Башкортстанда Спорт

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Башкортстанда Спорт latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Башкортстан Республикасында Спорт Башкортстан Республикасы яшьлер сеясете һем спорт министрлыгы карамагында һем тобек спорт федерациялере идаре ите.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстанда Спорт XIX гасырда үсә башлый. 1899 елда Миланда авыр атлетика буенча дөнья чемпионы Уфадан Сергей Елисеев булуы билгеле. Октябрь революциясенә кадәр Уфада теннис, фигуралы шуу, футбол, гимнастика һәм башка спорт төрләре бар иде. 1915 елдан " Сокол «спорт гимнастик җәмгыятенең филиалы эшли.

Башкортстанда спортны системалы үстерү совет чорында башлана. Спорт клублары, иҗтимагый оешмалар Башкортстанда 1920 елда хәрби-спорт клублары буларак барлыкка килә. 1922 елның маенда башкорт АССРында җиңел атлетика ярышлары узды.

1923 елда Башкорт Үзәк Башкарма комитеты каршында югары физкультура советы төзелә, шул ук елны I Всебашкир олимпиадасы уткерелә. Олимпиада программасында җиңел атлетика, футбол, баскетбол, теннис, гимнастика, йөзү, велогонкалар һәм татар-башкорт милли уеннары бар иде.

Барлыкбашкирның беренче Спартакиадасы 1924 елда Уфада узды. 20 нче елларда Спартакиада "Сабантуйдан Спартакиадага, Спартакиададан хезмәт итүчеләрнең баш санын физик культурага җәлеп итүгә" шигаре астында узды һәм республикада массакүләм спортны үстерүдә зур роль уйнады.

1925 елда Башкорт Республикасында беренче спорт җәмгыяте оештырыла. 30нчы елларда Башкортстанда «Спартак», «трудо», «Локомотив», «Урожай», «Водник», «Буревестник» һ.б. күмәк профсоюз оешмалары оештырыла башлый. Сугыштан соң ДСО саны артты, алар үзгәртеп корылды, берләштерелде, ләкин төп бурыч — яшьләрне сәламәт яшәү рәвешенә тарту бурычын үтәделәр.

1928 елның гыйнварында Уфа шәһәрендә беренче тапкыр волейбол һәм өстәл теннисы күрсәтелде

1928 елда БАССР җыелмасы беренче тапкыр РСФСР (Казан) милли республикалары Спартакиадасында катнаша. Сугыштан соңгы елларда республикада югары уку йортлары, техникум, мәктәп укучылары, Профсоюзлар, ирекле спорт җәмгыятьләре, физик культура коллективлары, спортклублар һ. б. спартакиадалары үткәрелде.

60-80 елларда " Башкириянең Олимпия өметләре»популяр була. 1956-1991 елларда республика спортчылары даими рәвештә СССР халыклары спартакиадаларында катнашып, югары бүләкләр яулый.

1925 елда Уфада «Динамо " ату җәмгыяте оештырыла. Бөек Ватан сугышы вакытында (1943) «Смена» һәм «Хезмәт резервлары» ДСО (хәзер «Башкортстан яшьлеге») төзелде. Сугыштан соң ДСО саны артты: «фән», «Кызыл Байрак», «Энергия» һ. б. барлыкка килде.

Рус профсоюзлары ДСООСЫ Башкортстан олкесенеп физкультура һем спорт булеге Профсоюзлар советы башкара. «Спартак», «Буревестник», «труду», «Зенит», «Урожай» һ.б. профсоюзларның Бөтенсоюз МСОЛАРЫНЫҢ Башкорт республика советына берләштерелә, ул 1992 елда Башкортстан Республикасы профсоюзларының спорт җәмгыятенә үзгәртелә.

Спортчыларны һәм физкультурачыларны берләштерүче иҗтимагый оешмалар Башкортстанда 20 нче елларда профсоюз оешмасы президенты Бөтенсоюз Советының хәрби-спорт клублары буларак барлыкка килә, Уфаның әйдәп баручы физкультура коллективы-спорт клубы исемен ала. Салават Юлаев, «Батыр», «Ак-Идел» (1961 елдан бирле), аларга. Гастелло (1962),» Уфицу «(1963), Салават» Нефтехимик «(1967); Уфа техникумнары: физкультура (1964), индустриаль (1965), исәпкә алу механизациясе (1965), автотранспорт (1969); авыл физкультура коллективларына: Бакалы (1967) һәм Учал (1969) районнары.

