Pótr İlyiç Çaykovski

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.

Pyotr Ilyich Tchaikovsky

Pótr İlyiç Çaykovski (Rusça Пётр Ильич Чайковский) - romantik çorğa qarağan rus kompozitorı.

Çaykovski dönyaküläm şöhrät qazana. Biograf yazuçı Anthony Holden assızıqlawınça, Çaykovskigä qädär rus muzıkası xalıq cırlarınnan häm kapella yañğırawlarınnan torğan. Şulay uq Tchaikovsky berençe tapqır çit il tıñlawçısın rus muzıkası belän tanıştıra. Mäsälän, Mixail Glinka (Михаил Глинка) üz tormışında berdänber tapqır çit il konsertın Parijda birä.

Tormışı

Pótr Çaykovski 1840 yılnıñ 7 mayında xäzerge Udmurtiä respublikasınıñ Votkinsk şähärendä dönyağa kilä. Ätise – İlya Petroviç şaxta injenerı, änise – fransuz tamırınnan bulğan Aleksandra Andreyevna Assier. Çaykovski öyendä pianino tawışı tuqtmağan. Pyotr berençe muzıka däreslären 5 yäşendä başlıy. Öç yıl eçendä ul notalarnı uqıtuçısı däräcäsendä uqıy alırday yuğarılıqqa kütärelä.

1850 yılda Çaykovski Sankt-Peterburgnıñ Xoquq mäktäbenä kerergä dip äzerlek klassların ala başlıy. 1858 yılğa xätle ul şul mäktäpne tämamlıy. Şunnan soñ ul Yustitsiä Ministrlığına bilgelänä. Bu eşne ul öç yıl däwamında alıp bara.

1862 yılda Çaykovski Anton Rubinstein qulı astında muzıka däreslären ala başlıy.

1891 yılda Çaykovski konsertları belän AQŞnı qolaçlıy. Carnegie Hall açılu tantanasında ul Slavonic March äsären başqara.

1893 yılda Çaykovskigä Cambridge universitetınıñ Muzıka fännäre doktorı däräcäse birelä.

Kompozitor 1893 yılda dönya quya.

Şäxsi tormış

Ozaq yıllar däwamında Çaykovski icatın öyränüçelär anıñ gomoseksual sıyfatların tikşerep kildelär. Bu ezlänülär Sovet xökümäte waqıtında ber çiktän ikençe çikkä taypıla. Läkin, närsä genä bulsa da, 1870nçe yıllar tiräsendä Çaykovski ğäilä qoru teläge belän yana başlıy.

Ozaq yıllar buyınça Çaykovskigä emotsianäl yaqtan zur teräk bulıp Nadejda fon Mek tora. Bu xatın belän ul berqayçan da oçraşmasa da, anıñ patornatı häm finans yärdäme belän dönya kürä. Alarnıñ küpsanlı xatları Çaykovskineñ şäxsi tormışı turında bay mäğlümatlnı açıqlıy.

Töp äsärlär

• Romeo häm Juillet
• Könbatış Sonata
• 1812 yıl Uvertyurası
• Slaw Marşı
• Çikläwek Watuçı (The Nutcracker)
• Yevgeni Onegin
• Berençe Pianino Konsertı
• İolanta