Төрекмәнстан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Төрекмәнстан
Flag of Turkmenistan.svg Төрекмәнстан гербы
Байрак Илтамга
Ил көе: «Бәйсез, битараф Төрекмәнстанның дәүләт һимны»
LocationTurkmenistan.svg
Рәсми тел төрекмән
Башкала Ашкабад[1]
Эре шәһәрләр Ашкабад, Төркемәнабад, Дашогуз, Төрекмәнбашы, Мары
Идарә итү формасы Президент республикасы
Президент Гурбангулы Бердымөхәммәдов
Мәйдан
• Барлыгы
дөньяда 53-нче
491 200 [2] км²
Халык саны
• Бәя (2012)
Халык тыгызлыгы

Green Arrow Up Darker.svg5 169 660[3] кеше (94-нче)
10 кеше/км²
ТЭП (САМП)
  • Барлыгы (2012)
  • Кеше башына

54,746 млрд.[4] $ (85-нче)
15 583[4] $
ТЭП (номинал)
  • Барлыгы (2012)
  • Кеше башына

33,679 млрд.[4] $
6 511[4] $
КПҮИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,698[5] (урта) (102)
Акча берәмлеге Манат
(TMT, код 934)
Интернет домены .tm
ISO коды TM
ХОК коды TKM
Телефон коды +993
Сәгать поясы +5

Координатлар: 39°04′00″ т. к. 60°16′00″ кч. о. / 39.06667° т. к. 60.26667° кч. о. / 39.06667; 60.26667 (G) (O)Төрекмәнстан (төрекм. Türkmenistan) – Урта Азияда урнашкан дәүләт. Көньякта Әфганстан һәм Иран белән, төньякта Казакстан һәм Үзбәкстан белән чиктәш. Көнбатыштан Каспий диңгезе белән юыла. Дөнья океанына чыгу юлы юк.

Тарих[үзгәртү]

Төрекмән егете дөясе белән бергә, XX гасыр башы, Прокудин-Горский фотосурәте

Географик мәгълүмат[үзгәртү]

Төрекмәнстанның иярченнән төшерелгән фотосы

Территориясының 80% артыгын Караком чүле алып тора. Төрекмәнстанның Каспийда яр сызыгы озынлыгы 1 768 км.

Административ бүленеш[үзгәртү]

Төрекмәнстан өлкәләре

Икътисад[үзгәртү]

СССР чорында Төрекмәнстан чимал (нигездә мамык һәм энергия ташучылар) чыганагы булып тора. Хәзерге вакытта нефть һәм газ чыгару ТМПның 70% тәшкил итә.

Рәсми чыганаклар буенча Төрекмәнстанның ТМП үсеше түбәндәгечә:

  • 1999 – 16%,
  • 2000 – 18%,
  • 2001, 2002 – 20%,
  • 2003 – 17%,
  • 2004 – 21%.

Халык[үзгәртү]

Җөмһүрияттә халык санының тиз артуы күзәтелә. 1979 елдагы халык санын алу буенча республикада 2 759 мең, 1989 елда – 3 534 мең, 1995 ел исәбе буенча – 4 481 мең кеше яшәгән. 1995 елдан соң да үсеш дәвам итә: 2000 елда – 5 200 мең, 2001 ел башында – 5369,4 мең; 2001 ел, 1 май – 5410 мең; 2001 ел, 1 август – 5478,9 мең кеше.

Халыкның якынча 90% – төрекмәннәр, 4% – үзбәкләр, 3% – руслар. Шулай ук азәриләр, казаклар, татарлар һ.б. халыклар да яши.

Гаскәр[үзгәртү]

Гаскәр саны якынча 100 000 сугышчы һәм офицер.

Чыганак[үзгәртү]

  1. Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок atlas не указан текст
  2. ИДЦ «Туркменистан»
  3. Turkmenistan
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Международный Банк, World DataBank: World Development Indicators, версия от 27 ноября 2013 года
  5. Human Development Report 2013. United Nations Development Programme (2013). Archived from the original on 2013-08-13.