Самара

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
шәһәр
Самар
рус. Самара
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Төбәк Самар өлкәсе
Координаталар 53°11′0″ т. к. 50°07'0" кч. о. (G) (Я)
Эчке бүленеш 9 административ район
Башлык Дмитрий Азаров[1]
Мәйдан 466 км²
Рәсми тел рус теле
Халык саны 1 164 896 кеше (2010)
Халык тыгызлыгы 2437 кеше/км²
Агломерация 2,5 млн кеше
Милли состав руслар (88,1 %)
татарлар (3,4 %)
, һ.б.
Дини состав христианнар, мөселманнар
Сәгать кушагы UTC+4
Телефон коды +7 846
Рәсми сайт http://city.samara.ru/
Бүләкләр Ленин ордены Октябрь Инкыйлабы ордены
Самара (Россия)
Red pog.png
Самара (Самар өлкәсе)
Red pog.png

СамарРусиянең зур шәһәре, Идел елгасы буенда урнашкан. Зурлыгы буенча Русиянең дүртенче шәһәре. Шәһәрдә зур татар оешмалары бар.

Халык саны — 1 164 896 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 1 165 025 кеше.[2]

География[үзгәртү]

Шәһәр Идел елгасының сул ярында, Самар борылышы каршында, Самар һәм Сок елгалар тамаклары арасында урнашкан. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — ~20 км, төньяктан көньякка озынлыгы — ~50 км.[3]

Самардан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Тольятти ~ 79 км
Сембер ~ 242 км
Мәләкәс ~ 157 км
Казан ~ 441 км
Яр Чаллы ~ 386 км
Уфа ~ 463 км
Пенза ~ 444 км
Саранск ~ 470 км
Җилләр розасы
Магниттау ~ 775 км
Чиләбе ~ 880 км
Сарытау ~ 484 км
Волгоград ~ 853 км
Казакстан байрагы Җаек ~ 246 км
Казакстан байрагы Атырау ~ 751 км
Ырынбур ~ 407 км
Орск ~ 674 км

Сәгать поясы[үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Самар халыкара стандарт буенча Samara Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү]

  • Елның урта температурасы — +5,6 °C
  • Елның урта җил тизлеге — 3,3 м/с
  • Елның урта һава дымлылыгы — 73%
Самар климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 4,2 6,8 16,9 31,1 34,4 38,4 40,4 39,9 33,8 26,0 14,8 7,3 40,4
Уртача максимум, °C −6,8 −6,1 0,4 12,1 20,8 25,4 26,9 25,0 18,6 9,9 0,1 −5,4 10,1
Уртача температура, °C −10,1 −9,8 −3,5 6,9 14,8 19,6 21,4 19,2 13,2 5,8 −2,4 −8,3 5,6
Уртача минимум, °C −13,1 −13,1 −7 2,6 9,4 14,4 16,3 14,2 8,9 2,7 −4,7 −11 1,6
Абсолют минимум, °C −43 −36,9 −31,4 −20,9 −4,9 0,5 5,4 2,0 −3,4 −15,7 −28,1 −41,3 −43
Явым-төшем нормасы, мм 50 41 33 38 36 57 58 47 43 53 51 50 557

Тарих[үзгәртү]

Самар, XVII гасыр (гравюра)

Беренче тапкыр 1361 елда телгә алына; 1376 елда Италия сәүдәгәрләре, Франческо һәм Доменико Пициганилар тарафыннан төзелгән картада “Samar (Самар)” атамасы астында күрсәтелә.[4]

Рәсми нигезләү датасы 1586 ел булып санала, шул елда Фёдор Иоаннович патша боерыгы буенча Григорий Засекин кенәзе тарафыннан «караклардан» һәм казаклардан саклану өчен Самарны ныгытма буларак нигезләнгән.

«Сталин бункеры»на керү

1688 елда Самарга шәһәр статусы бирелә.

1670 елда Самар Степан Разин баш күтәрүчеләре, ә 1773 елда Емельян Пугачёв җитәкчелек иткән баш күтәрүчеләре тарафыннан алына.

1780 елданСембер губернасы составына керүче Самар өязе үзәге, 1851 елданСамар губернасы үзәге. 1877 елда Самарга беренче поезд килә.

