Mäskäw däwlät universitetı
Wikipedia проектыннан
M. V. Lomonosov isemendäge Mäskäw däwlät universitetı (М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ) – Rusiyäneñ aldınǧı yuǧarı uqu yortı häm fänni-metodik üzäk. Kıskaça – ‘’МГУ’’ (MDU). Universitetqa nigez 1755nçe elda salınǧan. Xäzerge waqıtta ul Rusiyäneñ iñ zur yuǧarı uqu yortı. 2004çe elǧı mäǧlümatlar buença universitetta 31 meñ talib häm 7 meñ aspirant belem alǧan. Universitet citäkçese – rektor – Viktor Sadoniçiy.
Эчтәлек |
[үзгәртү] Tarix
Universitet Ivan Şuvalov häm Mixail Lomonosov teläktäşlege belän başlanıp kitä. Patshabikä Elizaveta’nıñ Universitetnı tözu turındaǧi qararı 1755nçe elnıñ 25 ǧiynawarında dönya kürä. Berençe däreslär 26nçı aprel’dä ütä.
Xäzerge waqitta Mäskäw däwlät universitetı häm Sankt-Peterburg däwlät universitetı arasında kaysı yuǧarı uqu yortı ölkänräk buluyı turında bäxäs bara.
Başlıça Kızıl Mäydannıñ Töp Daruxanäse yanında urnaşqan universitet Böek Ekaterina (Äbipatşa) tarafınnan xäzerge urınına, Moxovaya uramına küçerelä. Töp bina 1782-1793 ellarda Matvey Kazakov surätläre buença tözelä.
18nçe yözdä universitetta öç fakultet bula: fälsäfä, meditsina häm xoquq. 1799nçe elda Mixail Xeraskov zatlı keşelär öçen äzerläü mäktäbe (Благородный пансион) buldıra. Ul 1830nçı elda gimnaziyäga äylänä. Universitet basmaxänäse imperial’ Rusiyädä iñ popular gäcit – Moskovskiye Vedomosti’nı çıǧara.
1905nçe elda universitetta sotsial-demokratik tügäräk patşanı urıninnan kitärgä häm Rusiyäne respublikaǧa äyländerergä çaqıra. Patşa xakimiyäte universitetnı yaba başlıy. 1911nçe elda gäskärlärneñ universitet cirlegendä buluına häm qayber professorlarnı cäberläügä qarşı 130 uqıtuçi-professor universitettan kitü turında ǧariza yazalar. Meñnarça student universitettan quıla.
1917nçe elǧı Oqtyabr revoltsiyäsennän sön universitet ışeklären ǧadi eşçe häm krestıän balaları öçen aça. 1919nçı elda universitetta uqu öçen tüläü beterelä. Eşçe balaları öçen maxsus äzerläü mäktäbe dä açıla.
1940nçı elda universitetqa Mixail Lomonosov iseme birelä.
Ikençe Bötendönya suǧışınnan sön universitetqa yänä can kerä. Däwlät birgän aqçası biş tapqır arta, Mäskäwneñ Çıpçıqlar (Воробьевы Горы) tawında yaña kampus barlıqqa qilä. Bu kampus, zamanına qarap, iñ yaña cixazlar belän eşlänä. Xäzerge waqıtta MDU kampusı dönyada iñ zur universitet kampusı bulıp sanala.
1992nçe elda Rusiyäneñ maxsus qararı belän universitet aerım finanslauǧa ireşa. Bu aña mäǧärif ministrlıǧınnan küpmeder däräcädä baysezlek birä.
[үзгәртү] Kampus
1953çe eldan başlap, universitetnın küp fakultetları Çıpçiqlar tawında urnaşa. Töp bina Lev Rudnev proektı buença eşlänelä. Tözeleş waqıtında ul New York City’dan qala dönyada ın zur bina sanala. Häm ul Auropada iñ biek bina bulıp 1988nçe elǧa xätle sanala.Töp binanın bieklege 240 metr, 36 etaj. Ul professorlar häm studentlar yäsi torǧan dürt qanat belän äyländerep alınǧan. Qayber mäǧlümätlärǧä qaraǧanda, töp bina koridorları 33 kilometrǧa cıela häm and barlıǧı 5000 bülmä urnaşqan.Bina eçendä konsert zalın, teatr, muzey, kitapxanä, basseyn, militsiyä bülekçäsen, poçta bülekçasen, ker yuu, çäçtaraşxanä, cafetriyälär, bank bulekçälären x.b. tabıp bula. Universitet administratsiyäsennän qala töp binada dürt fakultet: Geologiyä, Geografiyä, Mexanika-Matematika häm Sängät fakultetları urın alǧan. Bina bäşindäǧı yoldiz eçenä manzara qarau pltaformaşı häm keçkenä bülmä sıyǧan.
Töp binadan tış, kampusta bernıça uqu binası urnaşqan. Şulay uq monda Rusiyädä berdanber baseball stadionın da tabıp bula.
Moxovaya uramında urnaşqan tarixi binada xäzer Curnalistika, Psixologiyä fakultetların, Aziyä häm Afrika illaren öyränü institutın tabıp bula.
[үзгәртү] Fakultetlar
2005 elda unversitetta barlıǧı 29 fakultet häm 15 fänni-tikşerenü üzäge bulǧan:
- Mexanika häm matematika fakultetı
- Xisap matematikası häm kibernetika fakultetı
- Fizika fakultetı
- Ximiyä fakultetı
- Biologiyä fakultetı
- Bioinceneriyä häm bioniformatika fakultetı
- Tufraq fäne fakultetı
- Geologiyä fakultetı
- Geografiyä fakultetı
- Materiallar fäne fakultetı
- Tarix fakultetı
- Filologiyä fakultetı
- Fälsäfä fakultetı
- Iqtisad fakultetı
- Yuǧarı Biznes mäktäbe
- Xoquq fakultetı
- Journalism fakultetı
- Psixologiyä fakultetı
- Aziyä häm Afrikanı öyränü institutı
- Sotsiologiyä fakultetı
- Çit tellär fakultetı
- Däwlät idaräse fakultetı
- Sınlı sänǧat’ fakultetı
- Cihan säyäsäte fakultetı
- Mäǧarif fakultetı
- Östämä belem fakultetı
- Mäskäü iqtisad mäktäbe
- Xärbi xezmät fakultetı
[үзгәртү] Keşelär
MDUnı tämamlaǧan tanılǧan tatarlar
- Akademik Robert Iskändär ulı Niǧmatulin
- Akademik Räşid Ǧali uǧlı Sönniev
- Elvira Näbiullina – Rusiyä iqtisad ministrı (2007-
