Совет Социалистик Республикалар Берлеге

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
(СССР битеннән юнәлтелде)
Моңа күчү: навигация, эзләү

Bu mäqäläneñ Latin älifbasındağı igezäge bar.

Совет Социалистик Республикалар Берлеге
Союз Советских Социалистических Республик
← Flag RSFSR 1918.svg
 
← Flag of the Ukrainian SSR (1923-1927).svg
 
← Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg
 
← Flag of Transcaucasian SFSR.svg
 30 декабрь 1922 ел — 25 декабрь 1991 ел


↓
Flag of the Soviet Union.svg Coat of arms of the Soviet Union.svg
ССРБ байрагы ССРБ гербы
Девиз
«Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!»
Гимн
Интернационал (1922—1944)
ССРБ дәүләт гимны (1944—1991)
Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg
Башкала Мәскәү
Зур шәһәрләр Мәскәү,
Ленинград,
Киев,
Бакы,
Ташкент,
Харьков,
Минск,
Ереван,
Тбилиси,
Алма-Ата,
Новосибирск,
Түбән Новгород һ. б.
Тел(ләр) Рус теле (де-факто)
Дин Атеистик карашлар (рәсми), христианлык, ислам һ.б.
Акча берәмлеге рубль
Интернет домены .su
Мәйдан 22 402 200 км²
Халык 293 047 571 кеше
Идарә итү төре Совет республикасы
Оештурычы дәүләтләр		 Варислар:
Flag RSFSR 1918.svg РСФСР
Flag of the Ukrainian SSR (1923-1927).svg УССР
Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg БССР
Flag of Transcaucasian SFSR.svg ЗСФСР
Русия Flag of Russia 1991-1993.svg
Беларусия Flag of Belarus (1991-1995).svg
Украина Flag of Ukraine.svg
Молдавия Flag of Moldova.svg
Грузия Flag of Georgia (1990-2004).svg
Әрмәнстан Flag of Armenia.svg
Азәрбайҗан Flag of Azerbaijan.svg
Казакъстан Blank.png
Үзбәкстан Flag of Uzbekistan.svg
Төрекмәнстан Flag of Turkmenistan 1992.png
Кыргызстан Flag of Kyrgyzstan.svg
Таҗикстан Flag of Tajikistan.svg
Эстония Flag of Estonia.svg
Литва Flag of Lithuania 1989-2004.svg
Латвия Flag of Latvia.svg

Совет Социалистик Республикалар Берлеге (рус. Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик) — 1922 елдан 1991 елга кадәр Аурупа һәм Азия кыйтгаларында урнашкан дәүләт.
1977 елның Конституция буенча — күпмилләтле[1] һәм социалистик[2] дәүләт.

1922 елның 30 декабрьдә РСФСР, УССР, БССР һәм КСФСР (ЗСФСР) берләшү аша барлыыка килде.

Икенче бөтөндөнья сугышыннан соң ССРБ Әфганстан, Венгрия, Иран, Кытай, КХДҖ (1948 елдан), Монголия, Норвегия, Польша, Румыния, Төркия, Финляндия һәм Чехословакия белән җир буенча, ә АКШ, Швеция һәм Япония белән — диңгез буенча чиктәш иде.

Совет республикалардан торган (1922 — 4, 1989 — 16).

Эчтәлек

[үзгәртү] География

ССРБ дөньяның иң зур дәүләт иде; көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — ~10000 км, төньяктан көньякка — ~7200 км.

Иң озын елга — Иртыш; иң биек тау — Коммунизм (Исмаил Сомони) пигы (7495 м), хәзерге Таҗикстанда.

[үзгәртү] Тарих

Моны карагыз: Sovet Sosialist Cömhüriätlär Berlege#Tarix

[үзгәртү] Барлыкка килүе

1922 елның 29 декабрендә РСФСР, УССР, БССР һәм КСФСР делегацияләр ССРБ барлыкка килүе договорында имза куйдылар. Бу документ 30 декабрьдә расланды.

[үзгәртү] Сугышка кадәрге период

1923 елның көздән, бигрәк тә Ленин вафатыннан соң, дәүләт җитәкчелегендә хакимиле итү өчен сәяси көрәш башлана. Бу көрәштән Сталин җиңүче булып чыккан.
1920-елларның уртасында Яңа Икътисади Сәясәткә мөнәсәбәт үзгәрә; 1920-елларның ахырында тизләткән коллектвизация һәм индустриализация башлана. 1930-елларның ахырга Сталин төркеме тулысынча бөтен партияне үзенә буйсындыралар. Илдә үзәккә буйсындырылган тоталитар җәмгыять барлыкка килә.

[үзгәртү] Бөек Ватан Сугышы

[үзгәртү] Идарәчеләр исемлеге

[үзгәртү] Икътисад

[үзгәртү] Хәрби көчләр

[үзгәртү] Территориаль бүленеше

[үзгәртү] Совет социалистик республикалар

1956—1991 елларда ССРБ 15 совет социалистик республикалардан (ССР) торган:
Байрак[3] Республика Башкала
ССРБ территориаль состав
1 Flag of Azerbaijan SSR.svg Азәрбайҗан ССР Бакы
2 Flag of Armenian SSR.svg Әрмән ССР Ереван
3 Flag of Byelorussian SSR.svg Беларусия ССР Минск
4 Flag of Georgian SSR.svg Грузин ССР Тбилиси
5 Flag of Kazakh SSR.svg Казакъ ССР Алма-Ата
6 Flag of Kyrgyz SSR.svg Кыргыз ССР Фрунзе
7 Flag of Latvian SSR.svg Латвия ССР Рига
8 Flag of Lithuanian SSR.svg Литва ССР Вильнюс
9 Flag of Moldavian SSR.svg Молдавия ССР Кишинёв
10 Flag of Russian SFSR.svg Русия СФСР Мәскәү
11 Flag of Tajik SSR.svg Таҗик ССР Дүшәнбе
12 Flag of Turkmen SSR.svg Төрекмән ССР Ашхабад
13 Flag of Uzbek SSR.svg Үзбәк ССР Ташкент
14 Flag of Ukrainian SSR.svg Украина ССР Киев
15 Flag of Estonian SSR.svg Эстон ССР Таллин