2003 ел Башкортстан Президенты Указы нигезендә республикада «спорт һәм сәламәт яшәү рәвеше елы " дип игълан ителде.

2011 елда республикада Башкортстан Республикасы яшьләр сәясәте һәм спорт министрлыгының ведомство бүләкләре булдырылды: «БРНЫП танылган спортчысы», «иң яхшы тренер», «Иң яхшы судья» һ. б.

2014 елда республикада 2014-2018 елларга " Башкортостан Республикасында физик культура һәм спортны үстерү «дәүләт программасы кабул ителде.. Программаның максаты-БР халкының физик культура, спорт һәм спорт туризмы белән шөгыльләнүгә кызыксынуын арттыру; белгечләрне әзерләү; физик культура, спорт һәм спорт туризмы өлкәсенең инфраструктурасын һәм матди-техник базасын үстерү. Программада финанслау чыганаклары һәм күләме еллар буенча билгеләнгән.

Бүләкләр өчен спорт үсешенә БР[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Спорт төрләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстанда 100 дән артык спорт төре үсеш ала, 75 дән артык төбәк спорт федерацияләре аккредитацияләнгән . 2010 елга республикада 10 170 спорт корылмасы һәм спорт белән шөгыльләнүчеләр саны 833,9 меңнән артып киткән.

Өстәл теннисы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Өстәл теннисы буенча беренче рәсми матч 1928 елның 22 гыйнварында сәүдә хезмәткәрләре берлеге клубында (Ленин ур., 14, элеккеге дворян җыелышы) үткәрелде.

Башкортстанның беренче рәсми Чемпионаты 1958 елда узды.

Өстәл теннисы белен Башкортстан Республикасы Өстәл теннисы федерациясе (БР ФНТ) — Башкортстан Республикасында өстәл теннисын устеру деулет аккредитациясе булган демегать оешмасы, аны пропагандалау, спорт чараларын оештыру һем уткеру, шулай ук өстәл теннисы буенча Башкортстан Республикасы спорт җыелма командалары спортчыларын хезерлеу («Русия Федерациясенде физик культура һем спорт турында»N329 — ФЗ Федераль закон нигезендә) идаре ите. ФНТ БАССР мөстәкыйль оешмасы, аннары БАССР ФНТ БССР, ФНТБ һәм, хәзерге вакытта БР ФНТ 1989 елның 12 октябрендә оеша.

Бүген республикада өстәл теннисы белән 25000нән артык бала шөгыльләнә, ел саен йөзләрчә республика ярышлары уздырыла, 10000 дән артык катнашучыны колачлый, Башкортстан Россия чемпионатында 7 нче урынны били. 10нан артык спорт мастеры әзерләнде, башкорт өстәл теннисы шәкертләре халыкара һәм бөтенроссия ярышлары призерлары, Россия чемпионатлары һәм беренчелекләре җиңүчеләре һәм призерлары булып тора. 2014 елда Башкортстан Республикасы җитәкчелеге Уфада Башкортстан Республикасы Өстәл теннисы үзәген төзү турында Карар кабул итте.

Хоккей[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада беренче хоккей командалары 1953 елда Уфаның «Электроаппарат " заводы каршында барлыкка килә. 1996 елда Уфада юниорлар арасында алкалы хоккей буенча Европа чемпионаты,2007 елда Россия һәм Канада җыелма командалары арасында Яшьләр Суперсериясе матчлары, шулай ук 2013 елда алкалы хоккей буенча яшьләр дөнья чемпионаты һәм башкалар узды.

Хоккей клублары:

