Ассия Джебар
| фр. Assia Djebar | |
.jpg) | |
 | |
| Ватандашлык |
.svg){kind=small} Франция[1] Әлҗәзаир |
|---|---|
| Тугандагы исем |
фр. Fatima-Zohra Imalhayène[2] гарәп. فاطمة الزهراء إيمالاين |
| Псевдоним | Assia Djebar |
| Туу датасы | 30 июнь 1936[3][4][5] |
| Туу урыны | Шершель[d], Әлҗәзаир |
| Үлем датасы | 6 февраль 2015[3][6][7][…] (78 яшь) |
| Үлем урыны | XIX округ Парижа[d], Париж[2] |
| Ире яки хатыны | Малек Аллула[d] |
| Туган тел | француз теле |
| Язма әсәрләр теле | француз теле |
| Һөнәр төре | телбелгеч, кинорежиссёр, профессор, тәрҗемәче, язучы, тарихчы |
| Эш урыны | Нью-Йорк университеты[d] һәм Университет Алжира[d] |
| Башкарган вазыйфа | seat 5 of the Académie française[d][8] |
| Әлма-матер | Югары нормаль мәктәбе[d], Лицей Фенелона[d] һәм École normale supérieure de jeunes filles[d] |
| Сәяси фирка әгъзасы | Партия трудящихся[d] |
| Әгъзалык | Француз академиясе[d][8] һәм Королевская академия французского языка и литературы[d][9] |
| Бүләкләр | |
| Досье в | Швейцарский архив исполнительских искусств[d][13] |
 Ассия Джебар Викиҗыентыкта | |
Ассия Джебар (фр. Assia Djebar, бербер. ⴰⵙⵢⴰ ⴷⵊⴱⴰⵔ), чынлыкта Фатима Зохра Ималаен, фр. Fatima-Zohra Imalayen (1936 елның 30 июне, Черчелл — 2015 елның 6 феврале, Париж) — Алжир язучысы һәм кинорежиссёры. Аның романнарының төп темалары — Алжир сугышы һәм мөселман хатын-кызларының хәле.
Тәрҗемәи хәле һәм иҗаты
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Ассия Джебар 1936 елда француз теле укытучысы гаиләсендә туган[14]. Ул 1980 елдан бирле Франциядә яши . Бельгиянең француз теле һәм әдәбияты король академиясе әгъзасы.
Аның күпчелек әсәрләре хатын-кызларның көрәшен феминистик караштан карый. Ул «Сусау» («Жажда») (1957), «Алжир хатын-кызлары йортның яртысында» («Алжирские женщины на своей половине дома») (1980), «Мәхәббәт, фантазия» («Любовь, фантазия») (1985), «Мәдинәдән еракта» («Далеко от Медины») (1991) һәм «Зур төрмә» («Огромная тюрьма») (1995) романнары авторы.
1969 елда Ассия Джебарның Оуахид Карн белән бергә язылган «Кызыл таң» («Красная заря») пьесасы басылып чыга. Бу киң пьесадагы 40 персонаж бәйсезлек өчен сугыш вакытында Алжирның барлык халкын чагылдыра. Дүрт төп персонажның төп роле провинциаль шәһәр мәйданында мандолина тоткан сукыр шагыйрьгә бирелә. Шагыйрь классик шигырьләр сөйли, мәйданда атыш тавышларын ишетә һәм шикләнелгән хыянәтчене атып үтергән егеткә качарга ярдәм итә. Егет тауларга кача, ә шагыйрь үзе корал алып, патрульләрнең берсен үтерә һәм җәфаланганнан соң җәзалап үтерелә [15].
«Мәхәббәт һәм фантазия» иң колачлы эпик романыны 1985 йылда XX гасырның 12 иң яхшы Африка китабы исемлегенә кертелгән. Роменда Ассия Джебар ике параллель вакытлы план берләштерә: XIX гасырның икенче чирегендә Алжирны яулауның тарихи хроникасын һәм 1950 еллардагы Алжир сугышы вакытында яшәгән героиняның шәхси биографиясен.
Беренче сугышның коточкыч күренешләре, бөтен кабиләләрне юк итү һәм әниләр тарафыннан сабыйларны үтерү белән бергә, икенче сугышның, алжирлылар тарафыннан аларның җирләрен "кайтарып алу"ның шундый ук вәхши күренешләренә өстәлә. Романның төп герое тавышы белән бергә, ул үзенең кемлегенә шикләнә һәм башка кабилә кешеләреннән читләшкән кебек хис итә, китапта шулай ук күп Алжир хатын-кызларының тавышлары да бар, тынлыкның куе караңгылыгын җимерүче телсез коллар хоры. Вакыт һәм киңлек карашларын берләштереп, Джебар Алжирның Яңа гасыр килүе өчен коточкыч бәя түләгән дигән нәтиҗәгә килә, бу азатлыкны яңача аңлау, милли үзаңны аңлау уянуы һәм барлык коллыкны бетерү теләге белән бергә бара — гореф-гадәтләрнең тышкы һәм эчке басымы. Россия әдәбият галиме Светлана Прожогина фикеренчә, ике хикәя дә шәхеснең, халыкның, милләтнең, илнең уянуы һәм өлгерүе, тоткынлыктан рухи алгарыш, ирексезлек һәм коллыктан аңлауга, үз "мин"не, үз тавышыңны, үз тормышыңа хокукыңны ачу кебек уртак темага багышланган… [15] [16].
