Бәләбәй

1781 Бәләбәй Герб Ил РусияРусия Җөмһүрият БашкортстанБашкортстан Район Бәләбәй районы Координаталар 54.1, 54.13333354°06′00″т.к. 54°08′00″кч.о.  (Я) Мэр Кашапов Ахтям Аглямович Нигезләнде 1715 Мәйдан 34,6 км² Климат төре уртача Халык саны 60 692 кеше (2010) Телефон коды 34786 Почта индекслары 452000 Бәләбәй Викиҗыентыкта

Бәләбәй (чуаш. Пелепей) шәһәре — Башкортостандагы Бәләбәй районының үзәге.

Географик мәгълүмат

Уфадан 180 км ераклыкта, Үсән елгасы буенда урнашкан. Якындагы тимер юл станцияләре Урыссу (Татарстан) һәм Туймазы.

Тарихи мәгълүматлар

Бәләбәй беренче кат 1715 елда, чуаш авылы буларак искә алына. 1781 елда өяз шәһәре статусы бирелә, башта Уфа губернасына карый, 1796 елда Оренбург губернасына күчерелә, 1865 елда яңадан Уфа губернасында.

АТССР оештыру турындагы дикритта (боерык), Уфа губернасының Бәләбәй һам Бөре өязләрен Татарстанга кертү мәсьәләсен шул төбәкләрнең халкы үзе карар кылырга тиеш булган. Халык фикере белән хисаплашмича, мәсәләне кичектерәләр һәм оныттыралар.

1953 елны якындагы Шкапов нефть ятмасын ачу белән шәһәр үсә башлый. 1955 елда Бәләбәйдә «Аксаковнефть» нефть чыгару идарәсе барлыкка килә, Бәләбәйдә конторасы урнаша.

Халык

Халык саны 60,7 мең (2010). 2002 елгы Бөтен рәсәй халык санын алу буенча милли состав: урыслар - 46,9 %, татарлар — 23,6 %, чуашлар - 12 %, башкортлар — 11 %.

Танылган кешеләр

• Мәгубә Сыртланова

Матбугат

«Бәләбәй хәбәрләре» газетасының редакциясе урнашкан.

Мәгариф

Бәләбәй шәһәрендә өч милли гимназия эшләп тора. Шулар исәбендә Бәләбәй татар гимназиясе аеруча игътибарга лаек. Башкортстан шартларында татар мәгърифәте һәм мәдәнияте үзәге булып торган гимназия 2003 елда Татарстан Мәгариф министрлыгының Каюм Насыйри исемендәге Дипломы һәм премиясенә лаек булган иде. Ә 2008 елда ул Русия күләмендәге уку йортлары арасында үткән инновацион үсеш программалары бәйгесендә җиңүчеләр рәтенә кереп, 1 млн сумлык Грант яулады. Биредә дистә елга якын “Сәләтле балалар”, “Сәламәтлек” программалары; алар нигезендә ике эксперименталь мәйданчык: район күләмендәге – “Сәламәтлек” һәм федераль күләмендәге – “Булат Юнысбаевның фәннәр укыту сыйфаты белән идарә итүнең инновацион электрон-челтәрле технологиясен сынап үзләштерү (РОСТ)” эшли. Бу гимназияне җитәкләүче кешенең егәрлеге, оптимизация чорында да коллективын башлыча саклап кала алуы һәм бу коллективның булдыклылыгы эшләреннән күренә. Гимназиянең ел да балалар сабан туе уза. 15 ел дәверендә бер укучы да хокук тәртибе бозучылар яки милициядә хисапта торучылар рәтендә булмады. Гимназия директоры Нурмөхәммәт Хөсәенов — үз эшенә бирелгән булдыклы җитәкче, оста педагог.

Урта махсус уку йортлары

• Бәләбәй педагогика көллияте мәктәпкәчә кадәре балалар өчен тәрбиячеләр әзерли

Сылтамалар

• Рәсми сайт.

Мәдәният

“Илһам чишмәләре” төбәкара шигърият фестивале