Башкорт теле

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Башкорт теле
Илләр: Рәсәй (Башкортстан), Казакъстан.


Тел гаиләсе: Алтай телләре
Кыпчак төркеме
Рәсми халәт
Рәсми тел санала: Башкортстан
Тел кодлары
ISO 639-1 ba
ISO 639-2 bak
Проект:Телләр
Википедия

Википедиянең
башкорт телендә бүлеге бар!
ba:Баш бит

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.
Башкорт теле (башҡорт теле  [bɑʂ.ˌqʊ̞rt.tɪ̞ˈlɪ̞]) — башкортларның милли теле. Төрки телләрнең кыпчак төркеменең кыпчак-болгар төркемчәсенә карый. Морфологик төре буенча агглютинатив телләр исәбенә керә. Башкорт теленең диалектлары: көнчыгыш, көньяк һәм көнбатыш.

Башкорт теле, урыс теле белән беррәттән Башкортстан Республикасының дәүләт теле булып тора[1]. Башкорт теле дәүләт теле дәрәҗәсендә беренче тапкыр Башкорт ҮБК 1921 елның 6 июль карары белән билгеләнә[2].

Башкорт алфавиты[үзгәртү]

Next.svg Төп мәкалә: Башкорт алфавиты

Ислам динен кабул иткәнгә кадәр башкортлар борыңгы төрки рун язмасын куллана.[3]

Беренче башкорт алфавиты XX гасыр башында төзелә. 1923 елда гарәп графикасы нигезендә яңартылган башкорт алфавиты раслана, анда элекке 22 урынына 33 хәреф исәпләнә. 1924 елдан «Башкортстан» гәзите башкорт телендә чыга башлый. 1928 елда латиница нигезендә яңа башкорт алфавиты кабул ителә.

1939 елда кириллица нигезендә төзелгән алфавит бүгенге көнгә кадәр файдаланыла.

1950 елда алфавитка Ё хәрефе өстәлә һәм нәкъ шундый вариант әлеге вакытта кулланыла. Шулай итеп, гамәлдәге башкорт алфавитында 42 хәреф, шуларның тугыз телнең үзенчәлекле авазларын билгели – Ә ә, Ө ө, Ү ү, Ғ ғ, Ҡ ҡ, Ң ң, Ҙ ҙ, Ҫ ҫ, Һ һ хәрефләре. Шунысы тагы да игътибарга лаек – Ҡҡ, Ҙҙ хәрефләре башка бер төрки телдә дә очрамый.[4][5]

А а Б б В в Г г Ғ г Д д Ҙ ҙ Е е
Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Ҡ к Л л
М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с
Ҫ ҫ Т т У у Ү ү Ф ф Х х Һ һ Ц ц
Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ә ә
Ю ю Я я

Алфавиттагы хәрефләрнең бүленеше[үзгәртү]

Сузыклар: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.

Тартыклар: а) яңгырау: б, в, г, г, д, ҙ, ж, з, й, л, м, н, ң, р; б) саңгырау: к, к, п, с, ҫ, т, ф, х, һ, ц, ч, ш, щ.

Махсус билгеләр: ъ, ь.

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]