Бал

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Кәрәзле бал

Корт балыкорт бөрләтәвендә җыелып, кәрәз күзәнәктәрендә бөркеп бушатылган тат 4-8 көннән балга әйләнә; бал белән тулган күзәнәкләр юка гына кына белән каплана; өлгергән бал куе, үтә күренмәле, хуш исле, татлы була.

Состав[үзгәртү]

300-гә якын төрле матдә; күмерсулар-70-75%, су -17,5-21% , аксым -0,6%; шулай ук 23 аминокислота, 40-тан ашкан микроэлемент бар; калийга, фосфорга бай;


Балның бүленеше[үзгәртү]

Чыгышы,составы, тәме, төсе һәм башка үзенчәлекләре буенча бер ничә төркемгә бүлеп йөртелә

  • Географик чыгышы буенча: башкорт балы, Ерак көнчыгыш балы, Алтай балы;
  • Ботаник чыгышы буенча: чәчкә балы, яфрак балы, катнаш бал;
  • Эшкәртү буенча: кәрәзле бал, аертылган бал;
  • Эшкәртү вакыты буенча: язгы бал, җәйге бал, көзге бал һ.б.

Балның сыйфаты[үзгәртү]

Билгеле булганча, бал кортлары балны үсемлек нектарыннан ясый. Кайбер вакытта бал өлгереп җитми. Бу аны кәрәздән вакытыннан иртәрәк алган очракта күзәтелә. Андый балның составында су микъдары күп була, шунлыктан ул бик тиз әчи. Саклаган вакытта өлгереп җитмәгән бал ике катламга — шикәрләнгән һәм сироп сыман катламнарга аерыла. Әчүен туктату өчен, кайбер умартачылар балны 8O°C ка кадәр җылыталар. Мондый бал, үзенең барлык файдалы матдәләрен, шул исәптән төп фермент — диастазаны да югалтып, азык матдәләренең гап-гади катна шмасына әйләнә.

Балның табигыйлеге диастаза саны буенча билгеләнә. Бу санны бары тик белгечләр генә билгели ала. Ә балда диастаза бармы-юкмы икәнлеген үзегез дә ачыклый аласыз. Балның сыйфатын иң элек тәме һәм тышкы билгесе буенча белергә мөмкин. Табигый, ягъни чын бал масса сыман булырга, авызны камаштырырга һәм тамак төбен җиңелчә генә кытыклап торырга тиеш. Аның утырмасы булмый. Тагын шунысын белү мөһим: гадәттә бал, суыртып бер ай үткәннән соң, шикәрләнә башлый. Бу анда глюкоза микъдарының күп булуын күрсәтә. Шуңа күрә кыш уртасында үлчәп сатыла торган үтә күренмәле бал күрсә- гез, алырга ашыкмагыз. Аның ялган бал булуы бар. Балның шикәрләнүе аның файдалы сыйфатларына тәэсир итми. Әгәр сез үтә күренмәле сыек бал яратасыз икән, шикәрләнгән балны температурасы 4O°C тан артык булмаган суга куеп җылыта аласыз. Балның файдалы матдәләре таркалмасын дисәгез, аны беркайчан да ут өстендә җылытмагыз. Белгечләр балның киң ассортименты белән сату итүчеләрдән бал алырга киңәш итми. Кулланучыларны кызыктыру максатыннан, кайбер сатучылар еш кына сырганак, гөлҗимеш баллары да тәкъдим итәләр. Балның андый төрләре табигатьтә очрамый, чөнки әлеге үсемлек чәчәкләренең нектары булмый. Балның аерым бер төрен генә эзләп йөрү шулай ук дөрес түгел. Беренчедән, балның барлык төрләре дә файдалы. Икенчедән, теге яки бу сортның чын бал булуын ачыклау бик җиңел эш түгел.[1]

Кулланылыш[үзгәртү]

Медицинада, кондитер сәнәгатендә, косметикада киң кулланыла.

Бал эчке органнарның эшчәнлеген, кан составын яхшырта, иммунитетны ныгыта, энергия чыганагы булып тора. Бал дәвалау сыйфатларына ия булганга, ул халык һәм традицион медицинада киң кулланыла. Балның составы файдалы матдәләргә бик бай: шикәр, минераль, актив биологик матдәләр, микроэлементлар, витаминнар, ферментлар, хлор, цинк, аллюминий һәм башкалар.

Искәрмәләр[үзгәртү]

Әдәбият[үзгәртү]

  • Г.Д. Зәйнуллина. Умартасылыҡ һүҙлеге. Өфө, 2001 йыл. 155 бит.

Сылтамалар[үзгәртү]