Казан губернасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Казан губернасы
1708 — 1920


Coat of Arms of Kazan gubernia (Russian empire).png
Герб
Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary b26 912-0.jpg
Башкала Казан
Мәйдан 55 954,8 чакрым²
Халык 2 170 665 кеше[1]
Казан ханлыгы
Татарстан АССР
Чуаш АССР

Казан губернасы (рус. Казанская губерния) — Русия империясендә һәм РСФСРда административ-территориаль берәмлек.

География[үзгәртү]

Як Регион
Төньяк Вятка губернасы
Көнбатыш Уфа губернасы
Көньяк-көнбатыш Самар губернасы
Көньяк-көнчыгыш Сембер губернасы
Көнчыгыш Түбән Новгород губернасы

Тарих[үзгәртү]

Казан губернасы административ-территориаль реформа нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Губерна җирләрнең нигезе — элекке Казан ханлыгы җирләре; 1552 елда соң Казан ханлыгы де-юре бар булган, аның башында Мәскәү кенәзе торган, һәм Казан сарае приказы белән идарә иткән.

Башта Казан губернаның Түбән Новгородтан Әстерханга кадәр территориясен каплап алган. 1719—1775 елларда провинцияләргә, 1775 елдан — өязләргә бүленгән.

XVIII гасырда Казан губернасынннан Сембер губернасы (1780), Пенза һәм Әстерхан губерналар (1717) Түбән Новгород губернасы (1718) аерып чыгарылганнар.

1725 елда Казан губернасы эчендә 6 (Казан, Свияжск, Пенза, Уфа, Нократ һәм Соликамск) провинцияләр барлыкка килделәр. Аннан соң губернаның территориясе берничә тапкыр кечерәйгән: Аның составыннан Әстерхан, Түбән Новгород, Сембер, Сарытау, Ырынбур губерналар; Вятка, Пермь, Тамбов, Пенза, Кострома, Владимир һәм Самара губерналарның өлешләре аерылып чыгарылганнар.

1781 елда Казан губернасы наместниклыгына әйләнгән, 1795 елдан — яңадан губерния.

Административ бүленеш[үзгәртү]

Kazanskaya gubernia.png 1897 елына:

№ п/п Өяз Өязнең үзәге Мәйдан,
чакрым²
Халык саны
(1897), кеше
1 Казан өязе Казан (129 959 кеше) 5 012,4 350 719
2 Козьмодемьянск өязе Козьмодемьянск (5 284 кеше) 4 610,7 105 633
3 Лаеш өязе Лаеш (3 743 кеше) 5 033,1 172 460
4 Мамадыш өязе Мамадыш (4 195 кеше) 4 887,9 189 795
5 Зөя өязе Зөя (2 365 кеше) 2 774,2 126 603
6 Спас өязе Спас (2 770 кеше) 5 247,2 175 198
7 Тәтеш өязе Тәтеш (4 754 кеше) 3 480,2 185 865
8 Царёвококшайск өязе Царёвококшайск (1 658 кеше) 7 118,4 112 631
9 Чуел өязе Чуел (2 336 кеше) 3 044,9 164 284
10 Чабаксар өязе Чабаксар (4 738 кеше) 3 696,7 127 273
11 Чистай өязе Чистай (20 104 кеше) 8 167,2 305 711
12 Ядернә өязе Ядернә (2 454 кеше) 2 881,9 154 493

Халык[үзгәртү]

Ел Халык саны, кеше
1766 1 256 200[2]
1785 763 300[2]
1847 1 370 380[2]
1897 2 170 665[3]
1905 2 462 800[2]
«Казан өязе» (1745 ел)

Туган тел буенча состав:

Өяз урыс теле татар теле чуаш теле мари теле мордва теле удмурт теле
Бөтен губерния 38,4% 31,1% 23,1% 5,7% 1,0%
Казан 54,5% 41,8% 1,6%
Козьмодемьянск 16,3% 47,3% 36,3%
Лаеш 57,5% 42,4%
Мамадыш 25,1% 69,4% 1,0% 4,4%
Свияжск 68,6% 29,9% 1,5%
Спасск 58,4% 30,2% 7,2% 4,1%
Тәтеш 31,6% 49,1% 16,6% 2,7%
Царёвококшайск 24,0% 21,1% 54,7%
Чуел 10,1% 10,0% 79,9%
Чабаксар 18,7% 2,7% 66,5% 12,0%
Чистай 48,4% 32,2% 16,2% 3,2%
Ядернә 9,0% 90,9%

Торак пунктлар[үзгәртү]

'

