Эчтәлеккә күчү

Австрия

Сылтамаларны үзгәрт
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Австрия latin yazuında])
Австрия
алман. Republik Österreich
алман. Österreich
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 12 ноябрь 1918
Сурәт
Рәсми исем Österreich[1]
Гомер озынлыгы 81 ел[2]
... хөрмәтенә аталган көнчыгыш
Демоним Oostenrijker, Austrian, osztrák, østriger, Austriano, Lösteränan, نمساوي, نمساوية, نمساويون, австрієць, австріяка, австрійка, австріячка, австрійці, австріяки, austriaco[3], אוסטרי, אוסטרית, austrieci, austriac, austriacă, অস্ট্রীয়, austriaco, austriaca, austriaci, austriache, osteraices, austriacu, austriaca, austerrikar, Österreicher, Autrichien[4], Autrichienne[4], Aŭstrio, Österreicherin, austrìago, austrìaga, austrìaghe, austrìaghi, österrikare, ؤطريشي, ؤطريشية, ؤطريشين, ؤطريشيات, Ostarach[5], австриец[6], австрийка[6], австрийцы[6] һәм Österreicherinnen
Рәсми тел алман теле[7] һәм Австрия ишарәләр теле[d][8]
Гимн Аустрия гимны[9]
Мәдәният Австрия мәдәнияте[d]
Шигарь тексты Arrive and revive һәм Cyrraedd ac Adfer
Дөнья кисәге Европа[10]
Дәүләт  Австрия
Башкала Вена[11]
Сәгать поясы UTC+01:00[1]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Боден күле, Нойзидлер-Зе[d], Рейн, Дунай, Инн[d], Зальцах[d], Дие[d] һәм Морава[d]
Географик үзәк 47°33′22″ с. ш. 13°46′52″ в. д.HGЯO
Иң көнчыгыш ноктасы 48°00′24″ с. ш. 17°09′38″ в. д.HGЯO
Иң төньяк ноктасы 49°01′14″ с. ш. 15°01′14″ в. д.HGЯO
Иң көньяк ноктасы 46°22′20″ с. ш. 14°33′50″ в. д.HGЯO
Иң көнбатыш ноктасы 47°16′14″ с. ш. 9°31′51″ в. д.HGЯO
Геомәгълүматлар Data:Austria.map
Иң югары ноктасы Гросглокнер[d]
Иң түбән ноктасы Нойзидлер-Зе[d]
Идарә итү формасы федератив парламент республикасы[d] һәм катнаш төрдәге республика[d][12][11]
Дәүләт башлыгы вазыйфасы Австрия президенты[d][13]
Ил башлыгы Александр Ван дер Беллен[14]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Австрия федераль канцлеры[d]
Башкарма хакимият башлыгы Кристиан Штокер[d]
Башкарма хакимият Австрия федераль хөкүмәте[d]
Канунбирү органы Австрия парламенты[d]
Югары мәхкәмә органы Австрия конституция мәхкәмәсе[d]
Үзәк банкы Австрия милли банкы[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләр Италия, Франция, Германия, Лихтенштейн, Сербия, Австралия, Кения, Украина, Согуд Гарәбстаны, Россия, Исраил, Хорватия, Кытай, Югославия[d], Косово Җөмһүрияте, Канада, Чехия, Словакия, Молдова, Гөрҗистан, Индонезия, Маҗарстан, Чили, Дания, Литва, Швейцария, Төркия, Колумбия, Уругвай, Пакьстан, Кытай Җөмһүрияте, Вьетнам, Мексика, Көньяк Корея, Төньяк Македония, Япония, Һиндстан, Греция, Бангладеш, Корея Халык Демократик Республикасы[15], Албания һәм Польша
Әгъзалык Берләшкән Милләтләр Оешмасы[16], Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы, ОБСЕ, UE, Аурупа шурасы, Бөтендөнья сәүдә оешмасы[17], Көньяк Европа обсерваториясе[d], Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d], Халыкара үсеш ассоциациясе[d], Халыкара финанс корпорациясе[d], Инвестицияләр иминлеген гарантияләү буенча күпъяклы агентлык[d], Инвестицион бәхәсләрне хәл итү буенча халыкара үзәк[d], Африка үсеш банкы[d][18], Азия үсеш банкы[d], Австралия группасы[d], Европа түләүләр берлеге[d], Евроконтроль[d], Ракета технологияләрен контрольдә тоту режимы[d][19], Интерпол[20][21], Атом-төш чималны сатучылар төркеме[d][22], ХКТО[d][23][24], Movement Coordination Centre Europe[d][25], Халыкара энергетика агентлыгы[d][26], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[27], Җирнең биофизик торышын күзәтү төркеме[d], Бөтендөнья почта берлеге[28][29], Халыкара телекоммуникацияләр берлеге[d][30], Шенген зонасы[d][31], Visa Waiver Program[d][32], Бөтендөнья метеорология оешмасы[33], Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[34], Халыкара хәрби спорт советы[d][35], Халыкара миграция сәясәтен яхшырту үзәге[d], Бөтендөнья таможня оешмасы[d][36], Холокостны истә тоту һәм өйрәнү буенча халыкара оешмасы[d][37], Европа ирекле сәүдә ассоциациясе[d], CERN Council[d][38][39], Атом-төш коралларының таратылмау турында килешү[d][40] һәм International Energy Forum[d][41]
