Босния һәм Герцеговина

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү


Босния һәм Һерцеговина
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Босния һәм Һерцеговина илтамгасы
Байрак Илтамга
Босния һәм Һерцеговина милли һимны
Location Bosnia-Herzegovina Europe.png
Рәсми телләр бошнак теле[d], Хорват теле һәм серб теле[d]
Башкала Сараево
{{{Җитәкчеләр вазифалары}}} {{{Җитәкчеләр}}}
Халык саны
• Бәя
Халык тыгызлыгы

3 531 159 кеше кеше (2013)[1]
ТЭП (номинал)
  • Барлыгы
  • Кеше башына

18 286 273 232±1 $[2] $
КПҮИ  0,697, 0,71[3], 0,724[3], 0,726[3], 0,729[3] һәм 0,733[3] 
Акча берәмлеге конвертламалы марка[d]
Интернет-домен .ba
ISO коды BA
ХОК коды BIH
Телефон коды +387
Сәгать кушаклары Үзәк Аурупа вакыты[d], UTC+01:00, UTC+02:00 һәм Europe/Sarajevo[d]
Балигъ булу яше 18 яшь

Бо́сния һәм Герцегови́на (Босна һәм Һерцеговина, босн. һәм хорв. Bosna i Hercegovina, BiH, серб. Босна и Херцеговина, БиХ) – Балкан ярымутравының үзәгендә урнашкан дәүләт.

Халык саны — 3,53 млн кеше (2013). Территориясе: 51 200 км². Төньяктан, көнбатыштан һәм көньяктан Хорватия белән, көнчыгыштан Сербия белән көньяк-көнчыгыштан Каратау белән чикләнгән. Көньяк-көнбатышта Әдрән диңгезенә чыгыш бар. Дәүләт телләре босна теле, хорват теле һәм серб теле. Башкаласы — Сараево.

Идарә итү формасы — парламент җөмһүрияте. 1992 елдан БМО әгъзасы. 2016 елның февраль аенда Аурупа берлегенә керү гаризасын җибәрә.

Төп тышкы икътисади хезмәттәшләр - Аурупа берлеге дәүләтләре. Акча берәмлеге — алмаштырыла торган (конвертацияләнә торган) марка.

Босний дәүләте X—XI гасырларда барлыкка килә. Беренче патшалар католиклар булганнар. 1463 елда Госман дәүләте Боснияне яулап ала. Халыкның шактый зур өлеше Исламны кабул итә.

Исемнең этимологиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Босна елгасы

Босния хакында беренче яхшы сакланган искәртмә «Империя белән идарә итү» исемле хезмәттә ясалган[4] (948 һәм 952 еллар арасында Константин VII тарафыннан язылган сәяси-географик белешмәлек). Анда «кечкенә җир» (юнан телендә χωρίον) "Босона" (Βοσώνα) дип атала. Бу исем гидроним (Босна елгасыннан нигез ала). Антон Майер фикеренчә, Босна исеме юнан телендәге «Bass-an-as» тамырыннан килә ала, мәгънәсе «агым су» дигәнне аңлата («bos» яки «bogh»).

Һерцеговина исеме (алман телендәге «duke» сүзеннән («hерцогның җире» булып чыга)[5] Степан Вукчич дигән босния магнатының исеменнән алынган топоним. Госманлы империясе бу җирдә идарә иткән вакытта аны баштан «Һерцоговина сәнҗагы» (төр. Hersek Sancağı) дип атыйлар, соңрак «Һерцоговина әйәләте» дип әйтелә. Һәм инде 1850-елларда аны «Босна һәм Һерцеговина» исеме белән таный башлыйлар.

1992 нче елда бәйсезлек игълан итү белән «Босния һәм Һерцеговина җөмһүрияте» исемен ала. Әмма 1995 нче елда Дайтон килешүе һәм аның белән бергә кабл ителгән яңа конституциясе нигезендә исеме рәсми рәвештә «Босния һәм Һерцеговина»га үзгәртелә. 

Җәгърафия[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Босна көнбатыш Балканнарда урнашкан. Төньякта һәм көнбатышта Хорватия белән (932 км), көнчыгышта Сербия белән (302 км) һәм көньяк-көнчыгышта Каратау белән (225 км) чикләшә. 20 километрга якын яр юлы бар. Ул Неум шәһәрен чолгап ала.[6]

Неум шәһәреннән Әдрән диңгезенә күренеш, жәй 2010

Илнең исеме ике төбәктән нигез ала - Босна һәм Һерцоговина. Алар арасындагы чик бик төгәл түгел. Территориянең биштән дүртен төньяктагы Босна төбәге алып тора. Калган көньяк җирләрдә Һерцеговина урнашкан.

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 Politico
  2. 2,0 2,1 http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/BIH
  4. Constantine VII Porphyrogenitus (1993). De Administrando Imperio (Moravcsik, Gyula ed.). Washington D.C.: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. pp. 153–155
  5. Malcolm, Noel (2002). Bosnia: A Short History. Pan Books. ISBN 978-0-330-41244-5
  6.  Field Listing – CoastlineThe World Factbook, 22 August 2006