Ğömär Säli

Ğömär Säli
fin. Ymär Sali
	Ğömär Säli; fin. Ymär Sali
Tuu datası	5 fevral 1876
Tuu urını	Räsäy imperiäse, Nijğar gubernası, Aqtuq
Ülem datası	12 avgust 1951 (75 yäş)
Ülem urını	Finländiä, Tampere
Watandaşlıq	Räsäy imperiäse; Finländiä
Eşçänlek töre	säwdägär[d]

Ğömär Säli, Ümär Säli^{[añl. 1]} (fin. Ymär Sali; tuğan waqıttağı iseme — Ğömär (Ümär) Ğäläwetdinov; 1876 yılnıñ 5 fevrale, Räsäy imperiäse, Nijğar gubernası, Aqtuq — 1951 yılnıñ 12 avgustı, Finländiä, Tampere) — Finländiäneñ Tampere şähärendä tatar eşquarı. Cirle tatarlar cämğiäten^[en] tözüdä töp finans iğänäçese.

Biografiäse

Ğömär Säli (tumışı belän Ğäläwetdinov) Räsäy imperiäseneñ Nijğar gubernası Aqtuq tatar awılında tuğan. 1896 yılda ul awılda Zälixä Ğöbäydullinağa öylängän. Säli Tampereğa 1800-yıllarda säwdägär sıyfatında küp tapqır kilgän, 1926 yılda tämam şähärgä küçep kitkän^[1]^[2]^[3]^[4]^[5].

Sälineñ Hämeenkatuda^[en] kibete bulğan, anda kürek häm tuqıma kebek tawarlarnıñ kiñ assortimentı satılğan. Kibet küp kenä cirle tatarlar üzläreneñ köndälek tormışları turında söyläşergä cıyıla torğan urın ide. Säli ülgänçe kibettä eşlägän^[1]^[6].

Säline üz xalqın tirän yaratqan sizger keşe dip taswirlağannar. Anıñ finans öleşe näticäsendä 1943 yılda Tampere islam cämğiäte^[en] nigezlängän. Ul ğömereneñ axırına qädär idärä räise bulıp eşlägän. Moña qädär ul şulay uq Finländiä-islam cämğiäte^[en] idäräse äğzası bulğan. Tampere cämğiäte üzeneñ berençe küçemsez milegen 960 000 markasına^[en] satıp alğanda, Säli öleşe 596 000 marka täşkil itkän. Säli cämğiätkä Tammelankatuda urnaşqan yortnı qorban itkän. Soñraq cämğiät başqa küçemsez milek satıp alğaç, Säli yañadan aqçanıñ zur öleşen qorban itkän. Şulay uq 1930-yıllarda Tampere törek cämğiäte^[en] idäräse räise bulğan^[1].

Säli 1938 yılnıñ fevralendä Varşavada İdel-Ural ştatınıñ 20 yıllıq yubileyın bäyräm itüdä qatnaşqan. Bäyräm Ğayaz İsxaqi tarafınnan oyıştırılğan^[7].

1950—1951 yıllarda Säli «İslam Mecellesi» jurnalın çığarğan. Anıñ möxärrire imam Xäbibraxman Şakir^[en] bulğan^[8].

Sali tumışı belän bik tıynaq awıl cirennän ide, eşquar bularaq küp aqça eşläsä dä, tıynaqlığın saqlap qalğan. Anıñ yäşäw räweşe ğadi bulğan, häm ul baylığınıñ küp öleşen tatar xalqınıñ üzençälegen saqlap qalırğa häm üsterergä yärdäm itä torğan eşlärgä sarıf itkän^[1].

Säli Sankt-Peterburgtan Finländiägä küçep kilüçe mişär säwdägärlärenä, şulay uq şähärdä qaluçılarğa yärdäm kürsätüdä töp figura dip atalğan. 1930 yılda ügi apası Märyam (rässam Ğäysä Xäkimcannıñ änise^[9]), awıldaşları Yarulla Sadretdin, Ändercan Zäynetdin häm Dinmöxämmät Ğäynetdin yärdämendä Säli Finländiägä teolog Musa Bigievne alıp kilergä tırışqan. Ämmä plan artıq täwäkkäl bulğan, şuña kürä anı ğämäldän çığarğannar^[5]^[10].