Рәсми бәйрәм Яңа ел көне[d][42], Богоявление[d][42], Пасха дүшәмбесе[d][42], Беренче май[42], Күккә күтәрелү көне[d][42], Изге Рух дүшәмбесе[d][42], Христос тәне һәм каны бәйрәме[d][42], Изге гыйффәтле кыз Мәрьямнең дөньядан күкләргә күчүе[d][42], Австрия милли бәйрәме[d][42], Праздник непорочного зачатия[d][42], Бар изгеләр көне[d][42], Раштуа[42] һәм Изге Стефан көне[d][42]
Балигълык яше 18 яшь
Никахка керү яше 18 яшь
Халык саны 8 979 894 (2022)[43]
Ир-ат халкы 4 367 938[2], 4 387 322[2], 4 407 703[2] һәм 4 451 539[2]
Хатын-кыз халкы 4 511 982[2], 4 529 542[2], 4 548 093[2] һәм 4 590 312[2]
Административ бүленеше Бургенланд[d], Каринтия[d], Түбән Австрия[d], Югары Австрия[d], Зальцбург[d], Штирия[d], Тироль[d], Форарльберг[d] һәм Вена
Су өслеге өлеше 1,7 ± 0,1 процент[44]
Акча берәмлеге евро
Номиналь тулаем эчке продукт 511 685 203 845[45]
Кеше потенциалы үсеше индексы 0,916[46]
Inequality-adjusted Human Development Index 0,851[47]
Үз-үзенә кул салулар күрсәткече 24,9
Эшсезлек дәрәҗәсе 5 ± 1 процент[48]
Медиан керем 34 911 $[49]
Нәрсә белән чиктәш Италия, Лихтенштейн, Швейцария, Чехия, Маҗарстан, Словакия, Словения һәм Германия
Автомобил хәрәкәте ягы уң[d]
Челтәр көчәнеше 230 вольт[50]
Электр аергычы төре Europlug[d][50] һәм Schuko[d][50]
Туризм мәгълүмати үзәге Австрия милли туризм офисы[d]
Алыштырган Аустрия-Маҗарстан
Кулланылган тел алман теле, хорват теле, градищанско-хорватский язык[d], словен теле, маҗар теле, Австрия ишарәләр теле[d], алман теленең Австрия диалекты[d], алман теленең Швейцария диалектлары[d], алман теленең Вальзер диалекты[d], алеманн теле[d] һәм бавария теле[d]
Бюджет 123 488 300 000 €[51]
Канунбирү шурасында урыннары саны 20[52]
Мәйдан 83 878,99 ± 0,01 км² (1 гыйнвар 2014)[53]
Нинди веб-биттә тасвирланган wikispooks.com/wiki/Austria​(ингл.)
Һәштәге Österreich һәм Austria
Югары дәрәҗәле Интернет домены .at
Харита сурәте
Позиционная карта
Рельефная позиционная карта
Подробная карта
Панорамное изображение
Эчтәлеге Northern Lower Austria Alps[d]
Тематик география Австрия географиясе[d]
Самый густонаселенная городская территория Вена
Нинди вики-проектка керә Проект:Австрия[d]
Ачык мәгълүматлар порталы Open Data Österreich[d]
Феноменның икътисады Австрия икътисады[d]
Феноменның демографиясе Австрия халкы[d]
Оешмада рәсми күзәтүче статусы Франкофония[d][54]
Спутниковый снимок
Джини коэффициенты 30,2[55]
Өстәлгән кыйммәт салымы күләме 20 процент
Тулаем туулар коэффициенты 1,48[56]
Шәһәр халкы 5 196 085[2], 5 238 479[2], 5 283 472[2] һәм 5 357 839[2]
Авыл халкы 3 683 835[2], 3 678 385[2], 3 672 325[2] һәм 3 684 012[2]
Уку-язу нисбәте 99 процент[57]
Демократия индексы 8,16[58]
Туым күрсәткече 9,6[2], 9,4[2], 9,6[2] һәм 9,1[2]
Үлем күрсәткече 9,4[2], 10,3[2], 10,3[2] һәм 10,3[2]
Happy Planet Index score 46,8[59]
Илнең мобиль коды 232
Илнең телефон коды +43
Халыкара префикс 0
Гадәттән тыш хәлләрдә ярдәм телефоны 112[d], 122[d][60], 133[d][60], 144[d][60], 140[d], 120[d] һәм 123[d]
Илнең GS1 коды 900-919
Номер тамгасы коды A
Диңгездәге идентификацияләү номеры 203
Шәрәфле ватандашлар төркеме Төркем:Австрия шәрәфле ватандашлары[d]
Монда җирләнгәннәр төркеме Төркем:Австриядә җирләнгәннәр[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Төркем:Австриядә төшерелгән фильмнар[d]
Карта
 Австрия Викиҗыентыкта

