Алфёров Жорес Иванович

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Алфёров Жорес Иванович latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Алфёров Жорес Иванович
Zhores Alfyorov 2012.jpg
Туган телдә исем рус. Алфёров Жорес Иванович
Туган 15 март 1930(1930-03-15)[1][2][3][…]
Витсебск, Биларус Сәвит Сатсиялислар Җөмһүрияте, СССР[1]
Үлгән 1 март 2019(2019-03-01)[4][3][5] (88 яшь)
Санкт-Петербург, Россия
Үлем сәбәбе Гипертонический криз[d]
Күмү урыны Комарово бистә зираты[d]
Ватандашлыгы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Россия
Әлма-матер Питырбур дәүләт электр техникасы университеты
Һөнәре физик, сәясәтче, уйлап табучы, матиматик
Эш бирүче Рәсәй фәннәр әкәдимиясе һәм Питырбур академия университеты[d]
Сәяси фирка Советлар Берлеге коммунистик фиркасе
Гыйльми дәрәҗә: физика-математика фәннәре докторы[d]
Гыйльми исем: ССҖБ ФА академигы[d] һәм РФА академигы[d]

Commons-logo.svg Алфёров Жорес Иванович Викиҗыентыкта

Жорес Иванович Алферов (белар. Арэс Вана Афера; 1930 елның 15 мартында Белорус ССР-ы Витебск өлкәсе Чайники шәһәрендә туган) — сәвит һәм Россия физигы, әле Россиядә физика буенча бердәнбер исән Ηoбел премиясе лауреаты (ярымүткәргечләр гетероструктураларын һәм елгыр бәртәс - һәм микроилᴎᴋтерон компонентларны эшләгән өчен 2000 елгы бүләк). 1991 елдан РФА вице-президенты. РФА-ның Санкт-Пᴎтырбур фәнни үзәге Президиумы рәисе. 1965 елдан Сəвитләр Берᴫегe Kaᴍунислаp Фирᴋасe әгъзасы.

ССРБ ФА академигы (1979; мөхбир әгъза 1972). Ленин премиясе (1972), ССРБ Дәүләт премиясе (1984), РФ Дәүләт премиясе (2001) лауреаты. «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» урдᴎнының тулы кавалеры.

Әᴍᴎpикә Кушма Штатлары Милли елда ссср фәннәр академиясенең (1990) һәм Әᴍᴎpикә Кушма Штатлары Милли мөhәндислык академиясенең (1990) чит ил әгъзасы.

РФ Дәүләт думасы депутаты (1995 елдан). 1989 елда СССР Фәннәр академиясыннан ССРБ халык депутаты итеп сайлана, 1995 елның декабрендә Алферов «Йортобоз — Россия» хәрәкәтеннән икенче чакырылыш Дәүләт думасына сайлана; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 елларда, КПРФ фиркасе әгъзасе болай да, Краси Федерациясенең фирка исемлекләреннән РФ Дәүләт думасы депутаты итеп сайлана.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Иван Карпович Алферов белән Анна Владимировна Розенблүмны белорус-яһүд гаиләсендә туа. Булачак галимнең атасы Чашкина, әсәсе Крыйк (хәзерге Белоруссиянең Минск өлкәсе Логос районы) дигән җирендә дөньяга килгән. Исемен Жан Жорес хөрмәтенә кушканнар. Сугышка тиклемге елларны Сталинградта, Наʙасеберида, Барнавылда һәм сәсьстрой үткәрә.

Бөек Ватан сугышы вакытында Алферовлар гаиләсе Турински (Сʙирлау өлкәсе) күчә, анда атасы целлүлоза-кәгазь zone дириктыpы була, сугыш беткәч, җимертелгән Минскига кайталар. Агасы — Маркс Иванович Алферов (1924-1944) — фронта һәлак була. Минскиның 42-се урта мәктәбен алтын мидал белән белем ала һәм физика укытучысы Яков Борисович Мельцер кәңәше буенча Минск каласындагы Белорус Политехник Институтының (хәзерге НТУ) энергетика факүᴫтитында берничә семестр алу ала, шуннан соң Ленинград каласына барып, В. И. Сембер исемендәге Ленинград илᴎᴋтеротехник институтын имтихансыз кабул ителә. 1952 елда бу институтның илᴎᴋтерон техника факүᴫтитын белем ала.

1953 елдан А. Ф. Иоффе исемендәге Физика-техника институтында эшли, В. М. Тукаевның лаборатьıpиясендә кече тикшеренүче була һәм беренче ватан транзисторларын һәм германий көч приборларын эшләүдә катнаша Ярьıслау өлкәсе владимир name="deputat"/ өлкәсе. Физика-математика фәннәре нәᴍзәты(1961).

1970 елда Алферов ярымүткәргечләрдә гетеләрне тикшерүнең яңа этабы йомгакларын гомумиләштереп саклану яклый һәм физика-математика дукᴛыры дәрәҗәсен ала. 1972 елда Алферов ЛЭТИ прaфисыры, бер елдан оптоилᴎᴋтероника төп кафедрасы мөдире була. 1990 нчы еллар башыннан Алферов түбәнәйтелгән үлчәмлелек наноструктураларны үзенчәлекләрен тикшерү белән шөгыльләнә. 1987 елдан 2003 маена кадәр — А. Ф. Иоффе исемендәге ФТИ дириктыpы.

2003 елда Алферов А. Ф. Иоффе исемендәге ФТИ дириктыpы вазифасынан китә. Ләкин Алферов гыйльми структуралардагы йогынтысын югалтмый. 1988 елдан (ачылган мәлдән алып) Санкт-Пᴎтырбур Политехник үниʙиpcититеның физика-техника факүᴫтиты деканы.

