Самара

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
шәһәр
Самар
рус. Самара
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Төбәк Самар өлкәсе
Координаталар 53°11′0″ т. к. 50°07'0" кч. о. (G) (Я)
Эчке бүленеш 9 административ район
Башлык Дмитрий Азаров[1]
Мәйдан 466 км²
Рәсми тел рус теле
Халык саны 1 164 896 кеше (2010)
Халык тыгызлыгы 2437 кеше/км²
Агломерация 2,5 млн кеше
Милли состав руслар (88,1 %)
татарлар (3,4 %)
, һ.б.
Дини состав христианнар, мөселманнар
Телефон коды +7 846
Рәсми сайт http://city.samara.ru/
Бүләкләр Ленин ордены Октябрь Инкыйлабы ордены
Самара (Россия)
Red pog.png
Самара (Самар өлкәсе)
Red pog.png

СамарРусиянең зур шәһәре, Идел елгасы буенда урнашкан. Зурлыгы буенча Русиянең дүртенче шәһәре. Шәһәрдә зур татар оешмалары бар.

Халык саны — 1 164 896 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 1 165 025 кеше.[2]

География[үзгәртү]

Шәһәр Идел елгасының сул ярында, Самар борылышы каршында, Самар һәм Сок елгалар тамаклары арасында урнашкан. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — ~20 км, төньяктан көньякка озынлыгы — ~50 км.[3]

Самардан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Тольятти ~ 79 км
Сембер ~ 242 км
Мәләкәс ~ 157 км
Казан ~ 441 км
Яр Чаллы ~ 386 км
Уфа ~ 463 км
Пенза ~ 444 км
Саранск ~ 470 км
Җилләр розасы
Магниттау ~ 775 км
Чиләбе ~ 880 км
Сарытау ~ 484 км
Волгоград ~ 853 км
Казакстан байрагы Җаек ~ 246 км
Казакстан байрагы Атырау ~ 751 км
Ырынбур ~ 407 км
Орск ~ 674 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Самар халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

  • Елның урта температурасы — +5,6 °C
  • Елның урта җил тизлеге — 3,3 м/с
  • Елның урта һава дымлылыгы — 73%
Самар климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 4,2 6,8 16,9 31,1 34,4 38,4 40,4 39,9 33,8 26,0 14,8 7,3 40,4
Уртача максимум, °C −6,8 −6,1 0,4 12,1 20,8 25,4 26,9 25,0 18,6 9,9 0,1 −5,4 10,1
Уртача температура, °C −10,1 −9,8 −3,5 6,9 14,8 19,6 21,4 19,2 13,2 5,8 −2,4 −8,3 5,6
Уртача минимум, °C −13,1 −13,1 −7 2,6 9,4 14,4 16,3 14,2 8,9 2,7 −4,7 −11 1,6
Абсолют минимум, °C −43 −36,9 −31,4 −20,9 −4,9 0,5 5,4 2,0 −3,4 −15,7 −28,1 −41,3 −43
Явым-төшем нормасы, мм 50 41 33 38 36 57 58 47 43 53 51 50 557

Тарих[үзгәртү]

Самар, XVII гасыр (гравюра)

Беренче тапкыр 1361 елда телгә алына; 1376 елда Италия сәүдәгәрләре, Франческо һәм Доменико Пициганилар тарафыннан төзелгән картада “Samar (Самар)” атамасы астында күрсәтелә.[4]

Рәсми нигезләү датасы 1586 ел булып санала, шул елда Фёдор Иоаннович патша боерыгы буенча Григорий Засекин кенәзе тарафыннан «караклардан» һәм казаклардан саклану өчен Самарны ныгытма буларак нигезләнгән.

«Сталин бункеры»на керү

1688 елда Самарга шәһәр статусы бирелә.

1670 елда Самар Степан Разин баш күтәрүчеләре, ә 1773 елда Емельян Пугачёв җитәкчелек иткән баш күтәрүчеләре тарафыннан алына.

1780 елданСембер губернасы составына керүче Самар өязе үзәге, 1851 елданСамар губернасы үзәге. 1877 елда Самарга беренче поезд килә.

1917 елда Самарда совет хакимияте урнаштырыла. 1918 елның июнендә шәһәр чехословаклар һәм урындагы баш күтәрүчеләр тарафыннан алына, шәһәрдә Оештыручылар җыены әгъзалары комитеты оештырыла. 1918 елның ноябрьдә совет хакимияте торгызыла.

1928 елдан Урта Идел өлкәсе үзәге булып торган. 1935 елдан шәһәргә совет дәүләт һәм партия эшлеклесе Валериан Куйбышев хөрмәтенә Куйбышев исеме кушыла.

Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәргә ССРБ Хөкүмәте, ССРБ Югары советы, дипломатик вәкиллекләре, эре мәдәният учрежденияләре (мәсәлән, Зур театры, Мосфильм) эвакуацияләнәләр.

1991 елда шәһәргә тарихи исем кайтарыла.

Халык[үзгәртү]

1811[5] 1840[5] 1856[5] 1863[5] 1897[6] 1913[5] 1926[5] 1931[5] 1939[5] 1959[7] 1970[8] 1979[9] 1989[10] 2002[11] 2010[2]
~4 400 ~13 700 ~24 400 ~34 100 89 999 ~106 800 ~171 800 ~223 000 ~390 500 806 356 1 044 849 1 216 233 1 254 460 1 157 880 1 164 896

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[12] 2010[13]
руслар 88,3% 89,5%
татарлар 3,4% 3,6%
украиннар 1,8% 1,1%
мордва 1,6% 1,1%
чуашлар 1,3% 1,1%

Эчке бүленеш[үзгәртү]

Samara with disctricts.svg
  1. Куйбышев районы
  2. Самар районы
  3. Ленин районы
  4. Тимер юл районы
  5. Октябрь районы
  6. Совет районы
  7. Сәнәгый районы
  8. Киров районы
  9. Красная Глинка районы

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү]

Партнёр шәһәрләр

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. http://city.samara.ru/council
  2. 2,0 2,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  3. http://city.samara.ru/glorious-samara/geography
  4. http://museum.samgd.ru/mo/samara/history/
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 http://www.mojgorod.ru/samarsk_obl/samara/index.html
  6. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1268
  7. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. 2002 ел сан алу базасы
  13. Национальный+состав+населения+Самарской области 2010
  14. Словенский Копер стал партнёром Самары(рус.). — Региональное информационное агентство «Самар». 20 гыйнвар 2009 көнне тикшерелгән. 23 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.

Сылтамалар[үзгәртү]