Австрия (алман. Österreich) – Европада урнашкан ил. Европа берлегенә керә.

География

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Австрия территориясенең 70% өлешен таулар алып тора. Аның көньяк өлешен Көнчыгыш Альп таулары — Югары Тауэрн (биеклеге 3797 метрга кадәр) һәм Түбән Тауэрн; төньяк өлеше — үрләр булган тигезлек, кырый төньяк-көнчыгышта ул Урта Дунай тигезлеге белән тоташкан. Файдалы казылмалар: карамай, газ, магнезит, көрән күмер, тимер һәм кургашын-тутыя мәгъдәннәре, графит, аш тозы; төзелеш материалларының запаслары да бар.

Климаты уртача. Гыйнварның уртача температурасы —1…—4 °C, июльдә +15…+18°Cкача. Елга 500—900 мм, тауларда 2000 миллиметргача явым төшә. Төп елга — Дунай һәм аның кушылдыклары (Инн, Траун, Энс, Драва һ.б.).

Елгалар зур энергоресурсларга ия. Күлләр күп, аларның күпчелеге бозлыклардан пәйда булган. Кәсле-көлсу һәм соры урман туфраклары, көньяк-көнчыгышта селтеле көлсулашкан кара туфраклар, тауларда тау-соры, тау-болын, тау-көлсулашкан туфраклар. Австрия мәйданының 40% өлеше урманнар. 2000 м биеклектә тау болыннары башлана.

Тарих

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

БЭК 1 гасырдан башлап бу җирдә төрле кабиләләр, нигездә кельтләр яшәгән. Безнең эраның 6 гасыр азагында Австрия көнбатышына баварлар, үзәк һәм көнчыгыш өлешләренә славян кабиләләре (нигездә словеннар) күчеп килеп урнаштылар. 8 гасыр ахырында Австрия Франк дәүләте составына, бу дәүләт таркалганнан соң (843), Көнбатыш Франк кыйраллыгы составына керде. 10 гасырның икенче яртысында булдырылган Көнчыгыш маркасы Австрия дәүләтен нигез салган. 1156 елдан башлап Австрия Изге Рим империясе тәркибендәге һерцоглык. 12 гасыр азагыннан 14 гасыргача Австрия һерцоглары Штирия, Каринтия, Краина, Тирольне кушып алганнар.

