Башкорт баш күтәрүләре (1735-1740)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Башкорт баш күтәрүләре (1735-1740) latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Башкорт баш күтәрүләре (1735-1740) — башкортларның җирләрен басу, Ырынбур экспедициясе (1734-44) оештыру, патша хөкүмәтенең Башкортстанның Рус дәүләтенә кушылу шартларын бозуы һәм төбәктә колониаль сәясәткә күчүе сөземтәсендә туа[1]. Инициаторлар һәм төп көч — башкортлар.

Башкорт баш күтәрүләре була:

  1. 1735-1736 еллар
  2. 1737-38 еллар
  3. 1739-40 еллар. Карасакал яуы.Сәбәп- 1739 елнын гыйн. башланган башкорт улусларының җанисәп. Көрәшкә Еланин Котлыгуҗин, Миңлегол Юлаев, Миндар Карабаев, Солтан Арсланбәков, Теләкәй Колтимер җитәкчелек итә.

1739-40 еллар. Карасакал яуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мартта берничә җыенда Нугай һәм Себер даругалары башкортлары халык исәбен алуны үткәрүдән баш тартырга карар итә.

1739 елнын 5 маенда хөкүмәт аны үткәрүне каплау карар да кабул итә.

Нугай даругасында Стрижевский, Р.Уразлин (Себер дарусында) һәм капитан С.Ф.Кублицкий командалары тарафыннан штраф атларын җыю башкортларда ризасызлык тудыра.

Билгесез авыру эпидемиясе, арыганлык һәм зур югалтулар сөземтәсендә Башкорт баш күтәрүләре җәен—көзен киң таралып китә алмый.

Баш күтәрүчеләрнең казакълар белән союз төзү ынтылыштары бәхетсез була.

1740 ел башында башкортлар Карасакаллы Солтангәрәй исеме белән хан дип игълан итә.

Февр.—мартта Башкорт баш күтәрүләре Себер даругасы, апр. Нугай даругасының көньяк көнбатыш өлешен якын ала.

Башкорт Булат Зиякаев, Козаш Рахманголов, Миңнеяр Аркаев, Шаганай Бурсаков җитәкч. хөкүмәткә "туры" башкортлар отрядларына һөҗүм итә, авылларын туздыра.

Баш күтәрүчеләрнең гомуми саны 3 мең кешегә җитә.

Башкорт баш күтәрүнен бастыру өчен 18 меңнән күчү сугышчы, драгун һәм казак җәлеп ителә.

20 майда Олы Кызыл һәм 23 майда Җаек елгаларда Я.С.Павлуцкий һәм секунд-майор Языков командалары белән сугышларда башкорт отрядлары җиңелә.

3 июньдә Тубыл елга янында тагын бер зур сугыш була, аның барышында баш күтәрүчеләрне Павлуцкий командасы тар мар итә.

Калган башкорт Карасакал җитәкч. казакларга каптырма яшеренә. Баш күтәрүчеләрне эзләү, аларны һәм аларның гаилә әгъзаларын җәзалау сент. ахырына кадәр дәвам итә.

Июнь—сент. язалаусылары баш күтәрүчеләрнең улусларда 725 авылны яндыра, 11 мең алдан күчү мал тартып ала. Халыкны куркыту максатында халык алдында тән һәм үлем язалар бирелә.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. * Башкорт баш күтәрүләре - Чыганакның абруйлыгы шик астына куям