İdel-Ural Ştatı

İdel-Ural berlege 1917.-1918. yıllarda Çığış Awrupada xäzerge öç Törki-Tatar (Tatarstan, Başqortstan, Çuaşstan) häm öç Fin-Uğır (Marii El, Mordoviä and Udmurtiä) cömhüriätlärne berläşterde.

Tarix

1917. yılnıñ Yül ayında Törki-Tatarlar İdel-Ural däwläteneñ nigeze salına. Waqıtlı Milli İdärä yasala, ul öç näzärättän tora:

• Mäğärif näzäräte
• Mäliä näzäräte
• Diniä näzäräte

Milli Xäzinä oyıştırıla, anda 1 million sum çaması aqça cıyıla.

1917. yılnıñ 20. Nöyäberendä Sadri Maqsudi Millät Mäcleseneñ utırışın uzdıra. İdel-Ural Ştatınıñ yasaluı iğlan itelä, ul Qazan xanlığınıñ däwamı bulırğa tieşie. Millät Mäclese Sadri Maqsudinı İdel-Uralnıñ berençe prezidentı itep saylap quya.

1918. yılnıñ 5. Ğínwarında Sadri Maqsudi Millät İdäräseneñ räise bulıp saylana.

1918. yılnıñ 10. Ğínwarında Xärbi İdäräneñ 3000 ğäskäre Ufa uramnarında, «İdel-Ural!» qıçqırıp, milli tantanalı çığış yasıylar wä Milli İdäräneñ räise Sadrí Maqsudí bu tantananı qabul itä.

1918. yılnıñ 14. Ğínwarında Xärbi İdäräneñ 2. cıyılışınıñ 14. utırışında Sadri Maqsudi cämğiätne, berläşkän millät bulırğa häm milli mänfäğätlärne onıtmasqa, çaqırdı.

Millät Mäclese wäkilläre Sovet xäkimiäte belän söyläşü alıpbaruınnan baş tartıp, Milli İdäräseneñ cirle büleklärne yasawın däwam itälär: alar salımnarnı cıyalar.

Monı da qara

• Sadri Maqsudi
• Möhämmäd Ğayaz İsxaqıy
• İsmäğil Gaspıralı
• en:Idel-Ural State

Päräwezdä

• Azatlıq.org: İdel-Ural'dan yañalıqlar
• Dmoz.org: İdel-Ural'ğa bağışlanğan belem