Административ бүленеш

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
Австрия 9 федераль җиргә бүленә:
  1. Бургенланд
  2. Каринтия
  3. Түбән Австрия
  4. Югары Австрия
  5. Зальцбург
  6. Штирия
  7. Тироль
  8. Форарльберг
  9. Вена шәһәре

Халык

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Халык саны — 9 104 772 кеше (2023). Иң зур этник төркем — халкының 88,6%ны тәшкил итүче алмантелле австриялеләр. Төп тел — алман теле. Австриялеләрнең сөйләм һәм рәсми теле Алманиядәге алман теленнән җитди рәвештә аерыла. Австрия шивәләре Алманиянең бавар шивәсенә һәм Швейцариянең алман теленә якын. Шуннан тыш, 6 танылган милли азчылык та бар: хорватлар, словеннар, чехлар, словаклар, маҗарлар һәм чегәннәр. Словеннар, хорватлар һәм маҗарлар Штирия, Каринтия һәм Бургенландның кайбер районнарында, Венада шулай ук чехлар һәм яһүдләр яши.

Торак пунктлар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
2012 ел

Вена

Грац
 Урын Шәһәр Төбәк Халык саны Урын Шәһәр Төбәк Халык саны
Линц

Зальцбург
1ВенаВена1,775,8430011Винер-НойштадтТүбән Австрия42,273
2ГрацШтирия269,99712ШтайрТүбән Австрия38,120
3ЛинцЮгары Австрия193,81413ФельдкирхФорарльберг31,428
4ЗальцбургЗальцбург146,63114БрегенцФорарльберг28,412
5ИннсбрукТироль124,57915КлостернойбургТүбән Австрия26,395
6КлагенфуртКаринтия096,64016ЛеондингЮгары Австрия26,174
7ФиллахКаринтия060,00417БаденТүбән Австрия25,229
8ВельсЮгары Австрия059,33918ВольфсбергКаринтия24,993
9Санкт-ПөлтенТүбән Австрия052,14519ЛеобенШтирия24,466
10ДорнбирнФорарльберг046,88320КремТүбән Австрия24,085


Дәүләт корылышы

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Австрия — федератив җөмһүрият. Гамәлдәге конституция 1920 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — федераль президент, ул халак тарафыннан 6 елга сайлана. Канун чыгаручы хакимиятне ике пулатлы парламент: Милли Шура (аскы пулат) һәм Федераль Шура (югары пулат) гамәлгә ашыра. Башкарма хакимиятне федерал президент һәм ул билгеләнгән федераль канцлер җитәкчелегендәге хөкүмәт гамәлгә ашыра. Һәр җирнең үз конституциясе һәм канун чыгаручы органы бар.

Икътисад

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Австрия — югары дәрәҗәдә үскән индустриаль-аграр дәүләт. Тулаем эчке продуктта авыл хуҗалыгы 1,7%, сәнәгать 32,3%, хезмәт күрсәтү тармагы 65,8%ны тәшкил итә.

2012 елгы мәгълүматларына күрә, Австрия экспорты 163,1 миллиард долларны тәшкил итә; Алмания — 31.4%, Италия — 7.0%, Франция — 4.7%, Швейцария — 4.5%, АКШ — 4.4%.[61] Төп экспорт таварлары — машиналар һәм җиһазлар, транспорт чаралары һәм запас өлешләре, кәгазь һәм катыргы, митал эшләнмәләр, химик матдәләр, тимер һәм корыч, текстиль, азык-төлек.

Австрия экспорты 170,5 миллиард долларны тәшкил итә; төп партнелар: Алмания — 42.1%, Италия — 6.6%, Швейцария — 5.1%.[62] Төп импорт таварлары — машиналар һәм җиһазлар, автомобильләр, химикатлар, митал эшләнмәләр, карамай һәм карамай мәхсулатлары; ашамлыклар.

Австрия икътисадында эре чит ил корпорацияләре мөһим роль уйный.

Дин

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Австриядә барлык халыкның 56,9 % ы — католик чиркәве тарафдары, православие динендәгеләр — 8,8 %, протестантлар — 3,3 %, ислам динен тотучылар 7, 9 %, буддистлар 0,3 % тәшкил итә; бер дингә дә табынмаучылар 22,7 % (2018)[63].