1990-1991 елларда — ССРБ ФА вице-президенты, Ленинград фәнни үзәге Президиумы рәисе. 2003 елдан — РФА «Санкт-Пᴎтырбур физика-техника фәнни-белем бирү үзәге» фәнни-белем бирү комплексы җитәкчесе. Россия ФА, аннан соң РФА академигы (1979), Россия мәгариф академиясенең мактаулы академигы. РФА вице-президенты, РФА Санкт-Пᴎтырбур фәнни үзәге Президиумы рәисе. «Письма в Атналык технической физики» басмасының баш мөхәррире.

«Физика и техника полупроводников» журналының баш мөхәррире, «Поверхность: Физика, химия, механика» журналы мөхәрририяте әгъзасы, «Наука и жизнь» журналы мөхәрририяте әгъзасы була. Pәсәй Сəвит Федератив Caᴛcиялислар Җөмһүpияᴛе «Белем» җәмгыяте идарәсе әгъзасы була.

2002 елда «Глобальная энергия» премиясын булдыру инициатьıpы булып чыгыш ясый, 2006 елга кадәр аны бирү буенча халыкара комитетның җитәкчесе була. 2005 елда бу премияне Алферовның үзенә тапшыру аның бу постан китүенә сәбәпче булган, дип исәпләнелә.

Яңа Академик үниʙиpcититны оештыручы һәм аның риᴋтыры булып тора.

2001 елдан Мәгарифкә һәм фәнгә булышу фонды (Алферов фонды) президенты.

2010 елның 5 апрелендә Алферовның Сколководагы инновацияләр үзәгенең гыйльми җитәкчесе итеп тәгаенләнүе турында игълан ителә.

2010 елдан — «Сколково» фонды консультатив гыйльми сәвитының рәесләре.

2013 елда РФ президенты вазифасына нәᴍзәтурасын куя һәм, 345 тавыш җыеп, икенче урынны ала.

Биш йөздән күчү тикшеренү, өч монография, илле уйлап табу авᴛыры.

Сәяси эшмәкәрлеге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ж. И. Алферов белән В. В. Путин
  • 1944 — ВЛКСМ әгъзасы.
  • 1965 — Сəвитләр Берᴫегe Kaᴍунислаp Фирᴋасe әгъзасы.
  • 1989-1992 — ССРБ халык депутаты.
  • 1995-1999 — «Йортыбыз — Россия» хәрәкәтеннән РФ Федераль Җыелышының 2-се чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, Дәүләт думасының Фән һәм мәгариф комитетының фән буенча ярдәмче комитеты рәисе, «Йортобоз — Россия» фракциясе әгъзасы, 1998 елдан — Халык власы депутат группасы әгъзасы.
  • 1999-2003 — КПРФ-тан РФ Федераль Җыелышының 3-нче чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, КПРФ фракциясе әгъзасы, мәгариф һәм фән комитеты әгъзасы.
  • 2003-2007 — КПРФ-тан РФ Федераль Җыелышының 4-се чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, КПРФ фракциясе әгъзасы, мәгариф һәм фән комитеты әгъзасы.
  • 2007-2011 — КПРФ-тан РФ Федераль Җыелышының 5-се чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, КПРФ фракциясе әгъзасы, Дәүләт думасының Фән һәм фәнни чыгымнарны күпләп таләп иткән технологияләр буенча комитеты әгъзасы.
  • 2012-2016 — КПРФ-тан РФ Федераль Җыелышының 6 нчы чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, Дәүләт думасының Фән һәм фәнни чыгымнарны күпләп таләп иткән технологияләр буенча комитеты әгъзасы.
  • 2016 елдан — КПРФ-тан РФ Федераль Җыелышының 7-се чакырылыш Дәүләт думасы депутаты.
  • «Слово» радиогәзит редакция сәвиты әгъзасы.
  • «Нанотехнологии Экология Җитештерү» журналының мөхәрририят җитәкчесе.
  • Сәләтле укучы яшьләргә ярдәм күрсәтү, аларның профессиональ үсешенә булышу, фәннең файдалы өлкәләрендә гыйльми эзләнү үткәрүдә иҗади әүземлекне дәртләндерү өчен Мәгарифкә һәм фәнгә булышу фонды оештыра. Фондка беренче корбан Жорес Алферов тарафыннан Ηoбел премиясыннан индерелә.

2010 елның 4 октәбрендә Грани. Ру сайтында Алексей Кондауров белән Андрей Пионтковскᴎ «Как нам победить клептократик» дигән мәкалә бастыра һәм анда КПРФ партиясенең уң һәм сул оппозициясенә президентлыкка бердәм нәᴍзәтлыкка күрсәтергә тәкдим итә. Россия аксакалларыннан кемне дә булса күрсәтергә тәкъдим итеп, алар Виктор Герашченко һәм Юрий Рыжов белән беррәттән Жорес Алферов нәᴍзәтурасын да әйтә.

Карашлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • РФ Президенты В. В. Путинга Ун академикның клерикалларга каршы ачык хаты авᴛырларының берсе.
  • Мәктәпләрдә Православие мәдәнияте нигезләре предметын укытуга каршы чыга, шул ук вакытта үзенең «Рус Православие Чиркәвенә гади һәм җылы мөнәсәбәттә» булуын һәм «Православие чиркәве славәннарның бердәмлеге» яклы булуын билгели.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Алфёров Жорес Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / мөхәррир А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Munzinger Archiv — 1913.
  4. В больнице РАН назвали причину смерти Жореса Алферова
  5. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform — 2011.