Файл:Ледовый дворец Салават Юлаев.JPG
Боз сарае, Салават Юлаев
  • "Салават Юлаев» хоккей клубы Уфа шәһәрендә, Континенталь хоккей лигасы катнашучысы булып тора. 1994 елгы ИИХФ Кубогы иясе. 1995 елгы ИИХФ Кубогының бронза призеры. Россия чемпионатының биш тапкыр бронза призеры(1994/1995, 1995/1996, 1996/1997, 2009/2010, 2015/2016). Ике тапкыр Россия чемпионы (2007/2008, 2010/2011), Гагарин Кубогы иясе (2010/2011), ике тапкыр ачылу Кубогы иясе (2008/2009, 2011/2012), Континент Кубогы иясе (2009/2010), 2013/2014 сезонында Россия чемпионатының көмеш призеры. Россия һәм КХЛ даими чемпионатының өч тапкыр җиңүчесе (2007/2008, 2008/2009, 2009/2010). 2008/2009 Чемпионнар Хоккей Лигасының Ярым Финалисты. Шпенглер Кубогының ике тапкыр көмеш призеры (2007, 2014).
  • "Торос «хоккей клубы Нефтекамск шәһәрендә урнашкан. Югары хоккей лигасында чыгыш ясый. "Салават Юлаев»фарм-клубы булып тора. 2009/2010-Югары лига финалисты. Өч тапкыр ВХЛ ачылу Кубогы иясе (2010/2011, 2012/2013, 2013/2014). «LADA» Кубогы 2011, 2012 иясе. Югары лиганың ике тапкыр бронза призеры (2010/2011, 2013/2014). 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015 сезонында Братина кубогы иясе, 2013/2014 сезонында регуляр чемпионат җиңүчесе.
  • «Толпар» хоккей клубы — Уфа шәһәренең Яшьләр хоккей лигасында чыгыш ясаучы алкалы хоккей буенча яшьләр командасы. "Салават Юлаев»клубының яшьләр командасы булып тора. МХЛ чемпионатының ике тапкыр бронза призеры (2009/2010, 2010/2011). МХЛ 2010/2011 даими чемпионаты җиңүчесе. Яшьләр командалары арасында 2014 елгы Дөнья Кубогы Вице-чемпионы.
  • "Агыйдел «хоккей клубы Уфа шәһәрендә, хатын-кызлар командалары арасында хоккей буенча Россия чемпионатында катнаша. 2017/2018 елгы Россия чемпионы. Чемпионатның ике тапкыр көмеш призеры (2015/2016, 2016/2017). Россия чемпионатының дүрт тапкыр бронза призеры(2011/2012, 2012/2013, 2013/2014,2014/2015). 2017/2018 елгы ЖХЛ даими чемпионаты җиңүчесе.
  • "Батыр» хоккей клубы-Нефтекамскидан хоккей клубы. 2011 елда оештырылган. Ул нефтекамскның «Торос»фарм-клубы булып тора. Яшьләр хоккей лигасы дивизионында чыгыш ясый. 2012/2013 елгы төбәкләр Кубогы финалисты. МХЛ Б (2011/2012, 2014/2015) беренчелегенең ике тапкыр бронза призеры.
  • "Юрматы» клубы системасындагы балалар һәм яшүсмерләр хоккей клублары хоккей буенча төрле балалар һәм яшүсмерләр ярышларында чыгыш ясыйлар.
  • «Орлан» балалар һәм яшүсмерләр хоккей клубы, Стәрлетамак шәһәре, хоккей буенча төрле балалар һәм яшүсмерләр ярышларында чыгыш ясый.
  • "Горняк» хоккей клубы-Өчалы хоккей клубы. БР чемпионы 2009, 2010 елларда БР Суперкубогы иясе 2010 ел. 2012/2013 сезонында Юниорлар хоккей лигасы чемпионаты җиңүчесе («Урал»дивизионы). 2013/2014 сезоныннан Яшьләр хоккей лигасының Б дивизионында чыгыш ясады. Ике тапкыр регионнар Кубогы иясе (2015/2016, 2016/2017). 2014/2015 Елгы Регионнар Кубогы Финалисты. Регуляр сезонның өч тапкыр җиңүчесе (2014/2015, 2015/2016, 2016/2017). 2017/2018 сезоныннан Югары хоккей лигасында чыгыш ясый.

Көрәш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Борынгы заманнардан башлап башкортларның милли көрәше йыйын һәм Сабантуйларда традицион ярыш булып тора, башкорт фольклорында киң тасвирлана («Алдар һәм Зөһрә» һ.б.). 1932 елда көрәш беренче тапкыр Урал—Кузбасс Спартакиадасы программасына кертелә. 1948 елдан бирле ел саен республика чемпионатлары үткәрелә. Башкортстанда спорт мәктәпләрендә куреш буенча 70ләп бүлек эшли, анда 2012 елда 12 меңнән артык кеше шөгыльләнгән. Республиканың спорт мәктәпләрендә тәрбияләнүчеләр күп тапкырлар РСФСР, Россия һәм дөнья чемпионатлары, Дөнья кубогы һәм башка халыкара ярышларда җиңү яуладылар. 1966 елдан башлап Башкортстан Республикасының милли көрәш федерациясе эшли.

