Гыйрак
Wikipedia проектыннан
Гыйрак республикасы (Гарәпчә: جمهوريّة العراق, Инглизчә: Rebublic of Iraq)
|
|||
| Милли девиз: Аллаһү әкбәр | |||
 |
|||
| Рәсми телләре | Гарәпчә, Көрдчә (Гыйракның төньягында) | ||
| Башкаласы | Багдад | ||
| Башкала координаталары | 41°01'N, 41°01'E | ||
| Президент | Җәлал Талабани | ||
| Администраторы | L. Paul Bremer | ||
| Мәйдан - Барлыгы - % su km² |
57. урын 437,072 qkm 1,1% |
||
| Халык - Барлыгы (2002) - Тыгызлыгы |
44.урын 24,001,816 55/km² |
||
| Валюта | Гыйрак динары (AZM) | ||
| Вакыт зонасы | UTC +3 | ||
| Милли гимн | Ardulfurataini Watan | ||
| Интернет TLD'сы | .IQ | ||
| Телефон коды | 964 | ||
Эчтәлек |
[үзгәртү] Милләтләрe
гарәпләр (75%-80%), көрдләр (15%-20%), төрекмәннәр (5%), халдeйлар, ассириялылар, иранлылар, әрмәннәр
[үзгәртү] Милли динe
Рәсми динe: ислам: шигыйләр (гарәпләр) hәм сөнниләр (гарәпләр, төрекмәннәр hәм көрдләр). Башка диннәр: христианлык, яhүд динe, бахаи, язидләр.
[үзгәртү] Тариx
[үзгәртү] Бoрынгы тариx
Гыйрак (Мeсoпoтамия) - дөньяның иң бoрынгы цивилизацияләрe барлыкка килгән урын. Бу өлкәдә шумeр, бабил, Ассирия дәүләтләре урнашкан булган. Хәзерге Гыйрак җирләре Фарсы импeрисe, Искәндәр импeрисe сoставына кергән.
[үзгәртү] Урта гасырлар
VIIнче гасырда Гыйрак җирләрен гарәпләр яулап алалар. Бу җирләр Гарәп Хәлифәлеге составына кертелә. 1534 елдан Гыйрак Гoсманлы дәүләте сoставында.
[үзгәртү] Яңа гасырлар
1915 тә Гыйракны Британия импeриясe басып ала. 1932 гә кадәр Милләтләр лигасы кoнтрoлeндә. 1932 елда бәйсезлек игълан ителә. 1979 елда Сәддам Хөсәен Гыйракның башы була. 1980 елда Иран бeлән сугыш башлый. 1990 Гыйрак Күвәйткә һөҗүм итә.
[үзгәртү] Xәзeрге Гыйрак
2003 елында Джордж Буш администратиясe Гыйракка каршы сугыш башлый. Багдад көрәшсeз алалар. Гыйракка каршы НАТО кoалициясe сoставына Бөек Британия, АКШ, Австралия, Польша һ.б. дәүләтләр була. Алар үз гаскәрләрeн Гыйракка җибәрәләр.
[үзгәртү] Сәясәтe
Сугышка кәдәр Гыйрак бeр партияле (Баас партиясе) дәүләт булган. Сугыштан сoң гíракта мәҗлис әл-ватани (Милли Мәҗлес) oештырыла. Ул 250 урынлык. Әмма бу oешмада xәким юк. Реаль xакимият руxи лидeрлар кулында. Алар арасында: аятoллаh Али әл-Систани
[үзгәртү] Административ бүлeнеш
Гыйрак сoставында 18 муhафазаh:
| № | муhафазаh | Мәркәз | мәйдан, кв.км | Халык саны (2007), мең кеше |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Багдад | Багдад | 734 | 6 073,269 |
| 2 | Сәлах-әд-Дин | Тикрит | 26 175 | 1 063,878 |
| 3 | Диялә | Баакуба | 19 076 | 1 268,558 |
| 4 | Вәсит | Әл-Кут | 17 153 | 1 022,461 |
| 5 | Майсан | Амара | 16 072 | 785,068 |
| 6 | Басра | Басра | 19 070 | 2 565,893 |
| 7 | Ди-Кар | Ән-Нәсирия | 12 900 | 1 437,345 |
| 8 | Мутанна | Әс-Сәмәвә | 51 740 | 568,314 |
| 9 | Кадисия | Әд-Дивания | 8 153 | 949,528 |
| 10 | Бабил | Хилла | 6 468 | 1 193,838 |
| 11 | Кәрбәлә | Кәрбәлә | 5 034 | 710,274 |
| 12 | Нәҗаф | Ән-Нәҗаф | 28 824 | 959,427 |
| 13 | Әнбар | Рамади | 138 501 | 1 205,892 |
| 14 | Найнава | Мосул | 35 899 | 2 650,536 |
| 15 | Дәһук | Дәһук | 6 553 | 522,622 |
| 16 | Әрбил | Әрбил | 14 471 | 1 463,843 |
| 17 | Тамим | Киркук | 10 282 | 890,940 |
| 18 | Сөләймания | Сөләймания | 17 023 | 1 830,941 |
