Ататүркчелек

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Ататөрекчелек яки Кемальчелек (төр. Atatürkçülük) — Мостафа Кемаль Ататөрек тарафыннан игълан ителгән төрек милли идеологиясе. Бүгенгәчә Төркиянең рәсми идеологиясе булып тора.

Әмма бүгенге кемалчеләр бу идеологияне Өченче дөнья илләренә генә туры килә дип саныйлар.[1]. Америка политологы Самюэль Хантингтон да бу карашта тора. Ул аеруча кемалчылыкта көнбатышлаштыруны һәм үткән буын мәдәни мирасыннан аеруны тәнкыйтьли[2].

Ататөрекчелек нигезендә 6 пункт (алты ук төр. Altı Ok) ята. Беренче дүрт ук 1927 елда формалаштырыла, 1931 елда тагын икәү өстәлә һәм 1937 елда бу алты ук конституциягә беркетелә.

«Алты ук»[үзгәртү]

Алты ук символы

Җөмһүрият[үзгәртү]

Җөмһүриятчелек (төр. Cumhuriyetçilik) — абсолют монархияле Госманлылар империясе урынына конституцион демократик республика төзү. Югары хакимиятне сайлау һәм аның халык алдында җавап тотуы. Төркия республика дип 1923 елдан атала башлый.

Милләтчелек[үзгәртү]

Милләтчелек (төр. Milliyetçilik — үз гражданнарын ватанпәрвәрлек хисләрендә тәрбияләү, этник һәм ватандашлыкны бер итү.[3]. Бүген моның аркасында Төркиядә көрд сепаратчылыгы бар.

Халык[үзгәртү]

Халыкчылык (төр. Halkçılık) — сыйныфара тигезсезлекне һәм сословияләрне юк итү. Төркия бөек милли җыелышын оештыру.[4]

Лаицизм[үзгәртү]

Лаицизм, секуляризм (төр. Laiklik) — дәүләтнең исламнан аерылуы, дөньяви яши башлау. Шәригать хокукын бетерү.[5].Төркиядә кемализм принциплары башлангыч мәктәптән үк төрек балаларына җентекләп өйрәтелә.

Дәүләт[үзгәртү]

Этатизм, дәүләтчелек (төр. Devletçilik) — алгы рольдә дәүләт торган катнаш икътисад төзү. Национализация.

Инкыйлаб[үзгәртү]

Инкыйлабчылык (төр. İnkılapçılık) — көнбатышлаштыру һәм традицион җәмгыять хәләтенә каршы көрәш.[6][7][8]. Моның ачык мисалы булып төрек язуын латинлаштыру һәм хатын-кызларга сайлау хокукы бирү тора.

Шулай ук кара[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

Тышкы сылтамалар[үзгәртү]