Волейбол[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Волейбол буенча беренче секцияләр Уфада 1920 еллар ахырында барлыкка килә, 1930 еллар башында Башкортстан башкаласында дөнья волейбол лигасы матчлары уза. Республикада 60тан артык волейбол бүлеге эшли. 2011 елда Башкортстанның спорт мәктәпләрендә 12 меңгә якын кеше волейбол белән шөгыльләнгән. 2001 елдан бирле Башкортстан Республикасының Волейбол федерациясе эшли.

Волейбол клублары:

  • «Урал» ир — атлар волейбол клубы (клубның элекке исеме — «Башкортстан нефтьчесе», «Башкортстан нефтьчесе») - волейбол буенча Россия чемпионатында (Суперлига) катнаша. Россия чемпионатының көмеш призеры — 2012/13.. Европа чакыру Кубогы финалисты — 2012/13. Россия Кубогының көмеш призеры — 1999. Европа волейбол конфедерациясе Кубогы чирекфиналисты — 2006/07.
  • «Нефтехимик» ир-атлар волейбол клубы (Салават шәһәре) - Иң яхшы нәтиҗә: суперлигага чыгу: 2005 ел. Хатын-кызлар волейбол клубы-«Уфимочка — УГНТУ» (элекке исемнәре «Прометей-УГНТУ») - 2013/2014 сезоныннан Суперлигада хатын-кызлар арасында Россия чемпионатында катнашучы. "А «югары лигасы командалары арасында Россия чемпионы (2012). «ВРЗ» ир — атлар волейбол клубы-Стәрлетамакта урнашкан волейбол буенча 2 дивизионда катнашучы.

Мотогонки бозда[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Уфа Россия трек мотоспортының рәсми булмаган башкаласы булып тора. 1966 елдан башлап, ФИМ шәхси дөнья чемпионатын уздыра башлагач, Россия узышчылары анда 94 медаль — 34 алтын, 31 көмеш һәм 29 бронза медаль яуладылар. Бозда узышу буенча шәхси дөнья чемпионатында яулаган алтын медальләр саны буенча да, гомуми саны буенча Уфа — 15 медальнең 10ы.

Уфада ел саен бозда моторлы йөзү буенча дөнья чемпионаты этаплары үткәрелә. Аерым алганда, «Строитель» стадионы 1966 елдан башлап 15 дөнья чемпионатын (Россиядә рекорд) кабул итте. Төрле тарихи чорда ярышлар «хезмәт», «Динамо», «Строитель» һәм «Гастелло»стадионнарында узды. "Труду» стадионы урынында хәзерге вакытта «Уфа-Арена»боз сарае төзелгән.

Башкорт мотогончысы Кадыйров, Габдрахман Фәйзурахман улы бозда мотогонкаларда алты тапкыр дөнья чемпионы (1966, 1968, 1969, 1971-1973) һәм Европа чемпионы (1964) була. Спортчылар уңышлы чыгыш ясады: Н. Чернов, Б. Самородов, И. Плеханов, Ф. Шайнуров, Г. Куриленко, Ю. Дудорин, М. Старостин, Р. Сәетгәрәев.

Спидвей[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Спорт комплексы Салавате

Республикада СПИД буенча беренче ярышлар Уфада 1959 елда узды. Шул вакыттан Уфада, Салават, Октябрьский һем Стәрлетамакта СПИД буенча Русия һем СССР чемпионатларын утте. Башкортстанда Спидвей осталарының ике мәктәбе бар, алар Россиядә иң көчлеләр рәтенә керә. Спидвей-2011 буенча Россия команда чемпионатында биш командадан икесе Башкортстан данын яклады, бу Салават һәм Октябрьский шәһәрләреннән коллективлар. Шулай ук эшли треки Мелеузе, Белорецк һәм Учалах.

