Сарапул

Сарапул Байрак Герб Ил РусияРусия Җөмһүрият УдмуртияУдмуртия Координаталар 56.466667, 53.856°28′00″т.к. 53°48′00″кч.о.  Эчке бүленеш юк Башлык Наумов Анатолий Нигезләнде 1780 Беренче телгә алу 1621 Халык саны 101 930 кеше (2010) UTC UTC+4 Телефон коды 34147 Почта индекслары 427960 - 427980 Рәсми сайт http://www.adm-sarapul.ru/ (рус.)

Сарапул — Удмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

География

Сарапул Чулман елгасы өстендә, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.

Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
			Ижау ~ 62 км Киров ~ 477 км	Воткинск ~ 81 км	Пермь ~ 303 км
			Можга ~ 124 км		Яңавыл ~ 106 км
			Яр Чаллы ~ 213 км Казан ~ 407 км	Ырынбур ~ 776 км	Камбарка ~ 29 км Уфа ~ 420 км

Этимология

Сарапул исем чыгышның ике версия бар:

• чуаш (яки болгар): (сара-пула - сары/чибәр балык)
• төрки: (сара-пула - сары тәңкә)

Тарих

Сарапулка елгасы 1596 елда, ә 1621 елда Вознесенское авылы беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»). 1780 елда ул шәһәр статусны ала, Сарапул өязенең үзәге була; шул вакыттан бирле архитектор планлар буенча төзелә; ике монастырь һәм 33 чиркәү төзелгән. Кайбер биналарны тонкын әсир француз солдатлары төзделәр.

1923—1934 елларда Урал өлкәсе Сарапул округының үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составына кергән. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелә.

1981 елның 12нче мәктәбендә ССРБ тарихында беренче заложникларның алу булды. Залоңникларның азат итү операциясендә ССРБның КГБ "Альфа" бүлекчәдән гаскәриләр катнаштылар.

1992 елда шәһәр составына Симониха штб-ы кертелә.

Халык

1897	1926	1939	1959	1970	1979	1989	2002	2010
20 550	~25 000	~42 200	68 741	97 020	106 649	110 381	103 141	101 381

Милли состав: руслар — 79,0%, татарлар — 8,4%, удмуртлар — 3,1%.

Мәгариф

32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек промышленносте техникум, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмуритя дәүләт университетның филиалы бар.

Массакүләм мәгълүмат чаралары

Газеталар, интернет-басмалар

• «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
• Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
• Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
• «Фортуна» газетасы
• «СОВЕТник» газетасы
• «Сарапул» газетасы

Телеканаллар

• Первый канал
• Россия 1 + гтрк Удмуртия
• ТНТ + 5 океан
• Рен + Центр-Сарапул
• Пятый + Моя Удмуртия
• ТВЦ + ТВС
• Перец
• НТВ

Радио

• Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
• Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
• Русское Радио (100,3 МГц)
• DFM (101,6 МГц)
• Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
• Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
• Юмор ФМ (106,3 МГц)

Интернет-провайдерлар

• РостКом
• Ростелеком Волга
• Девятый узел
• Ойл-Телеком
• MTC
• МегаФон
• Скай Линк
• Билайн
• Теле2

Климат

Климат уртача континенталь. Урта ел температурасы — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

Сарапулның климаты
Күрсәткеч	Гый	Фев	Мар	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ноя	Дек	Ел
Уртача максимум, °C	−7,9	−7,3	−1,1	7,9	16,9	22,5	24,1	20,6	14,5	6,2	−2,8	−7,5	7,2
Уртача температура, °C	−11,4	−11,2	−5,8	3,7	12,3	17,9	19,7	16,7	11,1	3,6	−5,5	−10,7	3,4
Уртача минимум, °C	−15,2	−15,3	−10,5	−0,9	6,8	12,4	14,4	12,2	7,5	0,9	−8,5	−14,3	−0,9
Чыганак: Метеоданные

Сарапулда яшәделәр

• Надежда Дурова — Русия армиясендә беренче хатын-офицер ("кавалерст-девица")
• Игнатий Гаврилов — удмурт шагыйре

Фотогалерея

• 
• 
•