Вегетатив халәт

Вегетатив халәт
Вегетатив халәт
Саклык белгечлеге	неврология

Вегетатив халәт, яки вегетатив тормыш (лат. vegetatio — дулкынлану, лат. vegetativus (вегетатив халәт — үсемлек) —— баш мие ярымшарларының зур зыян күрүе яки дисфункциясе аркасында үзеннән-үзе акыл эшчәнлеге белән шөгыльләнә алмау (декортикация), шул ук вакытта вегетатив һәм хәрәкәт рефлексларын саклап калучы диэнцефал өлкәсе һәм баш мие сабагы активлыгы сакланып калу. АКШта гына да 35 000нән артык кеше, шул исәптән 10 000 бала, вегетатив халәттә^[1] .

Сәбәпләр

Баш миенең төрле диффуз зарарланулары вакытлыча вегетатив халәт белән бергә булырга мөмкин. Әгәр 4 атнадан артык дәвам итсә, ул даими дип билгеләнергә мөмкин. Әлеге халәт суицидның уңышсыз омтылышы нәтиҗәсе булырга мөмкин. Даими вегетатив халәтнең иң еш сәбәпләре булып баш миенең авыр баш сөяге-мие җәрәхәте яки глобаль аноксия (кислород ачлыгы) (мәсәлән, йөрәк туктаганда яки асылынганда) тора. СССР Сәламәтлек саклау министрлыгының 1987 елның 17 февралендәге 236-чы боерыгы вегетатив халәттә булган авыруларның хокукый статусын түбәндәгечә регламентлаган^[2]:

Баш миенең югары бүлекләренә төзәтеп булмаслык зыян килүгә, аңы төзәтеп булмаслык бозылуга яки аңын югалтуга карамастан, авыру үзенең хокукларына һәм дәвалаучы табибларның бурычларына кагылышлы барлык нәтиҗәләргә китергән тере зат булып санала.

Фараз

Вегетатив халәт алты айдан артык дәвам итсә, пациентларның аз санлысы гына аңына өлешчә кайта. Өлкән пациентларның 50 % ы баш мие җәрәхәтеннән соң беренче алты ай эчендә аңына кайта һәм гадәттә баш мие функциясенең даими бозылуы белән бергә бара, бу инвалидлыкка китерә. Алты айдан соң савыгу мөмкинлеге кими бара. Баш мие аноксиясе булган пациентларның нибары 10-15 % ы гына хастаханәдә йөрәк тукталышы булса, аңына кайта, ә хастаханәдән тыш йөрәк тукталышы булган пациентларның 5 % ы аңына кайта. Балаларның якынча 60 % ы баш мие җәрәхәтеннән соң беренче ел эчендә аңына кайта; ләкин аноксик баш мие җәрәхәтеннән соңгы фараз өлкәннәрнекеннән аерылмый. Алты айдан соң аңына кайткан пациентларның аз санлысы гына үз-үзен хезмәтләндерә ала. Соңгы вакытта транскраниаль баш мие стимуляциясе (TCS) дәвалау ысулы буларак карала. Аның ярдәмендә исән калу күпкә күбрәк булыр дип көтелә.

10 елдан артык вегетатив хәлдә булган параличланган пациентның функциональ МРТ ярдәмендә аңлы активлык билгеләре ачыкланган очрак билгеле: авыру табибларның сорауларын ишеткән һәм аларга баш миенең төрле өлкәләренең активлыгын «көйләп» җавап бирергә тырышкан^[3].

Дәвалау

Дәвалау нәтиҗәсез. Ноотроплар, витаминнар инъекцияләрен куллану мөмкинлеге бар. Функцияләрне тотрыклы стадиядә торгызу өчен, антихолинэстераза препаратлары, психостимуляторлар һәм мемантин кулланылырга мөмкин.

Искәрмәләр

↑ Мэйес, Кеннет. Вегетативное состояние (ru). Справочник MSD. әлеге чыганактан 2024-06-01 архивланган. 2024-06-01 тикшерелгән.
↑ Приказ Минздрава СССР от 17.02.1987 № 236, МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ И ПОЯСНЕНИЯ ПО КОНСТАТАЦИИ СМЕРТИ НА ОСНОВАНИИ СМЕРТИ МОЗГА.
↑ BBC News - Vegetative patient Scott Routley says 'I'm not in pain'. әлеге чыганактан 2013-02-25 архивланган. 2013-02-18 тикшерелгән.

Шулай ук карагыз

Аң бозылу
Апаллик синдром
Бикле кеше синдромы
Мутизм
Кома
Баш мие үлеме
Шайво, Терри
Аруна Шанбанг

Сылтамалар

Терри Уоллисның мие 19 елдан соң комадан чыга, үз-үзен яңарта. 2009 елның 20 октябрь көнендә архивланган сайтында Архивная копия .
АКШ үлгән кешенең миен терелтергә карар кылды — Mail.Ru News

[1] Мэйес, Кеннет. Вегетативное состояние (ru). Справочник MSD. әлеге чыганактан 2024-06-01 архивланган. 2024-06-01 тикшерелгән.

[2] Приказ Минздрава СССР от 17.02.1987 № 236, МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ И ПОЯСНЕНИЯ ПО КОНСТАТАЦИИ СМЕРТИ НА ОСНОВАНИИ СМЕРТИ МОЗГА.

[3] BBC News - Vegetative patient Scott Routley says 'I'm not in pain'. әлеге чыганактан 2013-02-25 архивланган. 2013-02-18 тикшерелгән.

[1]

[2]

[3]