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
  1. 1 2 Central Intelligence Agency The World Factbook — Washington, D.C.: Central Intelligence Agency, U.S. Government Printing Office, 1962. — ISSN 0277-1527; 1553-8133
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 (unspecified title) — база данных Всемирного банка.
  3. ↑ Real Academia Española DLE online dictionary
  4. 1 2 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  5. ↑ The National Terminology Database for Irish — 2006.
  6. 1 2 3 Австрия // Первый географический БЭС — Norint, Рипол-классик, 2007. — ISBN 978-5-7711-0112-5
  7. ↑ 8.1 // Конституция Австрии
  8. ↑ 8.3 // Конституция Австрии
  9. ↑ http://www.austria.gv.at/site/5131/default.aspx
  10. ↑ https://www.workwithdata.com/place/austria
  11. 1 2 Федеральный конституционный закон
  12. ↑
    1. Österreich // (unspecified title)
  13. ↑ конституция
  14. ↑ http://www.bundespraesident.at/dr-heinz-fischer/
  15. ↑ https://www.ncnk.org/sites/default/files/content/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf
  16. ↑ Nations U. Member States
  17. ↑ https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/austria_e.htm
  18. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/African_Development_Bank
  19. ↑ http://mtcr.info/partners/
  20. ↑ https://www.interpol.int/Member-countries/World — Интерпол.
  21. ↑ https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Europe/AUSTRIA
  22. ↑ http://www.nuclearsuppliersgroup.org/en/participants1 — Атом-төш чималны сатучылар төркеме.
  23. ↑ https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ — ХКТО.
  24. ↑ https://www.opcw.org/about-us/member-states/austria
  25. ↑ http://mcce-mil.com/wp-content/uploads/glance/MCCE-AT-A-Glance-September-2017.pdf — Movement Coordination Centre Europe.
  26. ↑ https://www.iea.org/countries/membercountries/ — Халыкара энергетика агентлыгы.
  27. ↑ http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  28. ↑ http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html
  29. ↑ https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=32
  30. ↑ https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8
  31. ↑ https://www.touteleurope.eu/les-pays-membres-de-l-espace-schengen.html
  32. ↑ https://www.dhs.gov/visa-waiver-program-requirements
  33. ↑ https://public.wmo.int/en/members/austria
  34. ↑ https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/
  35. ↑ https://www.milsport.one/cism/members-nations/europe/austria-aut
  36. ↑ https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf
  37. ↑ https://holocaustremembrance.com/countries/austria
  38. ↑ Member State Relations | International Relations
  39. ↑ Council - Composition as from January 2025 | CERN Council
  40. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_parties_to_the_Treaty_on_the_Non-Proliferation_of_Nuclear_Weapons
  41. ↑ https://www.derstandard.at/story/3000000186204/oesterreich-hat-internationales-energieforum-verlassen
  42. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 § 7 Abs. 2 // Arbeitsruhegesetz
  43. ↑ https://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023451.html
  44. ↑ http://en.worldstat.info/World/List_of_countries_by_Water_surface_(percentage_of_total_area)
  45. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD
  46. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  47. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  48. ↑ http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS
  49. ↑ https://news.gallup.com/poll/166211/worldwide-median-household-income-000.aspx — Институт Гэллапа.
  50. 1 2 3 World Plugs / мөхәррир Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе
  51. ↑ Das österreichische Bundesbudget
  52. ↑ European Council Decision (EU) 2023/2061 of 22 September 2023 establishing the composition of the European Parliament — Аурупа Шурасы.
  53. ↑ http://www.statistik.at/web_de/static/k37_054436.pdf
  54. ↑ https://www.francophonie.org/node/1001
  55. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI
  56. ↑ Бюро статистики Австрии — 1829.
  57. ↑ https://knoema.com/atlas/Austria/topics/Education/Literacy/Adult-literacy-rate
  58. ↑ 2020 Democracy Index
  59. ↑ https://happyplanetindex.org/countries/?c=AUT
  60. 1 2 3 International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / мөхәррир Халыкара телекоммуникацияләр берлеге
  61. ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#nz 2016 елның 2 октябрь көнендә архивланганhttps://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#au 2016 елның 2 октябрь көнендә архивланган
  62. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2016-08-06, retrieved 2015-09-05
  63. ↑ Peter Mayr, Markus Rohrhofer. In Österreich leben mehr Orthodoxe als Muslime. derstandard.at, 13.09.2018(алм.)

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Ошибка Lua в Модуль:External_links на строке 666: attempt to call field 'getRefHtml' (a nil value).

Моны да карагыз

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Австрия&oldid=4289871