Австрия

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Австрия latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Flag of Austria.svg
Байрак
Coat of arms of Austria.svg
Илтамга
EU-Austria.svg
Рәсми телләр алман теле[2] һәм Австрия ишарәләр теле[d][2]
• Ил башлыгы
Александр Ван дер Беллен[3]
• Хөкүмәт башлыгы
Себастьян Курц[d]
Канун чыгаручы орган Аустрия парламинте[d]
Мәйдан
• Барлыгы
83 878,99±0,0099999999948 дүрткел киламитер (1 гыйнвар 2014)[4]
Халык саны
• Бәя
8 572 895 кеше кеше (1 октябрь 2014)[5]
ТМП (САМП) (бәя)
• Барлыгы
426 990 592 027,66±0,010009765625 халыкара дуллыр[6]
• Кеше башына
43 774,99±0,010000000002 АКШ дуллыры[7]
ТМП (номинал) (бәя)
• Барлыгы
6 592 693 841,1849 АКШ дуллыры[8], 7 311 749 633,3623 АКШ дуллыры[8], 7 756 110 210,1197 АКШ дуллыры[8], 8 374 175 257,7308 АКШ дуллыры[8], 9 169 983 885,7118 АКШ дуллыры[8], 9 994 070 615,86 АКШ дуллыры[8], 10 887 682 273,101 АКШ дуллыры[8], 11 579 431 668,917 АКШ дуллыры[8], 12 440 625 312,868 АКШ дуллыры[8], 13 582 798 556,24 АКШ дуллыры[8], 15 373 005 768,722 АКШ дуллыры[8], 17 858 485 956,603 АКШ дуллыры[8], 22 059 612 417,406 АКШ дуллыры[8], 29 515 467 987,912 АКШ дуллыры[8], 35 189 299 985,277 АКШ дуллыры[8], 40 059 206 763,056 АКШ дуллыры[8], 42 959 976 068,114 АКШ дуллыры[8], 51 545 759 220,714 АКШ дуллыры[8], 62 052 258 694,21 АКШ дуллыры[8], 73 937 296 654,658 АКШ дуллыры[8], 82 058 912 465,433 АКШ дуллыры[8], 71 034 228 097,46 АКШ дуллыры[8], 71 275 287 327,579 АКШ дуллыры[8], 72 121 016 623,257 АКШ дуллыры[8], 67 985 345 161,956 АКШ дуллыры[8], 69 386 774 474,594 АКШ дуллыры[8], 99 036 165 209,554 АКШ дуллыры[8], 124 168 442 860,25 АКШ дуллыры[8], 133 339 397 080,13 АКШ дуллыры[8], 133 105 805 928,24 АКШ дуллыры[8], 166 463 386 663,44 АКШ дуллыры[8], 173 794 177 725,4 АКШ дуллыры[8], 195 078 126 346,11 АКШ дуллыры[8], 190 379 720 927,48 АКШ дуллыры[8], 203 535 242 741,84 АКШ дуллыры[8], 241 038 283 062,64 АКШ дуллыры[8], 237 250 948 791,27 АКШ дуллыры[8], 212 790 348 404,55 АКШ дуллыры[8], 218 259 904 401,96 АКШ дуллыры[8], 217 185 787 342,85 АКШ дуллыры[8], 196 799 778 883,36 АКШ дуллыры[8], 197 337 879 194,63 АКШ дуллыры[8], 213 377 771 503,86 АКШ дуллыры[8], 261 695 778 781,04 АКШ дуллыры[8], 300 904 221 504,84 АКШ дуллыры[8], 315 974 418 604,65 АКШ дуллыры[8], 335 998 557 270,1 АКШ дуллыры[8], 388 691 445 387,35 АКШ дуллыры[8], 430 294 287 388,31 АКШ дуллыры[8], 400 172 297 860,52 АКШ дуллыры[8], 391 892 746 544,69 АКШ дуллыры[8], 431 120 310 088,82 АКШ дуллыры[8], 409 425 234 155,26 АКШ дуллыры[8], 430 068 712 971,87 АКШ дуллыры[8], 441 885 415 805,83 АКШ дуллыры[8], 382 065 930 307,98 АКШ дуллыры[8], 390 799 991 147,47 АКШ дуллыры[8] һәм 416 595 666 396,64 АКШ дуллыры[8]
Акча берәмлеге евра́
Нинди як хәрәкәте уң[d]
Шалтрату коды +43
Интернет домены .at
Балигъ булу яше 18 яшь

