Архитектура

Архитектура
Кайда өйрәнелә	архитектура социологиясе[d], архитектура теориясе[d] һәм архитектура аналитикасы[d]
Җитештерә	корылма, архитектур элемент[d] һәм мигъмари ансамбль[d]
Һәштәге	Architecture
Моңа өлешчә туры килә	шәһәр төзелешен проектлаштыру[d]
Архитектура Викиҗыентыкта

Сицилиядә безнең чорга кадәр V гасырда корылган Герага багышлаган грек гыйбадәтханәсе

Архитекту́ра яки мигъмарият (лат. architectura, бор. грек. αρχι — «баш, өлкән» һәм τέκτων — «төзүче, балта остасы» сүзләреннән) — кешеләрнең тормышына һәм эшчәнлегенә кирәкле биналарны, башка корылмаларны, заманча техник мөмкинлекләргә һәм җәмгыятьнең эстетик карашларына нигезләнеп, проектлаштыру һәм төзү осталыгы.

Биналарның һәм корылмаларның тышкы кыяфәте шулай ук архитектура дип атала. Шуның өстенә биналарны һәм корылмаларны җыйма рәвештә архитектура дип атыйлар.

Һиндстанда Таҗ Махал (1632–1653)

Архитектура гыйлеме

Архитектураны өйрәнүче иҗтимагый, техник һәм махсус фәннәр комплексы. Төп тармаклары: архитектура, шәһәр төзелеше теориясе һәм тарихы, архитектура истәлекләрен реставрацияләү һәм реконструкцияләү, ландшафтлар архитектурасы, архитектура иҗаты методологиясе, архитектура тәнкыйте. Архитектура гыйлеменең фән буларак барлыкка килүен галимнәр Борынгы Рим архитекторы һәм инженеры Витрувийның «Архитектура турында ун китап» дигән трактаты (б.э.к. 1 йөз) белән бәйлиләр, анда шәһәр төзелеше, инженер-техник һәм бизәлеш мәсьәләләре бәян ителә. Архитектура гыйлеме үсешендә Л. Альбертиның «Биналар төзү турында» (1485), А. Палладионың «Архитектура турында дүрт китап» (1570), Д. Виньоланың «Архитектурада биш ордер кагыйдәсе» (1562) дигән трактатлары мөһим роль уйный. 18-19 йөзләрдә архитектура фәне үсеше нигездә архитектура (ордер) формалары теориясен эшләү, дөнья архитектурасы истәлекләрен ачу һәм өйрәнү юнәлешендә бара. Моңа күренекле француз һәм немец галимнәренең (И. Винкельман, Г. Шлиман, Ф. Майер, К. Шинкель, Виолле ле Дюк, О. Шуази һ.б.) археология һәм реставрация өлкәсендәге эшчәнлекләре сәбәп була. Нәтиҗәдә дөнья халыкларына Троя, Микен, Помпеи, Петра, Персепольдәге мәдәни истәлекләр белән танышу мөмкинлеге ачыла. Бу истәлекләрнең тарихын һәм архитектурасын тирәнтен өйрәнүгә, төрле төбәкләр һәм дәверләрнең архитектурасы арасындагы үзара йогынтыларны һәм багланышларны тикшерүгә этәргеч бирә. Бөтендөнья архитектурасы тарихын өйрәнүгә нигез салына. 20 йөздә тикшеренүләрне Л. Беневоло, З. Гидион, Г. Зитте, М. Майер, Н. Певзнер, М. Рагон һ.б. дәвам иттерә. Тикшеренүчеләр, архитектура һәм шәһәр төзелеше композицияләре мәсьәләләреннән тыш, ландшафтка бәйле, техноген, экологик һ.б. аспектларның теоретик проблемаларына да игътибар итәләр.

Тарихы

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура тарихы, en:Category:Architectural history һәм ru:Категория:История архитектуры.

Стильләр

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура стильләре, en:Category:Architectural styles һәм ru:Категория:Архитектурные стили.

Танылган шәхесләр

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитекторлар, en:Category:Architects һәм ru:Категория:Архитекторы.

Оешмалар

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура оешмалары, en:Category:Architecture organizations һәм ru:Категория:Архитектурные организации.

Бүләкләр

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура премияләре, en:Category:Architecture awards һәм ru:Категория:Архитектурные премии.

Музейлар

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура музейлары, en:Category:Architecture museums һәм ru:Категория:Архитектурные музеи.

Уку йортлары

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура һәм төзелеш югары уку йортлары, en:Category:Architecture schools һәм ru:Категория:Архитектурно-строительные вузы.

• Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты

Фәнни басмалар

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура буенча фәнни басмалар, en:Category:Academic works about architecture һәм ar:تصنيف:أعمال أكاديمية عن العمارة.

Терминология

Шулай ук карагыз: Төркем:Архитектура терминологиясе, en:Category:Architectural terminology һәм ar:تصنيف:مصطلحات معمارية.

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

исем	тасвир	нәрсәнең ассыйныфы
Baukörper
Neubau		яңа төзелеш бина
Pluteus		балюстрада
Promenade architecturale
abated
adaptive reuse		яңадан куллану use status
afbouw
lifting beam		beam архитектур элемент hoist
абак	капительнең төп өлешеләреннән берсе, аның очында була; аскы ягы белән архитравка тоташып торучы дүрткырлы плита	архитектур элемент
гөмбәз
йөзлек
пропорция
яңа төзелеш		корылма

Шулай ук кара

• Архитектура стильләре