Михаил Кутузов

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Михаил Кутузов

Тулы исеме Михаил Илларион улы Голенищев-Кутузов
Һөнәре гаскәр башлыгы
Туу датасы 5 сентябрь 1745(1745-09-05)
Туу җире Санкт-Петербург, Русия Империясе
Үлем датасы 16 апрель 1813(1813-04-16) (67 яшь)
Үлем җире Бунцлау, Пруссия
Бүләк һәм премияләре
Изге Андрей Первозванный ордены
, Георгий тулы дәрәҗәле кавалеры һәм бүтән
Башка мәгълүмат Генерал-фельдмаршал
Кутузовка һәйкәл, Казан Чиркәве янында, Санкт-Петербург
Фили киңәшмәсе, Кутузов Мәскәүне Наполеонга ачырга чишә

Михаил Илларион улы Голенищев-Кутузов (рус. Михаи́л Илларио́нович Голени́щев-Куту́зов , tat.lat. Mixail Qutuzov) (1745-1813) - Русия гаскәр башлыгы, генерал-фельдмаршал, Русия каһарманы, 1812 елгы Ватан сугышында Русия гаскәренең җитәкчесе. «Изге» Георгий ордены тулы кавалеры.

Рус тарихчысы Николай Баскаков "Рус фамилиясе чыгышы турында" китабы буенча һәм Бәрхет китабы буенча Кутузов фамилиясе борыңгы татар Кутуз нәселеннән чыккан. Иске татар телендә Кутуз - "кызы канлы" сүзенә туры килә. Михаил Кутузов бабалары - Булыг һәм Бордык мирзалары Алтын Урдадан 14-15 гасырларда чыккан.

Русия-Төркия сугышларында 18 гасырда (башта Александр Суворов һәм Румянцев җитәкчелегендә), Наполеон сугышында 1805 елда (Өченче бердәмлекнең сугышы), Русия-Төркия сугышында 1811 елда, Ватан сугышында 1812 елда катнашкан.

1788 елда Очаков чолгавында Кутузов икенче тапкыр башына яраланган, соңрак уң күзен бәйләвеч белән ябыла иде.


Мөһим вакыйгалар[үзгәртү]

  • Наполеон сугышында йә Өченче бердәмлеге сугышында 1805 елда Кутузов Русия һәм Австрия патшаларын Александр I һәм Франц II Аустерлиц бәрелешендә катнашмавын ышандырырга тырыша, ләкин Александр I һәм рус аксөякләре Кутузовны мыскылап көлә. Кутузовның тыңламавы нәтиҗәсендә 1805 елның 20 ноябрендә рус-австрия көчләре тар-мар ителә.

Шушы сугыштан соң Александр I Кутузовны нәфрәт итә башлый һәм "Кутузов анда юри җиңелде" дип бер хатта язып куя. Шушы вакыйгадан соң Кутузовны гаскәр башлыгыннан Киевкә җибәрә.

  • Александр I Кутузовны яратмавына карамастан каты хәлдә 1812 елда Кутузовны гаскәр башлыгына яңадан билгеләргә мәҗбүр була. Кутузов сак тактиканы сайлап Русия гаскәрен саклый һәм Мәскәүнең югалышына карамастан Ватан сугышы нәтиҗәсендә җиңә.

Кутузов 1813 елда үлгән, Санкт-Петербург шәһәрендә, Казан Чиркәвендә күмелгән.

Истәлек[үзгәртү]

Кутузов аның тәнкыйтьләвенә карамастан (мәсәлән Тарле тәнкыйте) Русия халкы каһарманы булып санала.

Бөек рус шагыйре Александр Пушкин Кутузовка мәшһүр шигырен багышлый:

«

Перед гробницею святой

Стою с поникшею главой...

Все спит кругом; одни лампады

Во мраке храма золотят

Столпов гранитные громады

И их знамен нависший ряд.

Под ними спит сей властелин,

Сей идол северных дружин,

Маститый страж страны державной,

Смиритель всех её врагов,

Сей остальной из стаи славной

Екатерининских орлов.

В твоем гробу восторг живёт!

Он русский глас нам издаёт;

Он нам твердит о той године,

Когда народной веры глас

Воззвал к святой твоей седине:

«Иди, спасай!» Ты встал — и спас...

Внемли ж и днесь наш верный глас,

Встань и спасай царя и нас,

О старец грозный! На мгновенье

Явись у двери гробовой,

Явись, вдохни восторг и рвенье

Полкам, оставленным тобой!

Явись и дланию своей

Нам укажи в толпе вождей,

Кто твой наследник, твой избранный!

Но храм — в молчанье погружен,

И тих твоей могилы бранной

Невозмутимый, вечный сон...

1831

Пушкин
»

Күп дөнья шәһәрләрендә Кутузов исемендәге урамнар, мәктәпләр бар. Бөек Ватан сугышында Кутузов ордены нигезләнә (уңышлы саклану операцияләр өчен бирелә).

Әдәбият[үзгәртү]

  • М. И. Кутузов. Письма, записки. М.: Воениздат, 1989 (Ратная слава Отчизны).
  • Кутузов-Голенищев, Михаил Илларионович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Ивченко Л.Л. М.И. Кутузов в отечественной историографии. Проблемы изучения биографии полководца // Французский ежегодник 2012: 200-летний юбилей Отечественной войны 1812 года. М., 2012..
  • Ивченко Л.Л. М.И. Кутузов. — М.: Молодая гвардия, 2012. — 494[2] с: ил. (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1372).
  • Шишов А. Кутузов. М: Вече, 2012. — 464 с., ил. — (Великие исторические персоны). — 3000 экз., ISBN 978-5-9533-4653-5