Абдуллах Бегиев

Абдуллах Бегиев
Абдуллах Бегиев
	;
Тугач бирелгән исеме:	(карач.-балк. Бегийланы Мустафа джашы Абдуллах
Псевдонимнар:	Абдуллах Бегий уулу
Туу датасы:	19 октябрь 1950 (75 яшь)
Туу урыны:	СССР, Кыргызстан ССР, Чуй өлкәсе, Беренче Май районы
Ватандашлык:	СССР ; РФ
Эшчәнлек төре:	шагыйрь, тәрҗемәче
Иҗат итү еллары:	1970—х. в.
Юнәлеш:	шигърият, тәрҗемә, публицистика
Жанр:	шигырь
Иҗат итү теле:	балкар теле
Бүләкләр:

Абдуллах Бегиев, Абдуллах Мостафа улы Бегиев (карач.-балк. Бегийланы Мустафа джашы Абдуллах, рус. Абдуллах Мустафаевич Бегиев; 1950 елның 19 октябре; СССР, Кыргызстан ССР, Фрунзе өлкәсе, Беренче Май районы) ― күренекле карачай-балкар шагыйре, тәрҗемәче, әдәби тәнкыйтьче, публицист, фольклор һәм әдәбият тарихчысы. СССР Язучылар берлеге әгъзасы. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2004)^[1].

Тәрҗемәи хәле

1950 елның 19 октябрендә^[2] Кыргызстан ССР Фрунзе (1990 елдан Чуй) өлкәсе Беренче Май районында Кыргызстанга сөрелгән балкар гаиләсендә туган^[3]. 1956 елның 28 апрелендә кабул ителгән СССР Югары Советы Президиумы Указына нигезләнеп^[4], 1957 елда гаиләсе белән Кабарда-Балкар АССРга әйләнеп кайткан.

Урта мәктәпне туган ягында, КБ АССРның Совет (1994 елдан Черек^[d]) районы Югары Жемтала^[d] авылында тәмамлаган^[1].

1974 елда Кабарда-Балкар дәүләт университетының тарих-филология факультетын тәмамлагач, башта ― радиода, 1983 елга кадәр Кабарда-Балкар телевидениесендә баш мөхәррир булып эшләгән^[1].

1983―1985 елларда Мәскәүдә А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты каршындагы Югары әдәби курсларда белем алган^[1].

Мәскәүдән кайткач, КБ АССР Язучылар берлегенең әдәби консультанты, 1991 елдан «Меңге Тау» («Эльбрус», карачай-балкар телендә) әдәбият-сәнгать журналының мөхәррире һәм баш мөхәррире булып эшләгән, Кабарда-Балкария Язучылар берлегенең рәистәше итеп сайланган^[1].

2015 елдан балкар телендәге «Нюр» балалар әдәбият-сәнгать журналы мөхәррире булып эшләгән, хәзер редколлегия әгъзасы^[5].

Иҗаты

Актив иҗатка керешү еллары 1970-еллар ахырына туры килгән. Шул вакыттан башлап, шигырьләр, әкиятләр, әдәби тәрҗемәләр, мәкаләләр тупланган 20 дән артык китабы дөнья күргән^[6].

Актив рәвештә тәрҗемә белән шөгыльләнә: каләмдәшләренең әсәрләрен чит телләргә тәрҗемә итә һәм чит телләрдән балкар теленә күчерә. Көнчыгышның бөек шагыйрьләре (Юныс Әмрә^[d], Әхмәд Ясәви, Гомәр Хәйям, Җәми һ. б.), урта гасырлар татар шагыйре Кол Гали («Кыйссаи Йосыф») һ. б. әсәрләрен карачай-балкар теленә тәрҗемә иткән.

Ул шулай ук бөек балкар шагыйре Кязим Мечиев^[d]^[7], күренекле карачай шагыйре Исмаил Семенов^[d] мирасына бәйле хезмәтләре, карачай-балкар халкын депортацияләү елларында (1943―1957 еллар) иҗат иткән исемсез шагыйрьләрнең шигырьләрен туплавы белән дә билгеле.