Футбол[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстанда Футбол 2009 елдан бирле үсә башлады. 1912 елда Стәрлетамакта футбол командасы оештырыла, 1920 еллар азагыннан-Белебей, Бирск һәм республиканың башка шәһәрләрендә. 1913 елда Уфа шәһәре җыелма командасы футбол буенча Урал Чемпионатының беренче җиңүчесе, ә 1923 елда Идел буе олимпиадасы бронза призеры булды. 1939 елдан футбол буенча республика Беренчелеге үткәрелә башлый. 1997 елдан башлап Башкортстан Республикасы футбол Федерациясе, ә 2000 елдан — Башкортстан Республикасының хатын-кызлар футбол ассоциациясе эшли.

Футбол клублары республикасы

  • "Уфа» ФК-2010 елда нигез салынган футбол клубы. 15 200 кеше сыйдырышлы «Нефтяник» стадионы 2015 ел башында ачылды; резерв - «Динамо» мәдәният йорты, 4500 кеше сыйдырышлы. Төп. Реконструкция тәмамланганнан соң стадионның сыйдырышлыгы 16000 тәшкил итәчәк. 2011/2012 сезонында «Урал-Идел буе» зонасында икенче дивизионга 2 нче урын бирелде. 2012 елдан 2014 елга кадәр команда футбол милли лигасында катнашты. 2013/2014 сезонында команда ФНЛДА 4 урынны алды һәм «Томь»белән оят матчларына чыкты. Ике матч нәтиҗәләре буенча «Уфа» (5:1 һәм 1:3) гомуми 6:4 исәбе белән үз тарихында беренче тапкыр Премьер-лигага чыкты. 2014/15 сезоныннан Россия футбол премьер-лигасында чыгыш ясый. 2016/2017 сезоны Россия Кубогы ярымфиналисты. Җиңүче Korantina Homes Cup 2017 елда. УЕФА Европа лигасы плей-офф раунды катнашучысы: 2018/2019.
  • Горняк (Үчәлләр) - Учалы шәһәреннән футбол клубы. Команданың хуҗасы булып Учалы ГОГЫ тора. 2008 елдан 2013 елга кадәр ФНЛНЫҢ Икенче дивизионында чыгыш ясады. 2011/2012 сезонында 7 урын алды. 2010/11 Россия Кубогында клуб 1/8 финалга кадәр җитте; 1/16 финалда 14 июльдә Мәскәүнең «Локомотив» ын 1: 0 исәбенә отты.
  • "Нефтяник» - Ишимбай шәһәренең футбол клубы, 1948 елда нигез салынган, Башкортстан чемпионатының иң өлкән катнашучысы һәм аның беренче чемпионы (1948 ел). 1968 һәм 1976 елларда республика Кубогы финалларында катнаша. Берничә тапкыр Башкирия чемпионаты призеры булган. Шулай ук «Нефтемаш» һәм «Вихрь»исемнәре астында чыгыш ясады.
  • "Содовик» ФК-Стәрлетамактан футбол клубы. 1961 елда нигез салына. "Содовик» ААҖ «Сода»компаниясенеке булган. Команда Башкортстан чемпионатында чыгыш ясады, ул 1967, 1971 һәм 1991 елларда өч тапкыр җиңү яулады. 1994 елда " Содовик» өченче лигада чыгыш ясады, ә 1996 елда ул анда беренче урынны алды һәм икенче лигага чыкты. 2001 һәм 2002 елларда «Содовик» үз зонасында уңышлы чыгыш ясады һәм Беренче дивизионга чыгу мөмкинлеге дә бар иде. Ике сезон арасында 2006-2007 клуб финанслаудан мәхрүм ителгән һәм профессиональ клуб статусын югалту чигендә булган. Әмма соңгы вакытта бюджеттан акча бүлеп бирелде, клуб ике сезон алды аттестациясе узды.2007 ел сезонында команда соңгы, 21нче урынны алды һәм икенче дивизионга төшеп калды. 2007 елда таркалган. 2012 елның июлендә "Уфа» ФК генераль директоры Шамил Газизов «Содовик» ФК" Уфа» ФК өчен арендаланган яшь һәм арендаланган футболчыларны сынау урыны булачак, дип белдерде (җитәкчелек планында Премьер-лигага чыгу).

Биатлон[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада биатлон XX гасырның 1950 нче елларыннан үсә башлады. 1987 елда Уфада биатлон буенча олимпия резервы спорт мәктәбе ачыла. 2000 елдан бирле Башкортстан Республикасының биатлончылар Федерациясе эшли.

