Сарапул

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Сарапул
Байрак Герб
Байрак
Герб
Ил Русия
Җөмһүрият Удмуртия
Координаталар 56°28′00″т.к. 53°48′00″кч.о. / (G)
Эчке бүленеш юк
Башлык Наумов Анатолий
Нигезләнде 1780
Беренче телгә алу 1621
Халык саны 101 930 кеше (2010)
UTC UTC+4
Телефон коды 34147
Почта индекслары 427960 - 427980
Рәсми сайт http://www.adm-sarapul.ru/ (рус.)
Сарапул (Русия)
Red pog.png
Сарапул (Удмуртия)
Red pog.png

СарапулУдмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

География[үзгәртү]

Сарапул Чулман елгасы өстендә, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.

Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Ижау ~ 62 км
Киров ~ 477 км
Воткинск ~ 81 км Пермь ~ 303 км
Можга ~ 124 км
Җилләр розасы
Яңавыл ~ 106 км
Яр Чаллы ~ 213 км
Казан ~ 407 км
Ырынбур ~ 776 км Камбарка ~ 29 км
Уфа ~ 420 км

Климат[үзгәртү]

Климат уртача континенталь. Урта ел температурасы — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

Сарапулның климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −7,9 −7,3 −1,1 7,9 16,9 22,5 24,1 20,6 14,5 6,2 −2,8 −7,5 7,2
Уртача температура, °C −11,4 −11,2 −5,8 3,7 12,3 17,9 19,7 16,7 11,1 3,6 −5,5 −10,7 3,4
Уртача минимум, °C −15,2 −15,3 −10,5 −0,9 6,8 12,4 14,4 12,2 7,5 0,9 −8,5 −14,3 −0,9
Чыганак: Метеоданные

Этимология[үзгәртү]

Сарапул исем чыгышның ике версия бар:

Тарих[үзгәртү]

Сарапулка елгасы 1596 елда, ә 1621 елда Вознесенское авылы беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»[1]). 1780 елда ул шәһәр статусны ала, Сарапул өязенең үзәге була; шул вакыттан бирле архитектор планлар буенча төзелә; ике монастырь һәм 33 чиркәү төзелгән. Кайбер биналарны тонкын әсир француз солдатлары төзделәр.

1923—1934 елларда Урал өлкәсе Сарапул округының үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составына кергән. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелә.

1981 елның 12нче мәктәбендә ССРБ тарихында беренче заложникларның алу булды. Залоңникларның азат итү операциясендә ССРБның КГБ "Альфа" бүлекчәдән гаскәриләр катнаштылар.[2]

1992 елда шәһәр составына Симониха штб-ы кертелә.

Халык[үзгәртү]

1840[3] 1897[4] 1926[5] 1939[6] 1959[7] 1970[8] 1979[9] 1989[10] 2002[11] 2010[12]
5 205 20 550 ~25 000 ~42 200 68 741 97 020 106 649 110 381 103 141 101 381

Милли состав[үзгәртү]

Милләт 2002[13] 2010[14]
руслар 82,4% 84,2%
татарлар 9,2% 9,0%
удмуртлар 3,4% 3,1%

Мәгариф[үзгәртү]

32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек промышленносте техникум, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмуритя дәүләт университетның филиалы бар.

Массакүләм мәгълүмат чаралары[үзгәртү]

Газеталар, интернет-басмалар[үзгәртү]

  • «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
  • Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
  • Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
  • «Фортуна» газетасы
  • «СОВЕТник» газетасы
  • «Сарапул» газетасы

Телеканаллар[үзгәртү]

  • Первый канал
  • Россия 1 + гтрк Удмуртия
  • ТНТ + 5 океан
  • Рен + Центр-Сарапул
  • Пятый + Моя Удмуртия
  • ТВЦ + ТВС
  • Перец
  • НТВ

Радио[үзгәртү]

  • Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
  • Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
  • Русское Радио (100,3 МГц)
  • DFM (101,6 МГц)
  • Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
  • Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
  • Юмор ФМ (106,3 МГц)

Интернет-провайдерлар[үзгәртү]

  • РостКом
  • Ростелеком Волга
  • Девятый узел
  • Ойл-Телеком
  • MTC
  • МегаФон
  • Скай Линк
  • Билайн
  • Теле2

Сарапулда яшәделәр[үзгәртү]

Фотогалерея[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]