АвстрияАурупада урнашкан ил. Аурупа берлегенә керә.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Австрия территориясенең 70% өлешен таулар алып тора. Аның көньяк өлешен Көнчыгыш Альп таулары — Югары Тауэрн (биеклеге 3797 метрга кадәр) һәм Түбән Тауэрн; төньяк өлеше — үрләр булган тигезлек, кырый төньяк-көнчыгышта ул Урта Дунай тигезлеге белән тоташкан. Файдалы казылмалар: карамай, газ, магнезит, көрән күмер, тимер һәм кургашын-тутыя мәгъдәннәре, графит, аш тозы; төзелеш материалларының запаслары да бар.

Климаты уртача. Гыйнварның уртача температурасы —1…—4 °C, июльдә +15…+18°Cкача. Елга 500—900 мм, тауларда 2000 миллиметргача явым төшә. Төп елга — Дунай һәм аның кушылдыклары (Инн, Траун, Энс, Драва һ.б.).

Елгалар зур энергоресурсларга ия. Күлләр күп, аларның күпчелеге бозлыклардан пәйда булган. Кәсле-көлсу һәм соры урман туфраклары, көньяк-көнчыгышта селтеле көлсулашкан кара туфраклар, тауларда тау-соры, тау-болын, тау-көлсулашкан туфраклар. Австрия мәйданының 40% өлеше урманнар. 2000 м биеклектә тау болыннары башлана.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

БЭК 1 гасырдан башлап бу җирдә төрле кабиләләр, нигездә кельтләр яшәгән. Безнең эраның 6 гасыр азагында Австрия көнбатышына баварлар, үзәк һәм көнчыгыш өлешләренә славян кабиләләре (нигездә словеннар) күчеп килеп урнаштылар. 8 гасыр ахырында Австрия Франк дәүләте тәркибенә, бу дәүләт таркалганнан соң (843), Көнбатыш Франк кыйраллыгы тәркибенә керде. 10 гасырның икенче яртысында булдырылган Көнчыгыш маркасы Австрия дәүләтен нигез салган. 1156 елдан башлап Австрия Изге Рим империясе тәркибендәге һерцоглык. 12 гасыр азагыннан 14 гасыргача Австрия һерцоглары Штирия, Каринтия, Краина, Тирольне кушып алганнар.

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Австрия 9 федераль җиргә бүленә:

The States of Austria Numbered.png
  1. Бургенланд
  2. Каринтия
  3. Түбән Австрия
  4. Югары Австрия
  5. Зальцбург
  6. Штирия
  7. Тироль
  8. Форарльберг
  9. Вена шәһәре

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны — 8 420 010 кеше (2013). Иң зур этник төркем — халкының 88,6%ны тәшкил итүче алмантелле австриялеләр. Төп тел — алман теле. Австриялеләрнең сөйләм һәм рәсми теле Алманиядәге алман теленнән җитди рәвештә аерыла. Австрия шивәләре Алманиянең бавар шивәсенә һәм Швейцариянең алман теленә якын. Шуннан тыш, 6 танылган милли азчылык та бар: хорватлар, словеннар, чехлар, словаклар, маҗарлар һәм чегәннәр. Словеннар, хорватлар һәм маҗарлар Штирия, Каринтия һәм Бургенландның кайбер районнарында, Венада шулай ук чехлар һәм яһүлдәр яши.

Торак пунктлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

A-Wien-Stephansd-Turm-West.JPG
Вена
Graz.austria.jpg
Грац
Урын Шәһәр Төбәк Халык саны Урын Шәһәр Төбәк Халык саны Linz Donau.jpg
Линц
Fuerte-Hohensalzburg.JPG
Зальцбург
1 Вена Вена 1,775,843 11 Винер-Нойштадт Түбән Австрия 42,273
2 Грац Штирия 269,997 12 Штайр Түбән Австрия 38,120
3 Линц Югары Австрия 193,814 13 Фельдкирх Форарльберг 31,428
4 Зальцбург Зальцбург 146,631 14 Брегенц Форарльберг 28,412
5 Иннсбрук Тироль 124,579 15 Клостернойбург Түбән Австрия 26,395
6 Клагенфурт Каринтия 96,640 16 Леондинг Югары Австрия 26,174
7 Филлах Каринтия 60,004 17 Баден Түбән Австрия 25,229
8 Вельс Югары Австрия 59,339 18 Вольфсберг Каринтия 24,993
9 Санкт-Пөлтен Түбән Австрия 52,145 19 Леобен Штирия 24,466
10 Дорнбирн Форарльберг 46,883 20 Крем Түбән Австрия 24,085
2012 ел