Уфада «Биатлон» спорт комплексы Россиядә биатлон буенча иң эре корылмаларның берсе булып тора. 1986 елда төзелгән, ә 2001 елда тулысынча реконструкция ясалган. 2009 елда биредә биатлон буенча Европа чемпионаты 2009, ә 2006 һәм 2012 елларда — җәйге биатлон буенча дөнья чемпионатлары узды, шулай ук биатлон буенча Россия Кубогы этабы һәм Россия чемпионатлары үткәрелә. 2007 елда спорт комплексы халыкара ярышлар үткәрү өчен «А» категориясенә дөнья биатлончылары Союзыннан ия булды. Биатлон буенча эре спорт корылмалары Белорецк, Ишембай һәм шәһәрара районнарында да бар.

Велосипедный спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1923 елда Бөтенбашкир олимпиадасы программасына кертелгән, ә 1925 елда Уфада Велосипед спорты буенча беренче секция ачылган. 1926 елда Уфа—Оренбург—Уфа (800 км), 1935 елда — Уфа—Новосибирск—Уфа (2550 км), 1936 елда Уфа—Стәрлетамак—Белорецк—Миасс (600 км хәзер республикада Велосипед спорты буенча олимпия резервы мәктәбе, «Агидель» Олимпия әзерлеге үзәге һәм спорт мәктәпләрендә 16 бүлек эшли. 1995 елдан башлап Башкортстан Республикасының Велосипед спорты федерациясе эшли.

Командалар:

«Агидель» (Уфа) — РСФСР чемпионы (1991) һәм өч тапкыр Россия чемпионы (1992-1994), Гвиандагы халыкара узыш җиңүчесе (1991), Россия Кубогы иясе (1993), дөнья Кубогы көмеш призеры (1995).

Баскетбол[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

«Уфимец» баскетбол клубы-икенче дивизион Суперлига ирләр командалары арасында баскетбол буенча Бөтенроссия ярышларында катнашкан.

Бобслей[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бобслей Республикасында 1980 нче елдан үсә башлый, 1982 нче елда Мелевез районының Туманчино авылында СССРда беренче санно-бобслей трассасы төзелә. 1989 елда бобслей буенча Башкорт АССР җыелма командасы СССР халыклары Спартакиадасы чемпионы булды.

Гандбол[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1960 елларда республикада гандбол буенча беренче секцияләр ачыла. Башкортстанда 13-нче олимпия резервы спорт мәктәбе, ДЮСШның ике бүлеге, 6 секция эшли, 2012 елда аларда 1 меңнән артык кеше шөгыльләнә иде. 1967 елдан башлап Башкортостан Республикасының Гандбол федерациясе эшли.

Гандбольные командасы:

Хатын-кызлар гандболы буенча «Уфа-Алиса» хатын-кызлар командасы гандбол буенча Чемпионат катнашучысы (Югары лига). Россия чемпионы (2004), Россия чемпионатының ике тапкыр бронза призеры (2003, 2011).

Ир-атлар гандбол командасы гандбол буенча Чемпионат катнашучысы (Югары лига).

«Химик» (Стәрлетамак) ир — атлар гандбол командасы-РСФСР чемпионатының бронза призеры (1989).

Мини-футбол[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

«Динамо-Тималь» Мини-футбол клубы Суперлигада 2007-2008 һәм 2008-2009 сезоннарында чыгыш ясады, шуннан соң таркалды.

2007-2010 елларда БГПУның Мини-футбол клубы Югары лигада, Россия мини-футбол структурасында икенче дивизионда чыгыш ясады.

Фехтовкалау[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфада РФнең күп кенә бөтенроссия ярышлары үткәрелә торган фехтование клубларының берсе урнашкан. Башкортстанда фехтовкалау XX гасырның 1950 нче елларыннан башлана. 2010 елга республиканың балалар-яшүсмерләр спорт мәктәпләрендә һәм Башкортстанның югары спорт осталыгы үзәгендә 1200гә якын кеше фехтование белән шөгыльләнә иде. 1961 елдан башлап Башкортостан Республикасының фехтование федерациясе эшли.

Теннис[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстанда теннисны үстерү Уфадагы беренче кортлар паркында 1910 елда ачылуга бәйле. 1923 елда теннис Всебашкир олимпиадасы программасына кертелә. 1977 елда Уфада теннис сарае төзелә. 1968 елдан башлап Башкортостан Республикасының Теннис федерациясе эшли. Башкортстанда Уфа, Стәрлетамак, Нефтекамск, Туймазы, Октябрьский һ.б. спорт клубларында теннис буенча олимпия резервы мәктәбе һәм теннис секцияләре эшли. 2009 елда аларда 2000гә якын кеше шөгыльләнгән.

