Бил пункциясе
| Бил пункциясе | |
|---|---|
 | |
| Дәвалау өчен кулланыла | cranial leak of cerebrospinal fluid[d][1] |
 Бил пункциясе Викиҗыентыкта | |
.jpg)
Бил пункциясе (билде ую, арка миесе пункциясе, бил пункциясе) — бил кимәлендә арка миенең субарахноидаль киңлегенә энә кертү. Ул арка мие сыекчасының составын диагностикалау өчен, шулай ук терапевтик яки анестетик максатларда башкарыла.
Диагностик ысул буларак бил пункциясе
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Беренче бил пункциясен 1891 елда Генрих Квинке ясаган, һәм бүгенге көндә бу диагностик ысул неврологиядә иң киң кулланыла торган ысулларның берсе. Кайбер очракларда (үзәк нерв системасының йогышлы авырулары, субарахноидаль кан китү), бигрәк тә нейровизуализация (КТ (компьютер томографиясе), МРТ (магнит-резонанс томографиясе) мөмкин булмаганда, диагноз күбесенчә бил пункциясе нәтиҗәләренә нигезләнә[2][3]. Пункция ярдәмендә алынган мәгълүмат клиник картинаны тулыландыра һәм полинейропатияләр, склероз һәм нейролейкемия очракларында диагноз куярга ярдәм итә.
Нейровизуализация ысулларының (компьютер томографиясе, магнит-резонанс томографиясе) киң таралуы диагностик бил пункцияләре санын кискен киметте.
Процедура өчен күрсәтмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Диагностика максатларында:
- нейроинфекциягә шик туган очракта (менингит, энцефалит, нейросифилис һәм башкалар кебек төрле этиологияле үзәк нерв системасы инфекцияләре).
Дәвалау максатларына түбәндәгеләр керә:
- тышча астына антибиотиклар һәм химиотерапия препаратлары кертү өчен.
- куркынычсыз баш мие эче гипертензиясе һәм нормотензив гидроцефалия вакытында баш мие эчендәге басымны киметү өчен.
Каршы күрсәткечләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Баш мие урыныннан кузгалу шик тудырса, бил пункциясе катгый тыела, чөнки югары басымлы өлкә булганда, арка мие сыекчасы басымы кимү грыжага китерергә һәм үлемгә китерергә мөмкин. 1938 елда ук диагностик максатларда бил пункциясе ясалган, ул операция өстәлендә үлем белән тәмамланган очрак тасвирланган иде.
Катлауланулар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Хирургик техниканың начар кулланылуы нәтиҗәсендә эпителий күзәнәкләренең арка миенең тышчасына үтеп керүе һәм арткы пульсациядән соңгы холестеатома (яңа латинча: cholesteatoma medullae spinalis post punctionem) үсешенә китерергә мөмкин.
Процедура үзенчәлекләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Бу медицина процедурасын невропатолог яки анестезиолог башкара. Процедура пациент янбашында яткан яки утырган килеш башкарыла. Аякларны бөкләп, корсакка китерергә, арканы мөмкин кадәр бөкләргә, куллар тезләрне кочакларга тиеш. Пункция өчен иң уңайлы урыннар — өченче һәм дүртенче бил умырткалары арасындагы һәм икенче һәм өченче бил умырткалары арасындагы аралар. Олыларда арка мие икенче бил умырткалыгы дәрәҗәсендә тәмамлана, шуңа күрә бил пункциясе вакытында арка мие җәрәхәтләнү куркынычы минималь. Балаларда арка мие җәрәхәтләнүеннән саклану өчен, пункцияне өченче бил умырткалыгы астына ясарга кирәк. Бер тапкыр кулланыла торган нечкә арка мие энәләре булгач, пункция урынын анестезияләү кирәк түгел, чөнки җирле анестезия белән тирегә һәм бәйләвечләргә үтеп керү процессы процедураның үзеннән дә авыррак булырга мөмкин. Мандренлы Бир энәсен урта сызык буйлап бераз өскә таба сөякле үсемлекләр арасына кертәләр һәм бәйләү аппараты аша эчкә кертәләр. Олыларда кайвакыт 4-7 см тирәнлектә (балалар өчен якынча 2 см) тишү хисе була, бу энәнең селтәр астындагы киңлеккә үтеп керүен күрсәтә. Мандреннарны чыгарганнан соң сыеклык агып чыгу энәнең интратекаль киңлектә булуын күрсәтә.
Уңышсызлыкка очраганда яки энә сөяккә бәрелгән очракта, энә бераз тартыла һәм юнәлешен бераз үзгәртеп, кире кертелә.
- Диагностик пункция ясалган очракта, арка мие сыекчасы берничә пробиркага җыела (беренче өлештә юл канының катнашмасы булырга мөмкин).
- Умыртка баганасы анестезиясы вакытында шприц тоташтырыла һәм интратекаль эченә аз күләмдә җирле анестетик кертелә.
Тишек ясалган урын стериль марля белән бәйләнә.
Өлкәннәрдә арка мие сыекчасының гомуми күләме якынча 120 мл тәшкил итә. Көн саен якынча 500 мл бүленеп чыга, бу сыекча көненә якынча биш тапкыр тулысынча яңартыла дигән сүз[4][5].
Бил пункциясеннән соң, 10 пациентның 1-3 сендә баш сөяге эчендәге басым кимү сәбәпле баш авыртуы барлыкка килә, ул гадәттә дәвалаусыз 5-7 көннән соң юкка чыга[4].
Шулай ук карагыз
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Умыртка баганасы анестезиясы
- Эпидураль анестезия
- [[]] (Intrathecal administration)
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Бил пункциясе техникасы. 2026 елның 21 май көнендә архивланган
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Sonntag V. K. H., G. Michael Lemole Jr., Henn J. S. һ.б. The Management of Cranial and Spinal CSF Leaks
- ↑ David Mann The role of lumbar puncture in the diagnosis of subarachnoid hemorrhage when computed tomography is unavailable (en) // CJEM : journal. — 2002. — Т. 4. — № 2. — С. 102—105. — DOI:10.1017/s1481803500006205 — PMID 17612428.
- ↑ Griffiths M. J., McGill F., Solomon T. Management of acute meningitis // Clin Med (Lond). — 2018. — Т. 18. — № 2. — С. 164—169. — DOI:10.7861/clinmedicine.18-2-164 — PMID 29626023.
- 1 2 Яхно, 2001
- ↑ Wright, Ben L. C.; Lai, James T. F.; Sinclair, Alexandra J. Cerebrospinal fluid and lumbar puncture: a practical review (ro) // Journal of Neurology. — 2012. — Т. 259. — № 8. — С. 1530—1545. — DOI:10.1007/s00415-012-6413-x — PMID 22278331.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 1.1. Поясничная пункция и исследование цереброспинальной жидкости // Болезни нервной системы : в 2 т. / Под ред. Н.Н. Яхно, Д.Р. Штульмана. — 2-е изд., перераб и доп.. — М. : Медицина, 2001. — Т. 1. — С. 20—26. — 744 с. — ББК 56.1 Б 79. — Калып:УДК. — ISBN 5-225-04540-5.