Дәүләт корылышы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Австрия — федератив җөмһүрият. Гамәлдәге конституция 1920 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — федераль президент, ул халак тарафыннан 6 елга сайлана. Канун чыгаручы хакимиятне ике пулатлы парламент: Милли Шура (аскы пулат) һәм Федераль Шура (югары пулат) гамәлгә ашыра. Башкарма хакимиятне федерал президент һәм ул билгеләнгән федераль канцлер җитәкчелегендәге хөкүмәт гамәлгә ашыра. Һәр җирнең үз конституциясе һәм канун чыгаручы органы бар.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Австрия — югары дәрәҗәдә үскән индустриаль-аграр дәүләт.  Тулаем эчке продуктта авыл хуҗалыгы 1,7%, сәнәгать 32,3%, хезмәт күрсәтү тармагы 65,8%ны тәшкил итә.

2012 елгы мәгълүматларына күрә, Австрия экспорты 163,1 миллиард долларны тәшкил итә; Алмания — 31.4%, Италия — 7.0%, Франция — 4.7%, Швейцария — 4.5%, АКШ — 4.4%.[9] Төп экспорт таварларымашиналар һәм җиһазлар, транспорт чаралары һәм запас өлешләре, кәгазь һәм катыргы, митал эшләнмәләр, химик матдәләр, тимер һәм корыч, текстиль, азык-төлек.

Австрия экспорты 170,5 миллиард долларны тәшкил итә; төп партнелар: Алмания — 42.1%, Италия — 6.6%, Швейцария — 5.1%.[10] Төп импорт таварлары — машиналар һәм җиһазлар, автомобильләр, химикатлар, митал эшләнмәләр, карамай һәм карамай мәхсулатлары; ашамлыклар.

Австрия икътисадында эре чит ил корпорацияләре мөһим рөл уйный.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 http://www.austria.gv.at/site/5131/default.aspx
  2. 2,0 2,1 8.1 // Конституция Австрии Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q700706» определено несколько раз для различного содержимого
  3. http://www.bundespraesident.at/dr-heinz-fischer/
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 http://www.statistik.at/web_de/static/k37_054436.pdf
  5. 5,0 5,1 5,2 https://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.htmlБюро статистики Австрии.
  6. 6,0 6,1 6,2 http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD
  7. 7,0 7,1 7,2 http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD
  8. 8,000 8,001 8,002 8,003 8,004 8,005 8,006 8,007 8,008 8,009 8,010 8,011 8,012 8,013 8,014 8,015 8,016 8,017 8,018 8,019 8,020 8,021 8,022 8,023 8,024 8,025 8,026 8,027 8,028 8,029 8,030 8,031 8,032 8,033 8,034 8,035 8,036 8,037 8,038 8,039 8,040 8,041 8,042 8,043 8,044 8,045 8,046 8,047 8,048 8,049 8,050 8,051 8,052 8,053 8,054 8,055 8,056 8,057 8,058 8,059 8,060 8,061 8,062 8,063 8,064 8,065 8,066 8,067 8,068 8,069 8,070 8,071 8,072 8,073 8,074 8,075 8,076 8,077 8,078 8,079 8,080 8,081 8,082 8,083 8,084 8,085 8,086 8,087 8,088 8,089 8,090 8,091 8,092 8,093 8,094 8,095 8,096 8,097 8,098 8,099 8,100 8,101 8,102 8,103 8,104 8,105 8,106 8,107 8,108 8,109 8,110 8,111 8,112 8,113 8,114 8,115 8,116 8,117 8,118 8,119 8,120 8,121 8,122 8,123 8,124 8,125 8,126 8,127 8,128 8,129 8,130 8,131 8,132 8,133 8,134 8,135 8,136 8,137 8,138 8,139 8,140 8,141 8,142 8,143 8,144 8,145 8,146 8,147 8,148 8,149 8,150 8,151 8,152 8,153 8,154 8,155 8,156 8,157 8,158 8,159 8,160 8,161 8,162 8,163 8,164 8,165 8,166 8,167 8,168 8,169 8,170 8,171 8,172 8,173 база данных Всемирного банка 18 октябрь 2018 көнне тикшерелгән.
  9. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#nzhttps://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#au
  10. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#au