Эвенк теле

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Эвенк теле
Үзисем:

Эвэды̄ турэ̄н

Илләр:

Рәсәй, Кытай, Монголия

Төбәкләр:

Рәсәйдә: Көнчыгыш Себер, Ерак Көнчыгыш; Кытайда: Эчке Монголия

Рәсми халәт:

Эвенк муниципаль районы (Красноярск крае)

Сөйләшүчеләр саны:

44 500

Классификация
Категория:

???

Алтай телләре гаиләсе

тунгус-манчжур төркеме
төньяк төркеме
Язу:

кирилл язуы

Тел кодлары
ISO 639-1:

ISO 639-2:

ISO 639-3:

evn

Эвенк теле (эвенк. эвэды̄ турэ̄н) — эвенкларның теле, тунгус-манчжур телләргә керә. Рәсәйдә 1929 елдан латин әлифбасы, 1937 елдан кирил әлифбасы кертелә. Кытайда, Монголияда — латин һәм иске монгол әлифбалары.

Эвенк теле балалар бакчаларының әзерлек төркемнәрендә, башлангыч сыйныфларында, факультатив буларак 8 нче сыйныфка кадәр укытыла. Фән буларак Санкт-Петербург, Якутск, Хабаровск, Улан-Удэ, Игарка, Амурдагы Николаевск югары уку йортларында укытыла.

Аралашу теле буларак эвенк теле урта һәм олы яшьтәге эвенклар арасында кулланыла. «Эвэды ин» (Эвенк тормышы) рус-эвенк телле газета нәшер ителә.

Хәзерге вәзгыять[үзгәртү]

1989 елгы җанисәп буенча, Русиядә 29 957 эвенк яши иде. Алар арасында эвенк телен туган тел дип 26,1 % кеше санады. Эвенк телендә 45,1 % кеше иркен сөйләшә алды. Хәзерге вакытта эвенк теле фәкать эвенклар күпләп яшәгән районнарда кулланыла.

Эвенк телендә өч сөйләш аерыла: төньяк, көньяк һәм көнчыгыш.

Әдәби тел 1930 елларда латин әлифбасы нигезендә язуны кертү белән бергә формалаша башлый. Ләкин хәзер дә әдәби тел нормалары тулысынча формалашмаган, диалекталь аерымлыклар күп.

Әлифба[үзгәртү]

Кирил әлифбасы нигезендә[үзгәртү]

Рәсәйдә хәзерге эвенк әлифбасында (1958 елдан) 34 хәреф бар:

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н Ӈ ӈ
О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х
Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э
Ю ю Я я

Латин әлифбасы нигезендә[үзгәртү]

Кытайда эвенк латин әлифбасында 30 хәреф бар:

A a
/a/
B b
/b/
C c
/ts/
D d
/d/
E e
/ə/
Ē ē
/e/
F F
/f/
G g
/ɡ/

/ɣ/
H h
/x. h/
I I
/i/
J j
/dʒ/
K k
/k/
L l
/l/
M m
/m/
N n
/n/
Ng ng
/ŋ/, /ˠ/
Ɵ ō
/ɔ/
O o
/ʊ/
P p
/p/
Q q
/tʃ/
R r
/r/
S s
/s/
T t
/t/
U u
/u/
V v
/ɵ/
W w
/w/
X x
/ʃ/
Y y
/j/
Z z
/dz/

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү]