Безднә тынычсызлыгы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Безднә тынычсызлыгы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Icono aviso borrar.png

Безднә тынычсызлыгы - Казан губернасының Спас өязе Безднә авылы крестьяннары дулкынлануы(хәзер — Татарстанның Спас районы Антоновка авылы) һәм күрше авыллар 1861 елның апрелендә крестьян реформасына җавап бирү.

Тынычсызлык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Безднә авылында Антон Петровның крестьяннар мәнфәгатендә "крепостной бәйлелектән чыгучы крестьяннар турында нигезләмәләр" дигән кайбер мәкаләләрне бастыра. Аерым алганда, үрнәктәге устав грамотасының бер пункты "10 нчы ревизиядән соң дулкынга ихтыяр күп җибәрелгә " ул шулай итеп, патша ихтыярны 1858 елда биргән, ә алпавытлар моны яшергән, шуңа күрә бөтен җир һәм икмәк крестьяннарга тиешле дигән фикерне әйтә. 2 ел буе җыелган һәм сатылган, алпавытлардан акча түләтергә кирәк дигән фараз да аныкы була.

Бу хәбәр тиз тарала һәм Безднәгә 10 меңгә кадәр җиткән крестьяннар агыла башлый. Дулкынлану Казан губернасының Спас, Чистай һәм Лаеш өязләренең 75 тән артык авылын колачлый, Сембер һәм Самара губерналарының кайбер өязләрен дә — крестьяннар барщина да эшләүдән баш тарта, алпавыт икмәкләрен бүлешә, җирле администрациянең буйсынуы кире борыла, үз мохитеннән вазифаи затларны сайлап ала.

Тынычсызлыкны бастыру[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

12 апрельдә авылга генерал-майор граф А. С. Апраксин җитәкчелегендәге Тарут полкының ике ротасы керә. Антон Петров йорты янында халык саны 5000 гә кадәр җитә. Апраксин Петровны бирүләрен таләп итте, әмма аңа: "Безгә патша тарафыннан җибәрелгән илчеләр кирәкми; ләкин сез безгә түгел, ә Александр Николаевичка атасыз" дигән җавап кайтаралар. Шуннан соң Апраксин боерыгы буенча төркемнәргә алты залп җитештерелде, нәтиҗәдә, Апраксин боерыгы буенча 51 кеше үтерелде һәм 77 кеше яраланды. Бары шуннан соң гына төркем таркала, ә Антон Петров баш өстеннә крестьяннар турындагы нигезләмәне куеп чыгып, кулга алына.

Александр II Апраксин рапортында язган: " Апраксин гамәлләрен хуплый алмыйм; бу бик моңсу иде, әмма башка чара юк иде". Император боерыгы буенча һәм гамәлгә куелган хәрби-кыр суды карары буенча Антон Петров 1861 елның 19 апрелендә халык алдында атып үтерелә. Хәрби судка бирелгән 16 крестьянның 5 сен төрле вакытка төрмәгә ябуга хөкем ителгән.

Бу вакыйгаларга реакция[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Коралсыз крестьяннарны атып үтерәләр, Россиядә һәм чит илләрдә протестлар да ачалар. Хәтта Казан хәрби губернаторы Козлянинов 22 апрельдә эчке эшләр министрына белдермә язган: " Апраксинның корбаннары күп кешеләр арасында тынычсызлык уятты, Петровны кулга алган вакытта, коралсыз халык безгә баш күтәрмәде". Казан университеты һәм рухи академия студентлары безднә атуы корбаннары буенча демонстратив панихиданы оештырдылар, Анда А. П. Щапов чыгыш ясады. Безднә вакыйгаларына берничә мәкаләне А. И. Герценның "Кыңгырау" ында багышлый.

Казан дворянлыгы исә Апраксин гамәлләренә зур соклану белдерде.

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]