[үзгәртү] Автономияле совет социалистик республикалар

[үзгәртү] РСФСР составында (1989)

[үзгәртү] Грузия ССР составында

[үзгәртү] Азәрбайҗан ССР составында

[үзгәртү] Үзбәк ССР составында

[үзгәртү] ССРБ халкы

[үзгәртү] ССРБ милли состав (1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989 җанисәбләр буенча)

милләт 1926 ел 1939 ел 1959 ел 1970 ел 1979 ел 1989 ел
руслар 77791124 99591520 114113579 129015140 137397089 145155489
украиннар 31194976 28111007 37252930 40753246 42347387 44186006
үзбәкләр 3904622 4845140 6015416 9195093 12455978 16697825
беларуслар 4738923 5275393 7913488 9051755 9462715 10036251
казакълар 3968289 3100949 3621610 5298818 6556442 8135818
азәриләр 1706605 2275678 2939728 4379937 5477330 6770403
татарлар 2916536 4313488 4917991 5783111 6185196 6648760
әрмәннәр 1567568 2152860 2786912 3559151 4151241 4623232
таҗиклар 978680 1229170 1396939 2135883 2897697 4215372
грузиннар 1821184 2249636 2691950 3245300 3570504 3981045
молдаваннар 278903 260418 2214139 2697994 2968224 3352352
литвалылар 763940 32624 2326094 2664944 2850905 3067390
төрекмәннәр 763940 812404 1001585 1525284 2027913 2728965
кыргызлар 762736 884615 968659 1452222 1906271 2528946
алманнар 1238549 1427232 1619655 1846317 1936214 2038603
чуашлар 1117419 1369574 1469766 1694351 1751366 1842346
латышлар 151410 114476 1399539 1429844 1439037 1458986
башкортлар 713693 843648 989040 1239681 1371452 1449157
яһүдиләр 2599973 3028538 2266334 2148917 1807876 1449063
мордва 1340415 1456330 1285116 1262670 1191765 1153987
поляклар 782334 630097 1380282 1167523 1150991 1126334
эстоннар 1340415 143589 988616 1007356 1019851 1026649
барысы 147027915 170557093 208826650 241720134 262084654 285742511

[үзгәртү] Эре шәһәрләр

Моны да карагыз: ССРБ шәһәрләрнең исемлеге (1989)

1991 елда ССРБ шәһәрләрендә 191,7 млн. (66%) кеше яшәде.

Шәһәр ССР Халык саны (1989) Шәһәр ССР Халык саны (1989)
1 Мәскәү Русия СФСР 8 769 117 11 Куйбышев Русия СФСР 1 254 460
2 Ленинград Русия СФСР 4 460 424 12 Ереван Әрмән ССР 1 201 539
3 Киев Украина ССР 2 587 945 13 Днепропетровск Украина ССР 1 177 897
4 Ташкент Үзбәк ССР 2 072 459 14 Баку Азәрбайҗан ССР 1 150 055
5 Харьков Украина ССР 1 609 959 15 Омск Русия СФСР 1 148 418
6 Минск Беларусия ССР 1 589 436 16 Чиләбе Русия СФСР 1 141 777
7 Горький Русия СФСР 1 438 133 17 Алма-Ата Казакъ ССР 1 127 884
8 Новосибирск Русия СФСР 1 436 516 18 Одесса Украина ССР 1 115 371
9 Свердловск Русия СФСР 1 364 621 19 Донецк Украина ССР 1 109 102
10 Тбилиси Грузия ССР 1 259 692 20 Казан Русия СФСР 1 094 378

[үзгәртү] Искәрмәләр

  1. ↑ http://en.wikisource.org/wiki/ru:%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1977)#.D0.93.D0.BB.D0.B0.D0.B2.D0.B0_8._.D0.A1.D0.A1.D0.A1.D0.A0_.E2.80.94_.D0.A1.D0.9E.D0.AE.D0.97.D0.9D.D0.9E.D0.95_.D0.93.D0.9E.D0.A1.D0.A3.D0.94.D0.90.D0.A0.D0.A1.D0.A2.D0.92.D0.9E
  2. ↑ http://en.wikisource.org/wiki/ru:%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_(1977)#.D0.93.D0.BB.D0.B0.D0.B2.D0.B0_1._.D0.9F.D0.9E.D0.9B.D0.98.D0.A2.D0.98.D0.A7.D0.95.D0.A1.D0.9A.D0.90.D0.AF_.D0.A1.D0.98.D0.A1.D0.A2.D0.95.D0.9C.D0.90
  3. ↑ 1987 елына


Wiki letter w.svg
 Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:


к·б·ү
Совет Социалистик Республикалар Берлеге
Coat of arms of the Soviet Union.svg
Карел-Фин ССР (1940—1956) | Кавказ арты СФСР (1922—1936)		 Flag of the Soviet Union.svg

Чыганагы — "http://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Совет_Социалистик_Республикалар_Берлеге&oldid=558140"
Шәхси кораллар
Исемнәр мәйданы

Төрләр
Хәрәкәт
Күчү
катнашу
Кораллар
Башка телләрдә