Самара
| шәһәр
Самара
|
.png)
.png)
Самара — Русиянең зур шәһәре, Идел елгасы буенда урнашкан. Зурлыгы буенча Русиянең дүртенче шәһәре. Шәһәрдә зур татар оешмалары бар.
Халык саны — 1 164 896 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 1 165 025 кеше.[2]
Эчтәлек |
География[үзгәртү]
Шәһәр Идел елгасының сул ярында, Самара борылышы каршында, Самара һәм Сок елгалар тамаклары арасында урнашкан. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — ~20 км, төньяктан көньякка озынлыгы — ~50 км.[3]
| Самарадан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Тольятти ~ 79 км Сембер ~ 242 км |
Мәләкәс ~ 157 км Казан ~ 441 км |
Яр Чаллы ~ 386 км Уфа ~ 463 км |
|||||||
| Пенза ~ 444 км Саранск ~ 470 км |
 |
Магнитогорск ~ 775 км Чиләбе ~ 880 км |
|||||||
| Сарытау ~ 484 км Волгоград ~ 853 км |
 Җаек ~ 246 км Атырау ~ 751 км |
Ырынбур ~ 407 км Орск ~ 674 км |
|||||||
Сәгать поясы[үзгәртү]
Самара халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Климат[үзгәртү]
- Елның урта температурасы — +5,6 °C
- Елның урта җил тизлеге — 3,3 м/с
- Елның урта һава дымлылыгы — 73%
| Самара климаты | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| Абсолют максимум, °C | 4,2 | 6,8 | 16,9 | 31,1 | 34,4 | 38,4 | 40,4 | 39,9 | 33,8 | 26,0 | 14,8 | 7,3 | 40,4 |
| Уртача максимум, °C | −6,8 | −6,1 | 0,4 | 12,1 | 20,8 | 25,4 | 26,9 | 25,0 | 18,6 | 9,9 | 0,1 | −5,4 | 10,1 |
| Уртача температура, °C | −10,1 | −9,8 | −3,5 | 6,9 | 14,8 | 19,6 | 21,4 | 19,2 | 13,2 | 5,8 | −2,4 | −8,3 | 5,6 |
| Уртача минимум, °C | −13,1 | −13,1 | −7 | 2,6 | 9,4 | 14,4 | 16,3 | 14,2 | 8,9 | 2,7 | −4,7 | −11 | 1,6 |
| Абсолют минимум, °C | −43 | −36,9 | −31,4 | −20,9 | −4,9 | 0,5 | 5,4 | 2,0 | −3,4 | −15,7 | −28,1 | −41,3 | −43 |
| Явым-төшем нормасы, мм | 50 | 41 | 33 | 38 | 36 | 57 | 58 | 47 | 43 | 53 | 51 | 50 | 557 |
Тарих[үзгәртү]
Беренче тапкыр 1361 елда телгә алына; 1376 елда Италия сәүдәгәрләре, Франческо һәм Доменико Пициганилар тарафыннан төзелгән картада “Samar (Самар)” атамасы астында күрсәтелә.[4]
Рәсми нигезләү датасы 1586 ел булып санала, шул елда Фёдор Иоаннович патша боерыгы буенча Григорий Засекин кенәзе тарафыннан «караклардан» һәм казаклардан саклану өчен Самараны ныгытма буларак нигезләнгән.
1688 елда Самарага шәһәр статусы бирелә.
1670 елда Самар Степан Разин баш күтәрүчеләре, ә 1773 елда Емельян Пугачёв җитәкчелек иткән баш күтәрүчеләре тарафыннан алына.
1780 елдан — Сембер губернасы составына керүче Самара өязе үзәге, 1851 елдан — Самара губернасы үзәге.
Халык[үзгәртү]
| 1811[5] | 1840[5] | 1856[5] | 1863[5] | 1897[6] | 1913[5] | 1926[5] | 1931[5] | 1939[5] | 1959[7] | 1970[8] | 1979[9] | 1989[10] | 2002[11] | 2010[2] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ~4 400 | ~13 700 | ~24 400 | ~34 100 | 89 999 | ~106 800 | ~171 800 | ~223 000 | ~390 500 | 806 356 | 1 044 849 | 1 216 233 | 1 254 460 | 1 157 880 | 1 164 896 |
Милли состав (2002): руслар — 88,3%, татарлар — 3,4%, украиннар — 1,6%, мордва — 1,5%.[12]
Эчке бүленеш[үзгәртү]
- Куйбышев районы
- Самара районы
- Ленин районы
- Тимер юл районы
- Октябрь районы
- Совет районы
- Сәнәгый районы
- Киров районы
- Красная Глинка районы
Моны да карагыз[үзгәртү]
Искәрмәләр[үзгәртү]
- ↑ http://city.samara.ru/council
- ↑ 2,0 2,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
- ↑ http://city.samara.ru/glorious-samara/geography
- ↑ http://museum.samgd.ru/mo/samara/history/
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 http://www.mojgorod.ru/samarsk_obl/samara/index.html
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1268
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php
- ↑ 2002 ел сан алу базасы
Сылтамалар[үзгәртү]
 |
Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:
|
|
|
||
|---|---|---|
| 1 000 000 нан артык кеше | Мәскәү • Санкт-Петербург • Новосибирск • Екатеринбург • Түбән Новгород • Самара • Омск • Казан • Чиләбе • Тындагы Ростов • Уфа • Волгоград |  |
| 500 000 — 1 000 000 кеше | Пермь • Красноярск • Воронеж • Сарытау • Краснодар • Тольятти • Ижау • Сембер • Барнаул • Владивосток • Ярославль • Өркет • Төмән • Махачкала • Хабаровск • Новокузнецк • Ырынбур • Кемерово • Рәзән • Томск • Әстерхан • Пенза • Яр Чаллы • Липецк • Тула | |
| 250 000 — 500 000 кеше | Киров • Чабаксар • Калининград • Брянск • Курск • Иваново • Магнитогорск • Улан-Удэ • Тверь • Ставрополь • Түбән Тагил • Смоленск • Белгород • Архангельск | |
| Шәһәрләрнең халык саны 2010 халык исәбе буенча китерелгән. | ||
|
|
||
|---|---|---|
 |
Шәһәрләр: Самара | Җигүле | Кенәл | Новокуйбышевск | Октябрьск | Отрадный | Похвистнево | Сызран | Тольятти | Чапаевск
Районнар: Алексеевка районы | Безенчук районы | Богатое районы | Зур Глушица районы | Зур Черниговка районы | Борское районы | Идел районы | Елховка районы | Исаклы районы | Камышлы районы | Кенәл районы | Кенәл-Черкас районы | Келәүле районы | Кошки районы | Красноармейское районы | Красный Яр районы | Нефтегорск районы | Пестравка районы | Похвистнево районы | Приволжье районы | Сергиевск районы | Ставрополь районы | Сызрань районы | Хворостянка районы | Челно-Вершины районы | Шентала районы | Шигоны районы |
 |
