şähär klimatı[үзгәртү]

Öremçe klimatı
Kürsätkeç Ği Fev Mar Apr May İün İül Avg Sen Okt Noya Dek Yıl
Absolüt maksimum,  °C 9,9 13,5 23,7 32,5 37 40,9 41 42,1 37 30,5 19,2 15,6 42,1
Urtaça maksimum, °C −7,2 −4,5 4,1 16,4 23,2 27,9 29,9 29 23,1 13,6 2,9 −4,7 12,8
Urtaça temperatura, °C −12,1 −9,3 −0,5 10,4 17 21,8 23,9 22,7 17 8,4 −1,5 −9,4 7,4
Urtaça minimum, °C −15,9 −13 −4 5,4 11,8 16,6 18,7 17,2 11,6 3,8 −4,9 −12,9 2,9
Absolüt minimum, °C −34,1 −41,5 −33,4 −14,9 −2,4 4,6 8,8 5 −5 −12,4 −36,6 −38,3 −41,5
Yawım-töşem norması, mm 8 8 18 29 28 36 20 16 24 22 17 10 236

Sıltamalar[үзгәртү]