Джебар үзенең «Оран, үле тел» (1997) исемле хикәяләр сериясендә Алжир бәйсезлегеннән соңгы елларга мөрәҗәгать итә һәм ислам фанатикларының хатын-кызлар эмансипациясенең теләсә нинди билгесен ничек юкка чыгарганнарын күрсәтә: Европа белеме алган барлык хатын-кызлар, хәтта кафеда ир-ат белән очрашырга батырчылык иткән кешеләр дә, фундаменталист «террор» елларында аеруча еш кына һөҗүмгә дучар булалар [16].
«Көмелмәгән» («Непогребённая») (2002) романының героинялары — французлар тарафыннан үтерелгән партизан, аннары Азатлык өчен көрәшне дәвам итәргә карар кылган аның кызы [16].
Әсәрләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Романнары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- La Soif, 1957 (Сусау, С. Прожогинаның рус теленә тәрҗемәсе, 1990)
- Les Impatients, 1958 (В. Орловның русча тәрҗемәсе, 1990)
- Les Enfamts du Nouveau Monde, 1962
- Les Alouettes наивлары, 1967
- Poème pour une algérie heureuse, 1969
- Алтын төстәге кызыл төс
- L’Amour, la fantasia, 1985 (Н. Световидованың рус теленә тәрҗемәсе, 1990; XX гасырның йөз иң яхшы Африка китабы исемлегенә кертелгән)
- Омбре султане, 1987
- Медина аягы, 1991
- Vaste est la prison, 1995
- Алжирның ак чәчәге, 1996
- Femmes d’Alger dans leur appartement, 2002
- La femme sans sepulture, 2002
- La Disparition de la langue française, 2003
- Nulle part dans la maison de mon père, 2007
Фильмнар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Шенүа тавы хатын-кызларының бәйрәме (La nouba des femmes du Mont Chenoua) 1977
- La Zerda яки оныту җырлары (La Zerda ou les chants de l’oubli,) 1979
Рус телендәге басмалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Джебар, А. Сайланма әсәрләр. / Төз. һәм мөхәррир. С. Прожогина. Мәскәү: Радуга, 1990. 523 б. ISBN 5-05-002502-8 («Сусау», «Түземсезлек», «Мәхәббәт һәм фантазия» романнарын да кертеп)
Игътибар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Халыкара Нойштадт әдәби премиясе (1996)[18], Германия китап сатучыларының тынычлык премиясе (2000) һәм әдәбият һәм кино өлкәсендәге казанышлары өчен башка бүләкләр лауреаты.
Француз академиясе әгъзасы (2005).
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ https://www.lavoixdunord.fr/1046096/article/2021-07-17/la-question-pas-si-bete-qui-est-assia-djebar-qui-donne-son-nom-un-centre-social
- 1 2 Fichier des personnes décédées mirror
- 1 2 Internet Movie Database — 1990.
- ↑ Babelio — 2007.
- ↑ Fister B. Third World Women's Literatures — 1995.
- ↑ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых даных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform, платформаи додаҳои боз, ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы, гом бæрæггæнæнты платформæ, ashıq maǵlıwmatlar platforması — 2011.
- ↑ Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
- 1 2 Académie française
- ↑ http://www.arllfb.be/composition/successions.html
- ↑ https://www.neustadtprize.org/1996-neustadt-prize-laureate-assia-djebar/
- ↑ https://www.friedenspreis-des-deutschen-buchhandels.de/alle-preistraeger-seit-1950/2000-2009/assia-djebar
- ↑ http://geschichte.univie.ac.at/en/persons/assia-djebar-fatima-zohra-imalayene-dr
- ↑ performing-arts.ch / мөхәррир Швейцарский архив исполнительских искусств
- ↑ "Assia Djebar", Voices from the Gaps, University of Minnesota.. әлеге чыганактан 2020-11-12 архивланган. 2020-11-11 тикшерелгән.
- 1 2 Прожогина1, 1993
- 1 2 3 Прожогина2, 2010
- ↑ Assia Djebar | Algerian writer and filmmaker. әлеге чыганактан 2023-04-10 архивланган. 2023-07-08 тикшерелгән.
- ↑ 1996 Neustadt Prize Laureate - Assia Djebar. worldliteraturetoday.org. әлеге чыганактан 2016-04-01 архивланган. 2020-11-14 тикшерелгән.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Прожогина С. В. Литература на французском языке // История национальных литератур стран Магриба. В 3 кн. Кн.1. Литература Алжира.. — М.: Наука-Вост. лит., 1993.
- Прожогина С. В. Магрибинский франкоязычный роман. // История романных форм в литературах Африки. — М.: Вост. лит., 2010.
- Clerc J.-M. Assia Djebar: écrire, transgresser, résister. Paris: L’Harmattan, 1997
- Calle-Gruber M. Assia Djebar, ou, La résistance de l'écriture: regards d’un écrivain d’Algérie. Paris: Maisonneuve et Larose, 2001
- Rocca A. Assia Djebar, le corps invisible: voir sans être vue. Paris: L’Harmattan, 2004
- Hiddleston J. Assia Djebar: out of Algeria. Liverpool: Liverpool UP, 2006
- Ringrose P. Assia Djebar: in dialogue with feminisms. Amsterdam; New York: Rodopi, 2006
- Schuchardt B. Schreiben auf der Grenze: postkoloniale Geschichtsbilder bei Assia Djebar. Köln: Böhlau, 2006
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Рәсми сайт (Французча)