Кызыклы факт

Мәскәүдә М. Горький исемендәге Әдәбият институты каршындагы Югары әдәби курсларында укыганда ук татар эпосы ― «Идегәй» дастанын балкар теленә күчереп, Нальчикта аерым китап итеп бастырып чыгарган (2025 елда әлеге китабы янәдән дөнья күргән)^[8]. «Аның кайбер бүлекләре Туктамыш һәм Аксак Тимер һөҗүме вакытында Кавказдагы вакыйгаларны бәян итә һәм Балкар халкы тарихының билгесез битләрен, этносларыбызның демографик уртаклыгын ача» (А. Бегиев)^[9]

2025 елда кайбер шигырьләре «Казан утлары» журналында (август санында) татар телендә басылган (тәрҗемәче Сания Әхмәтҗанова).

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

2001 ― «Архыз – 2001» Бөтенроссия автор җыры фестиваленең I дәрәҗә дипломы
2004 ― Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре ― «Идегәй» дастанын балкар теленә тәрҗемә иткән өчен^[9]
2004 ― «Иң яхшы балалар язучысы» республика конкурсы лауреаты
2010 – Ислам Кырымшамхалов медале (КЧР) ― «үрнәк дәрәҗәдәге шигъри осталыгы өчен»
2012 ― Төрки дөнья шагыйрьләре конкурсы (Бишкәк) җиңүчесе

Искәрмәләр

1 2 3 4 5 Абдуллаху Бегиеву – 70 лет. РИА «Кабардино-Балкария»
↑ Вчера свой 70-летний юбилей отметил один из выдающихся карачаево-балкарских поэтов Абдуллах Бегиев. Конгресс карачаевского народа Вконтакте, 20.10.2020
↑ Бегиев Абдулах Мустафаевич (1950). Открытый список
↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О снятии ограничений по спецпоселению с крымских татар, балкарцев, турок — граждан СССР, курдов, хемшилов и членов их семей, выселенных в период Великой Отечественной войны». www.memorial.krsk.ru.
↑ О редакции НЮР. Портал СМИ КБР(рус.)
↑ Книги автора: Бегиев Абдуллах. Elbrusoid.org
↑ Мечиев Кязим. Библиотека
↑ Абдуллах Бегиев. «Мин сөямен сине», - диде таң. «Казан утлары», 2025, август. ― Б.153―154
1 2 Переводчик эпоса "Идегея" удостоен звания заслуженного работника культуры Татарии. NewsInfo.Ru, 14.01.2004(рус.)

Сылтамалар

Абдуллаху Бегиеву – 70 лет. РИА «Кабардино-Балкария», 19.10.2020(рус.)
Abdullah Begiev. Biyografya(төр.)

Моны да карагыз

[:1-1] 1 2 3 4 5 Абдуллаху Бегиеву – 70 лет. РИА «Кабардино-Балкария»

[2] Вчера свой 70-летний юбилей отметил один из выдающихся карачаево-балкарских поэтов Абдуллах Бегиев. Конгресс карачаевского народа Вконтакте, 20.10.2020

[3] Бегиев Абдулах Мустафаевич (1950). Открытый список

[4] Указ Президиума Верховного Совета СССР «О снятии ограничений по спецпоселению с крымских татар, балкарцев, турок — граждан СССР, курдов, хемшилов и членов их семей, выселенных в период Великой Отечественной войны». www.memorial.krsk.ru.

[5] О редакции НЮР. Портал СМИ КБР(рус.)

[6] Книги автора: Бегиев Абдуллах. Elbrusoid.org

[7] Мечиев Кязим. Библиотека

[8] Абдуллах Бегиев. «Мин сөямен сине», - диде таң. «Казан утлары», 2025, август. ― Б.153―154

[:0-9] 1 2 Переводчик эпоса "Идегея" удостоен звания заслуженного работника культуры Татарии. NewsInfo.Ru, 14.01.2004(рус.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]