Ай тотылган төндә (пьеса)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Ай тотылган төндә (пьеса) latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Ай тотылган төндә
Нигезләнү датасы 1963
Атама Ай тотолған төндә
Жанр трагедия[d]
Автор Мостай Кәрим
Әсәр яки аның атамасы теле башкорт теле
Чыгару датасы 1963

Ай тотылган төндә — язучы һәм драматург Мостай Кәримнең 1963 елда язылган пьесасы.

Тарихы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мостай Кәримнең «Ай тотылган төндә» — («В ночь лунного затмения») трагедиясе 1963 елда язылган һәм эпилог белән 3 бүлектән тора.

Беренче тапкыр пьеса Өфедә Башкорт академиягә драма театрында (режиссеры — Шәүрә Мортазина) 1964 елда куелган.

Пьесаны башкорт теленнән рус телене Яков Козловский тәрҗемә иткән.

Сюжеты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Пьесада вакыйгалар Башкортстанда XVII гасырда бара. Борыңгы башкорт ыруы белән, ире һәлак булганнан соң, бай хатын "Тәңкәбикә идарә итә". Тәңкәбикә гаиләсендә аның кече улы Ишморза, уртанчы улы — Акъегет, олы улы — Юлморза яши. Акъегет - гүзәл Зөбәрҗәт белән никахлашкан, ә Юлморза Шәфәкъкә өйләнгән. Хәрби хезмәттә Юлморза һәлак була.

Ыруда шушындый йола үтәгәннәр — хатынлы олы улы һәлак булган очракта, туганы тол катынга өйләнә. Шәфәкне Акъегет алырга тиеш була, ә Зөбәрҗәтне 11 яшьлек Ишморзага бирергә тура киләчәк.

Йолага тиешле Акъегетне Шәфәкъкә өйләндерәләр, ә Зөбәрҗәтне Ишморзага кияүгә бирәләр. Зөбәрҗәт һәм Акъегет меңгелек законына буйсынырга теләмиләр һәм аларны куалар. Алар, ай тотылуы тамамланганын, аннары караңгы вакытлар да беткәнен белдереп, «ай яктысына» китәләр, һәм аларның тормыш юлы дәвам итә.

Нәсел йолаларын һәм халык холык-гадәтләрен кабул итмәү пьесаның драматик низаг нигезен тәшкил итә. Автор укучыны, көндәлек кешелек кимәлләрен аңларга кирәк, ата-бабаларыбызның холык-гадәтләренә сукырларча иярү трагедиягә китерергә мөмкин дигән фикергә китерә.

Сәхнәләштерү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Пьеса 100-гә якын театр сәхнәсендә куела, шул исәптән Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театрында, Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрында (1966), Г. Камал исемендәге Татар дәүләт театрында һ. б.

«Ай тотылган төндә» трагедиясе буенча балет, опера куела.[1]. 1978 елда Свердловск киностудиясендә «Ай тотылган төндә» нәфис фильмы төшерелә.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • М. Кәрим. Ай тотылган төндә. Пьеса. Уфа. 1965.
  • Харисов Ф. «Ай тотылган төндә» операсы һәм трагедиясе турында // Башкортстан укытучысы. 2004. № 5.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]