Лингва-франка

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Лингва-франка (яки эш теле, күпер теле, инструменталь тел, берләштерүче тел) — ана телендә сөйләшмәгән кешеләр арасында аралашуны мөмкин иткән һәм даими рәвештә кулланылган тел. Аеруча ике шәхеснең дә төган телләреннән аерым булган өченче тел атамасы булып кулланыла.[1]

Кешелек тарихы дәвамында Җир шарында халыкара аралашу өчен төрле телләр лингва-франка дәрәҗәсендә кулланган — кайвакыт сәүдә максатлары өчен (аларны «сәүдә телләре» дип билгелиләр), ләкин шулай ук дипломатик һәм административ уңайлылык, һәм дә төрле милләтле фәнни тикшеренүчеләр һәм башка галимнәр арасында мәгълүмат уртаклашу сәбәпләре өчен.

Үзенчәлекләр[үзгәртү]

«Лингва-франка» термины функциональ тарафтан, телнең лингвистик тарихына һәм төзелешенә игътибар ителмичә билгеләнелә:[2] пиджин (en:pidgin) һәм креол (en:creole languages телләре лингва-франка буларак кулланылса да, шундый категорияләргә кермәгән телләре дә күп.

Милли тел аерым җәмгыятьтә кулланылса, лингва-франканың кулланылышы оригиналь җәмгыяте белән чикләнми, һәм төркемнәр арасында аралашу өчен кулланылган икенчел тел хезмәтен күрсәтә. Мәсәлән, инглиз теле - Бөекбритания өчен милли тел булса, Филиппиннарда ул инструменталь тел (ягъни "лингва-франка") буларак кулланыла.

Эсперанто кебек халыкара өстәмә ярдәмчел телләре тарих буенча кулланылышы бик түбән булу сәбәпле, аларны функциональ түгел, ә потенциаль лингва-франка телләре дип кенә бәяләргә була.

Мисаллар[үзгәртү]

Кайбер илләрдә лингва-франка шулай ук милли тел буларак кулланыла; мәсәлән урдуПакьстан эчендә кулланылган лингва-франка, һәм шул ук илнең милли теле буларак санала.

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., From Linguistic Areas to Areal Linguistics, 2008, p. 31. ISBN 90-272-3100-1
  2. Intro Sociolinguistics - Pidgin and Creole Languages: Origins and Relationships - Notes for LG102, - University of Essex, Prof. Peter L. Patrick - Week 11, Autumn term.

Әдәбият[үзгәртү]

  • Hall, R.A. Jr. (1966). Pidgin and Creole Languages, Cornell University Press. ISBN 0-8014-0173-9.
  • Heine, Bernd (1970). Status and Use of African Lingua Francas. ISBN 3-8039-0033-6
  • Kahane, Henry Romanos (1958). The Lingua Franca in the Levant.
  • Melatti, Julio Cezar (1983). Índios do Brasil. São Paulo: Hucitec Press, 48th edition
  • Ostler, Nicholas (2005). Empires of the Word. London: Harper ISBN 978-0-00-711871-7

Сылтамалар[үзгәртү]