Алматы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Алматы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Алматы
каз. Алматы
БайракИлтамга
Flag of Almaty.svgCoat of arms of Almaty.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 1854
Рәсми исем Алма-Ата[1]
Демоним Almatais[2] һәм Almataise[2]
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Казакъстан
Нәрсәнең башкаласы Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы, Казакъ Автоном Социалистик Совет Республикасы, Алматы өлкәсе, Верный өязе[d] һәм Җидесу өлкәсе
Административ-территориаль берәмлек Казакъстан
Анклав в Алматы өлкәсе
Геомәгълүматлар Data:Kazakhstan/Almaty City.map
Хөкүмәт башлыгы Ахметжан Смагулович Есимов[d], Бавырҗан Байбәк һәм Бәхетҗан Сагынтаев
Халык саны 1 916 822 кеше кеше (2020)[3]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 785 метр
Сәгать поясы UTC+06:00
Кардәш шәһәр Модена, Рига, Җиддә[d], Истанбул, Могадишо[d], Тусон, Ренн, Мекнес[d], Санкт-Петербург, Бишкәк, Тел-Әвив, Анталия, Вилнүс һәм Росарио[4]
Моның хуҗасы Медео[d], Алматы Арена[d], Центральный[d] һәм Казахский государственный академический театр оперы и балета имени Абая[d]
Алыштырган Верный[d]
Бүләкләр
Хезмәт Кызыл Байрак ордены
Телгә алынган� хезмәтләр Civilization V[d]
Мәйдан 682 квадрат метр
Почта индексы 050000 һәм 050063
Рәсми веб-сайт almaty.gov.kz
Вид в ночное время
Җирле телефон коды 727
Монда җирләргәннәр төркеме [d]
Экономика темы economy of Almaty[d]
Commons-logo.svg Алматы Викиҗыентыкта

Алматы (каз. Almaty, Алматы — «алмалы», рус. Алма-Ата) — Казакъстан Республикасының иң эре шәһәре. Халык саны 1,4 млн кеше. Илнең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Казакъстанда халык саны бер миллионнан артык булган бердәнбер шәһәре. 1997 елга кадәр Казакъстанның башкаласы булып тора.

Тянь-Шань тау итәге янында урнашкан шәһәр.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Заманча Алматы Русия буйсындыру гаскәрләре 1854 елның 4 февралендә Верный (Тугрылыклы) исеме белән хәрби ныгытма буларак салганнар.

1867 елда Верный — Төркистан генерал-губернаторлыкның Җидесу өлкәсенең үзәге.

1867 елның июлендә Җидесу казак гаскәре оештырылган.

1887 елның 28 маенда бик көчле җир тетрәү булган, 1798 йорт җимерелгән.

Татарлар шәһәргә нигезләү башыннан Верный шәһәренә толмач булып, сәүдә эшләре өчен килгәннәр. Верный шәһәрендә Татарка (Татар шәһәрлеге) өлеше килеп чыккан, ул әлегә дә саклана. Татарлар Алматыда беренче мәчетне салганнар.

1897 елда шәһәрдә 5,3% кеше татарча сөйләшкән (урысча — 63,8 %, уйгырча — 8,6 %, казакъча — 8,2 %, сартча (юкка чыккан милләт) — 6,9 %, кытайча — 5,3 %).

1918 елда Совет хакимияте урнаштырылган.

1921 елда шәһәргә яңа исем — Алматы (рус. Алма-Ата) бирелә.

1927 елда Казакъстан башкаласы Кызыл-Урда шәһәреннән Алматыга күчерелгән.

1997 елда Казакъстан башкаласы Алматы шәһәреннән Астанага күчерелгән. Шулай итеп Алматы 70 ел дәвамында башкала вазифасын башкарган.

Спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тянь-Шань тау итәге янында дөньяның иң югары «Медеу» шугалагы (тимераякта шуу өчен боз мәйданы) урнаша.

2017 елда биредә 28нче Кышкы Универсиада үткәреләчәк.[5]

Идарә-җир төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татар мәчете. 1930
Алматыда смог

Алматы шәһәре 8 районнан тора:

  1. Алатау
  2. Алмалы
  3. Әуезов
  4. Бостандык
  5. Җитесу
  6. Медеу
  7. Нәүрүзбай
  8. Төрексиб

Хакимият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр башлыгы - каз. әкім, урысча аким - мэр вазифасын башкара. Шәһәр әкиме (хакиме) Казакъстан президенты тарафыннан билгеләнә, шәһәр җыелышы (мәслихәт, казакъча маслихат) раслый, туры сайлау юк.

2008 елдан шәһәр әкиме - Ахметжан Есимов.

Шәһәрдә туган танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Казакълар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар, башкортлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ислам[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Христианлык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]