Торак пункт Өяз Халык саны Торак пункт Өяз Халык саны


1 Казан Казан өязе 129 959 11 Иске Рәҗәп Спас өязе 3 776
2 Чистай Чистай өязе 20 104 12 Лаеш Лаеш өязе 3 743
3 Биләр Чистай өязе 6 058 13 Алексеевское Лаеш өязе 3 540
4 Козьмодемьянск Козьмодемьянск өязе 5 284 14 Волчья Бистәсе Чистай өязе 3 519
5 Тәтеш Тәтеш өязе 4 754 15 Сөйки Тәтеш өязе 3 455
6 Чабаксар Чабаксар өязе 4 738 16 Мария Посады Чабаксар өязе 3 319
7 Яңа Чишмә Чистай өязе 4 527 17 Ширәмәт Чистай өязе 3 252
8 Мамадыш Мамадыш 4 195 18 Иске Ибрай Чистай өязе 3 148
9 Иске Чишмә Чистай өязе 4 086 19 Петропавел Бистәсе Чистай өязе 3 072
10 Черемухово Бистәсе Чистай өязе 4 072 20 Иске Чишмә Чистай өязе 4 086
Насѣленныя места Россійской имперіи въ 500 и болѣе жителей, 1897


Губернаның җитәкчелеге[үзгәртү]

Генерал-губернаторлар[үзгәртү]

Исем
Платон Мещерский
1781—1793
Михаил Голенищев-Кутузов
1793—1796

Губернаторлар[үзгәртү]

Апраксин Пётр Матвеевич - 1708—1713

Салтыков Пётр Самойлович — 1713—1719

Салтыков Алексей Петрович — 1719—1725

Менгден Иван Алексеевич 1725

Волынский Артемий Петрович — 1725—1727

Зотов Василий Никитович — 1727—1728

Волынский Артемий Петрович — 1728—1731

Долгоруков Михаил Владимирович — 1731—1732

Мусин-Пушкин Платон Иванович — 1732—1735

Румянцев Алексей Иванович — 1735—1736

Голицын Сергей Дмитриевич — 1736—1739

Загряжский Артемий Григорьевич — 1741—1748

Греков Степан Тимофеевич — 1748—1755

Головин Фёдор Иванович — 1755—1760

Тенишев Василий Борисович — 1760—1764

Квашнин-Самарин Андрей Никитович — 1764—1770

Бранд Яков Ларионович — 1770—1774

Мещерский Платон Степанович — 1774—1781

Наместниклыгының хакимнәр[үзгәртү]

Бибиков Илья Богданович — 1781—1783

Татищев Иван Андреевич — 1783—1789

Баратаев Семён Михайлович — 1789—1797

Губернаторлар[үзгәртү]

  • Казинский Дмитрий Степанович 06.12.1797—05.04.1799
  • Муханов Александр Ильич 05.04.1799—1801
  • Аплечеев Александр Андреевич — 1801—1802
  • Кацарев Николай Иванович — 1802—1804
  • Мансуров Борис Александрович — 1805—1814
  • Гурьев Фёдор Петрович — 1814—1815
  • Толстой Илья Андреевич — 1815—1820
  • Нилов Пётр Андреевич — 05.02.1820—1823
  • Жмакин Александр Яковлевич — 1823—01.05.1826
  • Розен Отто Фёдорович — 01.05.1826—12.04.1828
  • Тургенев Александр Михайлович — 30.07.1828—27.12.1828
  • Жеванов Иван Григорьевич — 07.01.1829—29.10.1830
  • Пирх Альберт Карлович — 15.11.1830—21.06.1831
  • Стрекалов Степан Степанович — 25.06.1831—15.12.1841
  • Шипов Сергей Павлович — 27.12.1841—14.03.1846
  • Баратынский Ираклий Абрамович — 14.03.1846—31.12.1857
  • Козлянинов Пётр Фёдорович — 24.01.1858—31.08.1863
  • Нарышкин Михаил Кириллович — 31.08.1863—26.10.1866
  • Скарятин Николай Яковлевич — 26.10.1866—03.11.1880
  • Гейне Александр Константинович — 26.11.1880—28.04.1882
  • Черкасов Леонид Иванович — 28.04.1882—29.04.1884
  • Андреевский Николай Ефимович — 24.05.1884—05.02.1889
  • Полторацкий Пётр Алексеевич — 16.02.1889—1904
  • Хомутов Павел Фёдорович 23.12.1904—10.11.1905
  • Рейнбот Анатолий Анатольевич — 10.11.1905—06.01.1906
  • Стрижевский Михаил Васильевич — 13.01.1906—1913
  • Боярский Петр Михайлович — 1913—1917

Вакытлы хөкүмәтнең комиссарлары[үзгәртү]

  • Молоствов В. В. 6 (19).3.1917 – 30.3.1917
  • Плотников А. Н. — с 30.3.1917 — 5.1917
  • Чернышев Валериан Андреевич — 5.1917

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=10
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Тархов С.А. Изменение АТД России за последние 300 лет. 24 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  3. Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок .D0.94.D0.B5.D0.BC.D0.BE.D1.81.D0.BA.D0.BE.D0.BF_Weekly не указан текст