Самбо[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шул вакыттан бирле Башкортстанда бөтенроссия һәм халыкара турнирлар үткәрелә. Уфа, Стәрлетамак, Кумертау, Салават һ.б. шәһәрләрендә спорт секцияләре ачылды хәзер олимпия резервының ике мәктәбендә, 25тән артык балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә һәм республиканың спорт клубларында самбо буенча бүлекләр эшли, анда 2008 елга якынча 6,5 мең кеше шөгыльләнә. 2002 елдан башлап Башкортстан Республикасының самбо федерациясе эшли.

Дзюдо[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада дзюдо үсеш ала 1960 еллар ахырында Салават, Стәрлетамак, Кумертау, Уфа шәһәрләрендә, бераз соңрак Давлеканово, Мелеуз, Октябрьский, Туймазы һ.б. шәһәрләрендә 1973 елда Салаватта дзюдо буенча РСФСР чемпионаты була. Шул вакыттан бирле республикада Европа чемпионаты, Россия Кубогы, Башкортстан Президенты призына халыкара турнирлар һәм башкалар уздырылды, республикада спорт мәктәпләрендә һәм клубларында дзюдо буенча 40ка якын бүлек эшли, анда 2011 елда 3 меңнән артык кеше шөгыльләнә. 1997 елдан башлап Башкортстан Республикасы дзюдо федерациясе эшли.

Тхэквондо[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада тхэквондо буенча беренче секцияләр Уфада 1990 елда ачыла. Шуннан Башкортстанда әлеге спорт төре буенча төрле бөтенроссия һәм халыкара ярышлар узды. Тхэквондо секцияләре Уфа, Нефтекамск, Сибай, Межгорье шәһәрләрендә эшли, аларда 2009 елга 500дән артык кеше шөгыльләнде. 1990 елдан бирле Башкортстан Республикасының тхэквондо буенча Союзы эшли.

Тхэквондо ГТФ[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстан Республикасы Тхэквондо (ИТФ, ГТФ, АТФ) Федерациясенә 1992 елның 8 июлендә нигез салынган. Җитәкчесе һәм нигез салучысы булып Башкортостан Республикасының Атказанган физик культура хезмәткәре Фәһит Явдат улы Латыйпов тора. 2000 дән артык чемпион һәм аңа Бөтенроссия ярышларында җиңеп чыккан, 170 халыкара турнир җиңүчесе һәм чемпионнары әзерләнгән. Бүгенге Конде БР Тхэквондо федерациясе Башкортстан Республикасы территориясенде «тхэквондо» спорт төренде «тхэквондо» (ГТФ) дисциплиналарнып спорт төркемен пропагандалый һем үстерә (спорт төренеп коды:0470001611Я).

Ушу[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада ушу буенча беренче секцияләр 1991 елда УГРНТУ каршында барлыкка килә. 1993 елдан башлап ел саен Башкортстан Республикасы чемпионатлары һәм көнчыгыш көрәшләре фестивальләре үткәрелә. Республикада Баймак, Белорецк, Октябрьский, Сибай, Учалы, Уфа һәм Алькино шәһәрләрендә 20ләп спорт секциясе эшли, анда 2009 елга 2 меңнән артык кеше шөгыльләнә. Республиканың спорт мәктәпләрендә тәрбияләнүчеләр күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионнары, дөнья кубокларында җиңүчеләр булдылар. 1994 елдан башлап Башкортстан Республикасы ушу федерациясе эшли.

Йөзү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1923 елда йөзү Барлыкбашкир олимпиадасы программасына кертелгән иде. 1967 елда Уфада һәм Октябрьскийда беренче ябык бассейннар эшли башлый. Республикада 18-нче номерлы йөзү буенча олимпия резервы мәктәбе, 30-нчы номерлы балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе (Уфа), «Алмаз» балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе (Салават) һәм республиканың спорт мәктәпләре буенча 15 бүлек эшли, анда 2012 елда 6 меңгә якын кеше шөгыльләнә. 1992 елдан башлап Башкортстан Республикасының Йөзү федерациясе эшли.

