Чакмагыш районы

Чакмагыш районы

Үзисем	Чакмагыш районы Чекмагушевский район
Өлкә	Башкортстан
Нигезләнгән	1930 ел
Башкала	Чакмагыш
Башлык	Йосыпов Риф
Халык саны	32321 (2010)
Мәйдан	1692 км²
UTC	+6

Чакмагыш районы (рус. Чекмагушевский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Чакмагыш авылы.
1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.
1962 елны Кушнарен районына кушыла, 1965тә яңадан торгызыла. 78 торак урыны 13 авыл советына бүленгән.

География

Чакмагыш муниципаль районы республиканың төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Мәйданы 1692 км² тәшкил итә.
Район җирләре буйлап Агыйдел елгасының сул як кушылдыгы Базы, Күәш, Сыерыш, Сәвәде, Калмаш, Чебекәй, Чакмагыш һәм башка зур булмаган елгалар бар. Чәрмәсән, Чакмагыш җирләренең чигеннән ага. Районның җире типик селтеләнгән һәм көлсуланган туфрак, кара, соры, урман туфраклары таралган. Район биләмәсенең 19,9 проценты урманнар. Анда имән, каен, усак,чыршы, нарат агачлары үсә.

Халык

Иң эре торак урыннары: Чакмагыш (2009 елда 11 мең кеше яши), Иске Калмаш (1,84 мең), Аблай (1,3 мең).

Район җирендә туган танылган кешеләр

• Гыйлемдар Рамазанов,
• Галә Кодаяров,
• Шамил Шаһгали,
• Әхтәм Бахтизин,
• Габдрахман Латыйпов,
• Нур Гайсин,
• Галимҗан Латыйп,
• Зиннәт Моратов,
• Салих Батыев,
• Равмер Хәбибуллин,
• Хәләф Гарданов,
• Флорид Әгъзәмов,
• Илфак Смаков,
• Касыйм Йосыпов,
• Рим Идиятуллин,
• Марис Нәзиров,
• Рамил Бигнов,
• Ринат Нәбиев
• Илһам Вәлиев

Икътисад

Файдалы казылмалардан нефть – Чакмагыш, Тозлыкуш, Манчар, Тамьян, Нур ятмаларында. Район үзәгендә биш автозаправка станциясендә ягулык-майлау материаллары сатыла.
Чакмагыш кирпеч заводы. Завод продукциясе район ихтияҗларын тулысынча канәгатьләндерә, хәттә чит районнарга да озатыла. Азакы елларда биредә цемент һәм комнан йөзләү өчен стена һәм идән плитәләре, тәрәзә тупсалары чыгарыла.

Район үзәгендә Уфадагы “Гидравлика” берләшмәсенең филиалы бар (“Чакмагыш механика заводы”). Райондагы төзелешләрне алып барыр өчен ”Римад”, Башнефтезаводстрой, “Туймазынефтестрой” кебек куәтле төзелеш трестларының идарәлекләре ПМКлары җәлеп ителә.
Файдалы казылмалардан Митрә-Әюп, Болгар яктылыгында – төзелеш ташы, Көсекәйдә – яндыру өчен известь, Бикмәт, Васильевка, Игенче, Рәҗәп, Тамьян, Филипп ятмаларында известьләү өчен агрономик руда бар.
Чакмагыш – авыл хуҗалыгы-сәнәгать районы. Авыл хуҗалыгы өчен җир мәйданы–136,9 мең гектар, шул исәптән сөренте җирләр–106,5 мең гектар, печәнлекләр –0,7 мең гектар, көтүлекләр 29, 6 мең гектар тәшкил итә.
Район җирләрендә бөртекле ашлык, шикәр чөгендере, көнбагыш, бәрәңге, яшелчә-җимеш үстерелә. Үстерелгән иген Чакмагыш ашлык кабул итү предприятиесенә, андагы амбарларга озатыла. Ак он чыгару өчен тегермәннәр эшли.
ААҖ Чакмагыш сөт заводы, ААҖ ЧакмагышСөт. ДУП нәселле кош фабрикасы “Чәрмәсән” Башкортанада иң эереләрдән санала. Елына 5,5 млн данә йомырка, 6,5 мең центнер кош ите җитештерә. Иң эре хуҗалык — СПК “Базы”. Ул Юмаш исемле чуаш авылында урнашкан, биредә 310 кеше эшли.

Транспорт

Район территориясендә җирле юллар челтәре яхшы үскән. Юлларның тулаем озынлыгы – 510 км.
Иң якын тимер юл станциясе – Бүздәк, ул 74 км ераклыкта урнашкан.

Мәгариф

28 мәктәпкәчә яшьтәге балалар өчен белем бирү оешмасы. 16 урта, 5 төп, 26 азкомплектлы мәктәп, укучылар саны 4011.
2 урта һөнәри уку йорты: Башкорт төзелеш колледжы Чакмагыш филиалы, Уфа педагогика көллиятенең Чакмагыш филиалы. 1 башлангыч һөнәри уку йорты — Чакмагыш һөнәри лицее (86№).

Матбугат

1930 елдан бирле татар телендә “Игенче” газетасы чыга. 2002 елдан башлап газета редакциясе каршында мәҗбүри рәвештә башкорт телендәге “Саткылар” газетасы чыгарыла.

Искәрмәләр

• Рәүф Баһаветдинов. Чакмагыш районының 80 еллыгына багышлаулар
• Рәсми сайт (рус.)