İnertsiä momentı

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Qayber cisemnärneñ inertsiä momentları

İnertsiä momentı - skalär häm ğomumi oçraqta tenzor zurlığı, küçär tiräsendäge äylänü xäräkäteneñ inertlıq däräcäse. Alğa bara torğan xäräkättä cisem massası - inertsiä däräcäse bulıp torsa, äylänü xäräkätendä inertsiä momentı - inertsiä däräcäse bula.

Cisemdä massalar büleneşe belän sıyfatlana.

Si sistemasında ülçäw berämlege: kg*m², İ yäki J dip bilgelänä.

Küçärdäge inertsiä momentı[үзгәртү]

Xäräkätsez küçärgä qarata sistemanıñ inertsiä momentı:

J_a=\sum_{i=1}^n m_i r_i^2\,\!,
  • ri - i-nçe noqtadan küçärgä qädär aralıq
J_a=\int\limits_{(m)} r^2dm=\int\limits_{(V)} \rho r^2dV\,\!,

Berişle cisemdä tığızlığı daimi bula, şuña kürä:

J_a=\rho\int\limits_{(V)} r^2dV\,\!

Güygens-Şteyner teoreması[үзгәртү]

Qatı cisem inertsiä momentı massağa, formağa, cisem zurlığına, häm küçärgä qarata urnaşuğa bäyle.

Şteyner teoreması buyınça:

~J=J_c+md^2,

biredä

  • J - härtörle küçärgä qarata inertsiä momentı
  • Jc - massalar üzäge aşa barğan küçärgä qarata inertsiä momentı
  • d - küçärlär arasındağı yıraqlıq

Mäsälän tayaq oçı aşa barğan küçärgä qarata inertsiä momentı:

~J=J_c+md^2=\frac{1}{12}ml^2+m\left(\frac{l}{2}\right)^2=\frac{1}{3}ml^2

Qayber cisemnär inertsiä momentları[үзгәртү]

Berişle cisemnär inertsiä momentları
Cisem Taswir a-küçäreneñ urnaşu urını inertsiä momentı Ja
Traegheit a punktmasse.png m-massalı noqta r arada, xäräkätsez ~mr^2
Traegheit b zylindermantel.png Buş tsilindr yäki baldaq Tsilindr küçäre ~mr^2
Traegheit c vollzylinder.png Totaş tsilindr Tsilindr küçäre \frac{1}{2}mr^2
Traegheit d hohlzylinder2.png Qalın diwarlı buş tsilindr Tsilindr küçäre m \frac{r_2^2+r_1^2}{2}
Traegheit e vollzylinder 2.png Totaş tsilindr: l ozınlığı, r radiusı Massalar üzäge aşa (perpendikul.) {1 \over 4} m \cdot r^2 + {1 \over 12} m \cdot l^2
Traegheit f zylindermantel 2.png Buş yuqa diwarlı tsilindr (baldaq) Massalar üzäge aşa (perpendikul.) {1 \over 2} m \cdot r^2 + {1 \over 12} m \cdot l^2
Traegheit g stab1.png Turı yuqa tayaq Massalar üzäge aşa (perpendikul.) \frac{1}{12}ml^2
Traegheit h stab2.png Turı yuqa tayaq Tayaq oçı aşa (perpendikul.) \frac{1}{3}ml^2
Traegheit i kugel1.png Buş yuqa diwarlı sfera Sfera üzäge aşa \frac{2}{3}mr^2
Traegheit j kugel1.png Şar Şar üzäge aşa \frac{2}{5}mr^2
Cone (geometry).svg Konus Konus küçäre \frac{3}{10}mr^2
tigezyanlı öçpoçmaq Tübä aşa (perpendikul.) \frac{1}{24}m(a^2+12h^2)
Tözek öçpoçmaq Massalar üzäge aşa (perpendikul.) \frac{1}{12}ma^2
Kvadrat Massalar üzäge aşa (perpendikul.) \frac{1}{6}ma^2

Ädäbiät[үзгәртү]

  • Матвеев. А. Н. Механика и теория относительности. М.: Высшая школа, 1986. (3-е изд. М.: ОНИКС 21 век: Мир и Образование, 2003. — 432с.)
  • Трофимова Т. И. Курс физики. — 7-е изд. — М.: Высшая школа, 2001. — 542 с.
  • Алешкевич В. А., Деденко Л. Г., Караваев В. А. Механика твердого тела. Лекции. Издательство Физического факультета МГУ, 1997. http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1186208&s=120000000
  • Павленко Ю. Г. Лекции по теоретической механике. М.: ФИЗМАТЛИТ, 2002. — 392с.
  • Яворский Б. М., Детлаф А. А. Физика для школьников старших классов и поступающих в вузы: учебное пособие — М.: Дрофа, 2002, 800с. ISBN 5-7107-5956-3
  • Сивухин Д. В. Общий курс физики. В 5 т. Том I. Механика. 4-е изд. М.: ФИЗМАТЛИТ; Изд-во МФТИ, 2005. — 560 с.
  • Беляев Н. М., Сопротивление материалов. Главная редакция физико-математической литературы изд-ва «Наука», 1976. — 608 с.