Янгын сүндерү-гамәли спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстан спортчылары гамәли янгын спорт буенча Россиядә иң көчлеләрдән санала. 2009 елда янгын сүндерү-гамәли спорт буенча дөнья чемпионаты Уфада үткәрелде.

Паралимпия спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстан Республикасы Россиядә Паралимпия спорты үзәкләренең берсе булып тора. 2016 елда Миша районында «Триумф " паралимпия спорт Үзәге ачылды. Шулай ук Уфада Паралимпия үзәге төзелеше бара.

Шашка[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шашка)

Спорт корылмалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Спорт сарае " Салавате, 2012

Стадионнар һәм башка спорт корылмалары республиканың барлык шәһәрләрендә урнашкан. 2008 елга Башкортстанда 10,3 меңнән артык спорт корылмалары, шул исәптән 132 бассейн, 5 спорт сарае, 42 стадион, 3285 спорт залы, 170 чаңгы базасы, 627 атучы тиров һ.б. бар.

2007 елдан Башкортстанда Ишембайда «Юрматы» ФОК, рабода ФОК файдалануга тапшырылган. Кармаскалы поселогында; Баймак шәһәрендә ФОК; Башкортстан Оборона министрлыгының грек-рим һәм милли көрәш буенча балалар Олимпия резервы спорт мәктәбе СОК; Сибай шәһәрендә «Бәркут» ФОК; Нефтекамск шәһәрендә 2500 тамашачы урынына ясалма бозлы ябык шугалак; ясалма бозлы заманча халыкара һәм Бөтенроссия стандартларына җавап бирүче «Уфа-Арена» универсаль спорт аренасы, ясалма бозлы «Акбузат» ипподромы, ясалма футбол кыры һәм җиңел атлетика бассейны булган «Динамо» стадионы; Уфа шеһеренде спорт-демонстрация (уен) комплексы, спорт заллары;Рұхмұт сұламұтлек сагы мұктұбендұ БР РОСТО Сарытау Күгәрчен һұм Абзелелелелелелелелелелелловка районнарында укыту-спорт комплекслары; Белебей районында йөзү бассейны булган СОК; Салават шеһеренде ябык шугалаклы «СНОС» ОАОС " ОАОСЫНЫП концерт-спорт комплексы. 2012 елның декабреннән " Стәрлетамак-Арена «хоккей клубы ачылды»

Уфа: стадион" Нефтяник.

ММЧ[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республикада 2002 елдан «Спорт-Эксперт» һәм 2003 елдан «Башкортстанның Спорт тормышы»газеталары басыла. Шулай ук «URALSPORT» (2007 елдан) һәм «Салават Юлаев» (2008 елдан) журналлары чыгарыла.

Танылган спортчылар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

БРда «БРНЫП танылган спортчысы»исеме булдырыла.

Брнып танылган спортчылары, халыкара класслы Русия спорт мастерлары: Помыкалов, Анатолий Сергеевич, Маннанов, Ирек Нагим улы, Пегов, Валентин Алексеевич, Дудорин, Юрий Дмитриевич, Зинковский, Евгений Валерьевич, Дурнев, Виктор Васильевич, Дюпина, Любовь Ивановна, урам себерүче, Александр Александрович, Кәбиров, Марат Мидхәтович, Макурин, Алексей Васильевич, Носкова, Светлана Александровна, Москвин, Кирилл Леонидович, Минегулова, Павел Харис улы, Ильлимович, Матвеева, Людмила Михайловна, Мәүләтова, Регина Салаватовна, Макурин, Алексей Васильевич, Сабанов, Юрий Викторович, Помыкалов, Анатолий Сергеевич, Пегов, Валентин Алексеевич, Маннанов, Ирек Нагимович, Лукьянов, Валериян Михайлович, Галиев, Донат.

Әдәбияты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Котова Татьяна Павловна. Башкортстанның физик культура һәм спорт тарихы, 60нчы еллар башы: тарих фәннәре кандидаты: 07.000.02. - Уфа, 1997. - 304 с.

Әминев, Фәнил Габдрәфыйк Улы. Башкорт Урал артында физкультура һем спортны устеру тарихы 60-XX гасыр башында һем ХХІ гасыр башында:тарих фәннәре кандидаты : 07.000.02. - Уфа, 2005. - 208 с.: ил.

Төрле формадагы конденсаторлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]