Волгоград

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Сарысу, Волгоград
VLG collage.jpg
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Төбәк Волгоград өлкәсе
Координаталар 48°42′″ т. к. 44°29'" кч. о. (G) (Я)
Шәһәр башлыгы Алексей Кореньков [1]
Нигезләнде 1589 ел
Элеккеге исемнәр Царицын, Сталинград
Мәйдан 565 км²
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 1017 мең кеше (2010)
Халык тыгызлыгы 1695 кеше/км²
UTC UTC+3
Телефон коды +7 8442
Почта индекслары 400001—400138
Рәсми сайт http://www.volgadmin.ru/ (рус.)
Бүләкләр Каһарман шәһәр Ленин ордены Кызыл Байрак ордены Badge of Légion d'honneur.png
Волгоград (Россия)
Red pog.png
Волгоград (Волгоград өлкәсе)
Red pog.png

Волгогра́д (рус. ВолгоградИдел каласы, Сарысу) — Русия Аурупа өлешенең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, Волгоград өлкәсенең үзәге.

География[үзгәртү]

Шәһәр Идел елгасының уң яры ~60 километрга буйлап сузылган, Мәскәүдән 961 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

Волгоградтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Воронеж ~ 582 км
Тамбов ~ 519 км
Сарытау ~ 389 км
Камышин ~ 195 км
Казакстан байрагы Җаек ~ 836 км
Ырынбур ~ 1114 км
Украина байрагыЛуганск ~ 533 км
Каменск-Шахтинский ~ 378 км
Җилләр розасы
Волгодонск ~ 308 км
Ростов-на-Дону ~ 492 км
Элиста ~301 км Әстерхан ~ 436 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Вологоград һәм Волгоград өлкәсе халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

Волгоград климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 12,0 14,0 21,4 29,3 37,7 40,1 40,9 41,1 38,8 31,5 18,9 11,5 41,1
Уртача максимум, °C −3,5 −3,3 3,3 14,5 21,4 26,4 29,3 28,1 21,3 12,7 3,4 −2 12,6
Уртача температура, °C −6,3 −6,7 −0,5 9,2 15,9 20,9 23,5 22,3 15,6 8,0 0,3 −4,8 8,1
Уртача минимум, °C −9,2 −9,9 −4 4,1 10,1 15,0 17,5 16,2 10,3 3,9 −2,5 −7,6 3,7
Абсолют минимум, °C −32,6 −32,1 −27,8 −10,1 −2,6 0,0 7,0 2,8 −3 −12 −23,9 −30,5 −32,6
Явым-төшем нормасы, мм 28 23 20 24 41 39 36 28 25 25 26 32 347
Чыганак: Погода и Климат

Тарих[үзгәртү]

Идел буе Болгары чоры[үзгәртү]

Төрки чыганаклар буенча Идел буе Болгары дәверендә бу урында сәүдә ноктасы Сарысу шәһәрчеге (кайбер чыганак буенча Сары Тиен, болгарлар кайбер очракта тиен тире - тәңкә буларак кулланган иде) салынган. Идел буе Болгары һәм Шәрекъ - Фарсы иле, Бохара әмирлеге - арасында сәүдә иткән өчен фактория шәһәрчеге булып торган.

Алтын Урда чоры[үзгәртү]

Алтын Урда чорында Сарысу шәһәре сәүдә-хәрби ныгытмасы булып торган.

Аксак Тимер Алтын Урдага һөҗүм иткәннән соң 1391-1395 елларда татар Сарысу шәһәренә зур зыян китергән, күп биналар җимерелгән иде.

Русия патшалыгы чоры[үзгәртү]

1589 елда татар Сарысу шәһәре рус гаскәре буйсындырган, һәм русча Сарысу - "Царицын" әйтелеше башланган.

Ватандашлар сугышы[үзгәртү]

Июльдә, Урал казаклары белән берләшү өчен, Дон гаскәре Царицынны алырга омтыла. 1918 елның август - сентяберндә Дон гаскәре Поворино һәм Воронежка таба һөҗүмгә күчте. 11 сентябрьдә совет сәргаскәрлеге үзенең гаскәрләрне Көньяк фронтка туплады. 24 сентябрьгә совет гаскәрләре казакларның Воронең-Пововрино юнәлешендә һөҗүмен туктаталар, ә Царицын юнәлешендә Красновның гаскәрләрне Дон артына чигендерә.

Совет чоры[үзгәртү]

1589 елдан 1925 елга кадәр шәһәр Цари́цын (Сарысу) исемен, ә 1925 елдан 1961 елга кадәр Сталингра́д исемен йөртә. 1942-1943 елларда барган Сталинград сугышы дөнья тарихында зур роль уйнаган, Икенче бөтендөнья сугышы иң зур хәрби-сәяси вакыйгасы.

1961 елда Волгоград исеме кушыла.

Эчке бүленеш[үзгәртү]

  1. Трактор заводы районы
  2. Кызыл Октябрь районы
  3. Үзәк районы
  4. Дзержинский районы
  5. Ворошилов районы
  6. Совет районы
  7. Киров районы
  8. Кызыл Армия районы

Халык[үзгәртү]

1811[2] 1840[3] 1856[2] 1863[2] 1897[4] 1913[2] 1926[2] 1931[2] 1939[2] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
~3 800 4 605 ~7 200 ~8 400 55 186 ~100 800 ~153 500 ~304 100 ~445 000 593 844 817 647 928 692 998 894 1 011 417 1 021 244

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[11] 2010[12]
руслар 91,2% 92,3%
әрмәннәр 1,5% 1,5%
украиннар 1,8% 1,2%
татарлар 1,1% 1,0%

Волгоград агломерациясе[үзгәртү]

Волгоград агломерациясе — Волгоград өлкәсе территориясендә урнашкан бер үзәкле шәһәр агломерациясе. Халык саны — 1,4 млн кешедән артык (Көньяк федераль округы халкының ~10% өлеше, Волгоград өлкәсе халкының ~55% өлеше). Агломерация составына Волгоград, Волжский, Краснослободск шәһәрләре, Городище, Светлый Яр, Средняя Ахтуба штб-лары керәләр.

Волгоград бүген[үзгәртү]

Идел буендагы шәһәр, порт. Идел-Дон каналының башы, тимер юл төене. Халык исәбе 981,9 мең кеше (2009). Машина ясау (трактор), кара һәм төсле металл, нефть һәм нефть химиясе, төзелеш материаллары, азык-төлек ширкәтләре үскән. Иделдә ГЭС. Каһарман шәһәр, Бөек Ватан сугышы (1941–1945 еллар) истәлекләренә бай. Дөньяда иң биек скульптура (82,3 м) — Ватан ана монументы Волгоград шәһәрендә урнашкан.

Моны да карагыз[үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]