1917 елда Самарда совет хакимияте урнаштырыла. 1918 елның июнендә шәһәр чехословаклар һәм урындагы баш күтәрүчеләр тарафыннан алына, шәһәрдә Оештыручылар җыены әгъзалары комитеты оештырыла. 1918 елның ноябрьдә совет хакимияте торгызыла.

1928 елдан Урта Идел өлкәсе үзәге булып торган. 1935 елдан шәһәргә совет дәүләт һәм партия эшлеклесе Валериан Куйбышев хөрмәтенә Куйбышев исеме кушыла.

Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәргә ССРБ Хөкүмәте, ССРБ Югары советы, дипломатик вәкиллекләре, эре мәдәният учрежденияләре (мәсәлән, Зур театры, Мосфильм) эвакуацияләнәләр.

1991 елда шәһәргә тарихи исем кайтарыла.

Халык[үзгәртү]

Халык саны
1811[5] 1840[5] 1856[5] 1863[5] 1897[6] 1911 1913[5] 1914[5]
4400 13 700 24 400 34 100 90 000 153 200 106 800 143 800
1923 1926[6] 1931[5] 1939[6] 1956[7] 1959[8] 1962 1967
147 400 176 000 222 300 390 000 760 000 806 356 881 000 992 000
1970[9] 1973 1976 1979[10] 1982 1986 1987 1989[11]
1 044 849 1 117 000 1 162 000 1 216 233 1 243 000 1 267 000 1 280 000 1 254 460
1992 1996 1998 2000 2001 2002[12] 2003 2004[13]
1 239 200 1 208 300 1 160 300 1 156 100 1 143 600 1 157 880 1 157 900 1 161 700
2005[13] 2006[13] 2007[13] 2008[13] 2009[13] 2010[12] 2011[13] 2012[14]
1 150 900 1 143 300 1 138 994 1 135 422 1 134 716 1 164 685 1 166 710 1 169 184
2013[15] 2014[16]
1 171 598 1 172 348

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[17] 2010[18]
руслар 88,3% 89,5%
татарлар 3,4% 3,6%
украиннар 1,8% 1,1%
мордва 1,6% 1,1%
чуашлар 1,3% 1,1%

Эчке бүленеш[үзгәртү]

Samara with disctricts.svg
  1. Куйбышев районы
  2. Самар районы
  3. Ленин районы
  4. Тимер юл районы
  5. Октябрь районы
  6. Совет районы
  7. Сәнәгый районы
  8. Киров районы
  9. Красная Глинка районы

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү]

Партнёр шәһәрләр

Моны да карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. http://city.samara.ru/council
  2. http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  3. http://city.samara.ru/glorious-samara/geography
  4. http://museum.samgd.ru/mo/samara/history/
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 «Минем шәһәр» халык энциклопедиясе. Самара. 27 октябрь 2013 көнне тикшерелгән. 27 октябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  6. 6,0 6,1 6,2 100 мең кеше һәм зуррак халык саны белән шәһәрләр. 17 август 2013 көнне тикшерелгән. 17 август 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  7. 1956 елда ССРБ халык хуҗалыгы (Статистик җыентык). Дәүләт статистика нәшрияты. Мәскәү. 1956. 26 октябрь 2013 көнне тикшерелгән. 26 октябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  9. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  10. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  11. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 22 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  12. 12,0 12,1 Статистический сборник «Численность и размещение населения Самарской области»
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 База данных "регионы Приволжского округа". Численность постоянного населения
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 31 май 2014 көнне тикшерелгән. 31 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 16 ноябрь 2013 көнне тикшерелгән. 16 ноябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  16. 2014 елның 1 гыйнварына Русия Федерациясенең муниципаль берәмлекләр буенча халык саны. 2 август 2014 көнне тикшерелгән. 2 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  17. 2002 ел сан алу базасы
  18. Национальный+состав+населения+Самарской области 2010
  19. Словенский Копер стал партнёром Самары(рус.). — Региональное информационное агентство «Самар». 20 гыйнвар 2009 көнне тикшерелгән. 23 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.

Сылтамалар[үзгәртү]