Удмуртлар

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Удмурт
Udmurt people.jpg
Үз аталышы: Удмуртъёс
Гомуми саны: 552299 (2010 ел), 637 000 (2002 ел)
Таралышы: Удмурт, Татарстан, Башкортстан, Мари Эл республикалары, Киров өлкәсе, Пермь төбәге
Тел: удмурт, рус телләре
Дин: Православие
Якын халык: коми, коми-пермякляр

Удму́ртлар (удм. удмурт, удморт, күп. удмуртъёс) — Удмурт Республикасында һәм күрше регионнарда яшәүче фин-угыр халкы. Рус һәм удмурт телләрендә сөйләшәләр, диннәре – православие һәм җирле ышанулар.

Тарих[үзгәртү]

Удмурт халкы төрки кабиләләрнең V гасырдан XIII гасырга кадәр экспансиясе һәм аларның җирле фин-угыр халыклары вәкилләре белән кушылуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән.

Көньяк удмуртларның борынгы бабалары Идел Болгары хакимияте астында булалар, соңрак - Алтын Урда һәм Казан ханлыгы хакимлеге астында. Төньяк удмуртлар Русия составына Нократ җирләрен 1489 елда Мәскәү кенәзлегенә кушу белән керәләр. Удмурт җирләренең Русия составына тулысынча керүләре Казанның руслар тарафыннан алынуы белән була.

Удмуртларда дәүләтчелек барлыкка килү 1920 елда Вотская автономная область барлыкка китерелү белән бәйле (1932 елдан - Удмурт АО, 1934 елдан - Удмурт АССР, 1991 елдан - Удмурт Республикасы).

Бәйрәмнәр[үзгәртү]

  • Толсур — кышкы кояш торгынлыгы көне (вожодыр) бәйрәме, бу көнне туйлар үткәрелгән.
  • Гырыны потон яки акашка — Пасха, язгы урак өсте башы.
  • Гербер — Изге «Петр» көне (Питрау).
  • Выль ӝук — яңа уңыштан ботка һәм икмәк пешерү.
  • Сӥзьыл юон — уңыш җыюның тәмамлануы.
  • Выль шуд, сӥль сиён — хайван суюның башлануы.

Шулай ук елгаларның боздан (йёкелян) һәм җирнең кардан ачыла башлавы (гуждор шыд) бәйрәм ителгән.