Säli häm anıñ xatını bergäläp Narvadan suğış qaçaqları bulıp kilgän öç ügi balaların (Rädifä, Läylä, Rabiä) qayğırtqannar. Sälineñ biologik balası Ğabdul-Qayum Leningradta yäşli ülgän, ä anıñ ulı, alarnıñ onığı Xäsän, İkençe bötendönya suğışı waqıtında yuğalğan. Üzläreneñ ügi balalarınnan tış, alar Ğömärneñ ügi apası Märyam (1863—1947), anıñ änise Säwcan häm başqa tuğannarı turında qayğırtqannar^[1].

1951 yılda Säli wafat bulğaç, tatar çığışlı Törkiä ğalime häm yazuçısı Läbib Karan (aktrisa Lalä Oraloğlunıñ ätise) İstanbuldan Tampereğa şiğir räweşendä qayğı urtaqlaşuwın yullağan^[11].

İskärmälär

↑ İsemneñ mişär dialektındağı variantı

1 2 3 4 5 Baibulat, Muazzez (2004). The Tampere Islamic Congregation: the roots and history (in english, tatar and finnish). Jyväskylä: Gummerus Kirjapaino Oy. pp. 38. ISBN^[ru] 952-91-6753-9.
↑ ТАТАР ИР-АТ ИСЕМНӘРЕ (ТАТАРСКИЕ МУЖСКИЕ ИМЕНА В АЛФАВИТНОМ ПОРЯДКЕ). әлеге чыганактан 2022-10-27 архивланган. 2025-05-01 тикшерелгән.
↑ TATAR TABLE OF CORRESPONDENCES: CYRILLIC - ROMAN BGN/PCGN 2007 Agreement.
↑ L. Ayzatulina: ревизская сказка актуково 1858
1 2 Bekkin, Renat (2020). Connections between Tatars in Petrograd-Leningrad and Finland during the 1920s and 1930s.
↑ Baibulat, Muazzez (2004). The Tampere Islamic Congregation: the roots and history (in english, tatar and finnish). Jyväskylä: Gummerus Kirjapaino Oy. pp. 27. ISBN^[ru] 952-91-6753-9.
↑ Baibulat 2004, p. 115
↑ Islam mecellesi | Kansalliskirjasto. әлеге чыганактан 2024-11-26 архивланган. 2025-05-01 тикшерелгән.
↑ Baibulat 2004, p. 66
↑ Leitzinger 1996, p. 126
↑ Baibulat 2004, p. 235

Sıltamalar

Connections between Tatars in Petrograd-Leningrad and Finland during the 1920s and 1930s

[1] İsemneñ mişär dialektındağı variantı

[:0-2] 1 2 3 4 5 Baibulat, Muazzez (2004). The Tampere Islamic Congregation: the roots and history (in english, tatar and finnish). Jyväskylä: Gummerus Kirjapaino Oy. pp. 38. ISBN^[ru] 952-91-6753-9.

[3] ТАТАР ИР-АТ ИСЕМНӘРЕ (ТАТАРСКИЕ МУЖСКИЕ ИМЕНА В АЛФАВИТНОМ ПОРЯДКЕ). әлеге чыганактан 2022-10-27 архивланган. 2025-05-01 тикшерелгән.

[4] TATAR TABLE OF CORRESPONDENCES: CYRILLIC - ROMAN BGN/PCGN 2007 Agreement.

[5] L. Ayzatulina: ревизская сказка актуково 1858

[:1-6] 1 2 Bekkin, Renat (2020). Connections between Tatars in Petrograd-Leningrad and Finland during the 1920s and 1930s.

[7] Baibulat, Muazzez (2004). The Tampere Islamic Congregation: the roots and history (in english, tatar and finnish). Jyväskylä: Gummerus Kirjapaino Oy. pp. 27. ISBN^[ru] 952-91-6753-9.

[8] Baibulat 2004, p. 115

[9] Islam mecellesi | Kansalliskirjasto. әлеге чыганактан 2024-11-26 архивланган. 2025-05-01 тикшерелгән.

[10] Baibulat 2004, p. 66

[11] Leitzinger 1996, p. 126

[12] Baibulat 2004, p. 235

[añl. 1]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]