Волгоград

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Сарысу, Волгоград
VLG collage.jpg
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Төбәк Волгоград өлкәсе
Координаталар 48°42′″ т. к. 44°29'" кч. о. (G) (Я)
Шәһәр башлыгы Алексей Кореньков [1]
Нигезләнде 1589 ел
Элеккеге исемнәр Царицын, Сталинград
Мәйдан 565 км²
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 1017 мең кеше (2010)
Халык тыгызлыгы 1695 кеше/км²
UTC UTC+3
Телефон коды +7 8442
Почта индекслары 400001—400138
Рәсми сайт http://www.volgadmin.ru/ (рус.)
Бүләкләр Каһарман шәһәр Ленин ордены Кызыл Байрак ордены Badge of Légion d'honneur.png
Волгоград (Россия)
Red pog.png
Волгоград (Волгоград өлкәсе)
Red pog.png

Волгогра́д (рус. ВолгоградИдел каласы, Сарысу) — Русия Аурупа өлешенең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, Волгоград өлкәсенең үзәге.

География[үзгәртү]

Шәһәр Идел елгасының уң яры ~60 километрга буйлап сузылган, Мәскәүдән 961 километр көньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

Волгоградтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Воронеж ~ 582 км
Тамбов ~ 519 км
Сарытау ~ 389 км
Камышин ~ 195 км
Казакстан байрагы Җаек ~ 836 км
Ырынбур ~ 1114 км
Украина байрагыЛуганск ~ 533 км
Каменск-Шахтинский ~ 378 км
Җилләр розасы
Волгодонск ~ 308 км
Ростов-на-Дону ~ 492 км
Элиста ~301 км Әстерхан ~ 436 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Вологоград һәм Волгоград өлкәсе халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

Волгоград климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 12,0 14,0 21,4 29,3 37,7 40,1 40,9 41,1 38,8 31,5 18,9 11,5 41,1
Уртача максимум, °C −3,5 −3,3 3,3 14,5 21,4 26,4 29,3 28,1 21,3 12,7 3,4 −2 12,6
Уртача температура, °C −6,3 −6,7 −0,5 9,2 15,9 20,9 23,5 22,3 15,6 8,0 0,3 −4,8 8,1
Уртача минимум, °C −9,2 −9,9 −4 4,1 10,1 15,0 17,5 16,2 10,3 3,9 −2,5 −7,6 3,7
Абсолют минимум, °C −32,6 −32,1 −27,8 −10,1 −2,6 0,0 7,0 2,8 −3 −12 −23,9 −30,5 −32,6
Явым-төшем нормасы, мм 28 23 20 24 41 39 36 28 25 25 26 32 347
Чыганак: Погода и Климат

Тарих[үзгәртү]

Идел буе Болгары чоры[үзгәртү]

Төрки чыганаклар буенча Идел буе Болгары дәверендә бу урында сәүдә ноктасы Сарысу шәһәрчеге (кайбер чыганак буенча Сары Тиен, болгарлар кайбер очракта тиен тире - тәңкә буларак кулланган иде) салынган. Идел буе Болгары һәм Шәрекъ - Фарсы иле, Бохара әмирлеге - арасында сәүдә иткән өчен фактория шәһәрчеге булып торган.

Алтын Урда чоры[үзгәртү]

Алтын Урда чорында Сарысу шәһәре сәүдә-хәрби ныгытмасы булып торган.

Аксак Тимер Алтын Урдага һөҗүм иткәннән соң 1391-1395 елларда татар Сарысу шәһәренә зур зыян китергән, күп биналар җимерелгән иде.

Русия патшалыгы чоры[үзгәртү]

1589 елда татар Сарысу шәһәре рус гаскәре буйсындырган, һәм русча Сарысу - "Царицын" әйтелеше башланган.

Ватандашлар сугышы[үзгәртү]

Июльдә, Урал казаклары белән берләшү өчен, Дон гаскәре Царицынны алырга омтыла. 1918 елның август - сентяберндә Дон гаскәре Поворино һәм Воронежка таба һөҗүмгә күчте. 11 сентябрьдә совет сәргаскәрлеге үзенең гаскәрләрне Көньяк фронтка туплады. 24 сентябрьгә совет гаскәрләре казакларның Воронең-Пововрино юнәлешендә һөҗүмен туктаталар, ә Царицын юнәлешендә Красновның гаскәрләрне Дон артына чигендерә.

Совет чоры[үзгәртү]

1589 елдан 1925 елга кадәр шәһәр Цари́цын (Сарысу) исемен, ә 1925 елдан 1961 елга кадәр Сталингра́д исемен йөртә. 1942-1943 елларда барган Сталинград сугышы дөнья тарихында зур роль уйнаган, Икенче бөтендөнья сугышы иң зур хәрби-сәяси вакыйгасы.

1961 елда Волгоград исеме кушыла.

Эчке бүленеш[үзгәртү]

  1. Трактор заводы районы
  2. Кызыл Октябрь районы
  3. Үзәк районы
  4. Дзержинский районы
  5. Ворошилов районы
  6. Совет районы
  7. Киров районы
  8. Кызыл Армия районы

Халык[үзгәртү]

1811[2] 1840[3] 1856[2] 1863[2] 1897[4] 1913[2] 1926[2] 1931[2] 1939[2] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
~3 800 4 605 ~7 200 ~8 400 55 186 ~100 800 ~153 500 ~304 100 ~445 000 593 844 817 647 928 692 998 894 1 011 417 1 021 244

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[11] 2010[12]
руслар 91,2% 92,3%
әрмәннәр 1,5% 1,5%
украиннар 1,8% 1,2%
татарлар 1,1% 1,0%

Волгоград агломерациясе[үзгәртү]

Волгоград агломерациясе — Волгоград өлкәсе территориясендә урнашкан бер үзәкле шәһәр агломерациясе. Халык саны — 1,4 млн кешедән артык (Көньяк федераль округы халкының ~10% өлеше, Волгоград өлкәсе халкының ~55% өлеше). Агломерация составына Волгоград, Волжский, Краснослободск шәһәрләре, Городище, Светлый Яр, Средняя Ахтуба штб-лары керәләр.

Волгоград бүген[үзгәртү]

Идел буендагы шәһәр, порт. Идел-Дон каналының башы, тимер юл төене. Халык исәбе 981,9 мең кеше (2009). Машина ясау (трактор), кара һәм төсле металл, нефть һәм нефть химиясе, төзелеш материаллары, азык-төлек ширкәтләре үскән. Иделдә ГЭС. Каһарман шәһәр, Бөек Ватан сугышы (1941–1945 еллар) истәлекләренә бай. Дөньяда иң биек скульптура (82,3 м) — Ватан ана монументы Волгоград шәһәрендә урнашкан.

Моны да карагыз[үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. http://volgoduma.ru/mestnoe-samoupravlenie/goroda-i-rajony/178.html
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 http://www.mojgorod.ru/volgorad_obl/volgograd/
  3. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  4. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1352
  5. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок gks.ru не указан текст
  11. 2002 ел сан алу базасы
  12. 4. НАСЕЛЕНИЕ ПО НАЦИОНАЛЬНОСТИ ИВЛАДЕНИЮ РУССКИМ ЯЗЫКОМ ПО МУНИЦИПАЛЬНЫМ ОБРАЗОВАНИЯМ ВОЛГОГРАДСКОЙ ОБЛАСТИ