Халыкара тел

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Күп кешеләр тарафыннан икенчел тел буларак өйрәнелгән һәм дөньядагы халыкара мөнәсәбәтләрдә кулланылган табигый телне халыкара тел дип атыйлар. Халыкара тел аны беренчел тел яки икенчел тел буларак кулланучылар саны белән генә түгел, шулай да аның географик таралышы, халыкара оешмаларда һәм дипломатик мөнәсәбәтләрдә кулланышы белән билгеләнә.[1][2].

Билгеләмә[үзгәртү]

Кайбер чыганаклар билгеләгәнчә, бер телнең халыкара тел дәрәҗәсендә яшәвен дәвам итүе өчен түбәндәге сыйфатлар зарур:

Яшәүче халыкара телләр[үзгәртү]

Төгәл мәгънәдә халыкара телләр булып астагылар санала ала:[1][3][4]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
инглизчә 328 M 1800 M[6][7] Инглиз мохите Anglospeak.svg
испанча (кастильча диалекты) 329 M - 400 M[8] 500+ M[9] Испан мохите Map-Hispanophone World.png
французча 67.8 - 110 M[10] 500 M[10] Франкофония New-Map-Francophone World.PNG

Башка чыганакларга карата түбәндәге телләрне дә "халыкара телләр" дип билгелиләр, ләкин кискенрәк карашлы чыганаклар аларны "супер-региональ телләр" дип билгели:[2]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Мандарин (кытай теле диалекты) 845 M 1345 M[11] Кытай мохите Map-Sinophone World.png
Хинди телләре (Стандарт Хинди, Урду, Бихари, Раҗастани, һ.б.) 460 M 650 M[12] Индия суб-кыйтгасы Map-Hindustani World.png
Гарәпчә 221 M 450 M Гарәп дөньясы

Arabic speaking world.svg

Португалча 178 M 220 M[13] Португал мохите Map-Lusophone World-en.png
Урысча 144 M 300 M Рус мохите RussianLanguageMap.png
Алманча 90 M 200 M Алман мохите DeutschsprachigeWelt.png

Башка супра-региональ телләр[үзгәртү]

карагыз Лингва франка

Де-факто халыкара телләр дип саналыр өчен кайбер критерийларга тиң булмаган башка супра-региональ телләр:

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Малайча һәм индонезийча 60 M 176 M - 250 M Малай архипелагы
Фарсыча 70 M 144 M Бөек Иран Persian Language Location Map1.png
Суахили 5 - 10 M 100 M[14] Көнчыгыш Африка Maeneo penye wasemaji wa Kiswahili.png
Тамильча 68 M 77 M Һиндстан, Шри-Ланка, Сингапур
Итальянча 60 M 70 M Италия Map Italophone World - updated.png
Голландча һәм Африкаанас 28 M 46 M Голланд мохиты Map Dutch World scris.png

Тарих[үзгәртү]

Тарихи халыкара телләр арасына шумер теле, аккад теле, иске арамей теле, грек теленең койнесы, латин теле, гарәп теле, cанскрит, кытайча, испанча, французча, урысча һәм инглизчә керәләр.[1]

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Fischer Verlag Weltalmanach stichwort_weltsprachenКалып:Dead link
  2. 2,0 2,1 Baker & Jones Encyclopedia of bilingualism and bilingual education
  3. Ulrich Ammon Status and function of languages and language varieties
  4. Ali Mazrui A world federation of cultures: an African perspective
  5. 5,0 5,1 5,2 Ethnologue: Statistical Summaries
  6. World-Wide English
  7. ethnologue.com
  8. IV CILE. Paneles y ponencias. Hiram Vivanco Torres. Congresosdelalengua.es. Retrieved on 2010-11-06.; [1].
  9. krysstal.com, 5th International Congress on Spanish Language (la-moncloa.es),uis.edu, Antonio Molina, director of the Instituto Cervantes in 2006 (terranoticias.es,elmundo.es, fundeu.esКалып:Dead link), Luis María Anson of the Real Academia Española (elcultural.es),International Congress about Spanish, 2008, Mario Melgar of the México University (lllf.uam.es), Enrique Díaz de Liaño Argüelles, director of Celer Solutions multilingual translation network ([2]) ,Feu Rosa - Spanish in Mercosur (congresosdelalengua.es),elpais.com,eumed.net,[3],babel-linguistics.com.
  10. 10,0 10,1 Francophonie
  11. People's Republic of China#cite note-unpop-4
  12. figures are based on the 1991 census of India. They are highly unreliable due to the huge population growth in the area.
  13. Instituto Internacional da Língua Portuguesa
  14. [4]

Сылтамалар[үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү]