Вена университеты

Вена университеты
Вена университеты
	алман. Universität Wien
Нигезләнү датасы	12 март 1365
Бәйлелеге	European University Foundation - Campus Europae[d]
Заказчик	Ачык җәмгыять фонды[d]
Рейтингта урын	84, 86, 85, 151, 130, 151, 160, 158, 156, 153, 155, 154, 175, 154, 150, 137, 152 һәм 95
Нигезләүче	Рудольф IV[d]
Дәүләт	Австрия
Административ-территориаль берәмлек	Вена
Әгъзалык	Европа университетлары ассоциациясе[d], Научно-информационная служба[d], arXiv.org[d], The Guild of European Research-Intensive Universities[d], ORCID[d], European Open Science Cloud Association[d], Европейская академическая сеть университетов АСЕАН[d], Austrian Academic Library Consortium[d] һәм Circle U[d]
Укучылар саны	93 628
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек	188 метр
Бәйле оешмалар	Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics[d] һәм Institut für Numismatik und Geldgeschichte[d]
Штаб-фатирының урнашуы	Вена, Австрия
Рәсми веб-сайт	univie.ac.at(алм.)
Куллану шартларына сылтама	herbarium.univie.ac.at(ингл.)
Пожертвования	3 450 000 € һәм 4 460 000 €
Социаль медиаларда күзәтүчеләре	29 720
Код	A
API ирешү ноктасы	weblogin.univie.ac.at/shibboleth
Оешма хезмәткәрләре өчен төркем	Төркем:Вена университеты укытучылары
	Вена университеты Викиҗыентыкта

Вена университеты (алман. Universität Wien, лат. Alma Mater Rudolphina Vindobonensis) — Австриянең Вена шәһәрендә урнашкан дәүләт тикшеренү университеты.

1365 елда нигез салынган Вена университеты Европадагы иң борынгы университетларның берсе булып тора. 2026 елга университетта 94 меңнән артык студент укый, шул исәптән 28 мең чит ил студенты^[25], бу аны белем алучы студентлар саны буенча алман телле киңлектә иң зур югары уку йорты итә. Уку йортында укучыларга 130дан артык белем бирү программасы тәкъдим ителә. Вена университеты 17 Нобель премиясе лауреаты белән бәйле, һәм аның диварларында мөһим тарихи һәм академик әһәмияткә ия булган күп кенә галимнәр эшләгән.

Студентлар арасында таралган рәсми булмаган атама — Хауптуни (алман. Hauptuni — Төп университет). 130 илдән килгән студентлар 10 000 нән артык курсларга йөри. 331 партнёр-университетның 311е белән Вена университеты студентлар алмашу программасын (ERASMUS/SOKRATES) хуплый.

Тарих

1365 елда нигез салынган Вена университеты Үзәк Европаның өченче иң борынгы югары уку йорты (Прагадагы Карл университетыннан һәм Краковтагы Ягеллон университетыннан соң) һәм кыйтганың алман телле төбәкләрендәге университетлар арасында иң борынгысы булып тора. Университетка нигез салучы Австрия герцогы Рудольф IV (Австрия герцогы) була, ә аның нигез салуы үзе Рудольф IV һәм 1348 елда Прага университетына нигез салган Изге Рим империясе башлыгы Карл IV арасында абруй өчен көрәшнең бер өлеше була. Университет Уставы элегрәк кабул ителгән Париж университеты уставына охшатып төзелгән^[26]. Alma Mater Rudolphina исемен университет үзенең нигезләүчесе аркасында алган.

1384 елга университет таркалуга дучар була, һәм аны коткару өчен Рудольфның абыйсы һәм варисы Альбрехт III катнашуы кирәк була, ул аңа шактый акча бүлеп бирә, өйрәнелә торган предметларның киңәйтелгән исемлеген раслый һәм читтән килгән студентларның керүен җиңеләйтә. Шуннан соң Вена университеты өчен алман телле дөньяда, бигрәк тә медицина, юриспруденция һәм дин гыйлеме кебек өлкәләрдә әйдәп баручы репутациясе беркетелә^[26]. 1425 елда югары уку йортында җиде меңгә якын студент белем ала^[27]. Венаның төрекләр тарафыннан камалышы берничә дистә елдан соң университетның бөтенләй диярлек җимерелүенә китерә: XVI йөзнең кайбер елларында анда нибары 30га якын студент белем ала.

1558 елдан 1773 елга кадәр университет белән иезуитлар ордены идарә итә, шул ук вакытта фәлсәфә факультетында уку дин белемен өйрәнүдә әзерлек этабы буларак каралган, ә медицина һәм юриспруденция — икенче дәрәҗә юнәлешләр буларак каралган. Дәресләргә бары тик католик студентлар гына кертелә. Мария Терезия идарә иткән елларда XVIII гасырның икенче яртысында югары белем реформалары башлана, аларның максаты католик чиркәвен көчсезләндерү була. 1780 нче еллардан юридик факультетта уку процессын үзгәртеп кору алып барыла, ул финанс һәм сәяси-икътисадый дисциплиналар һәм төрле факультативлар кертүне үз эченә ала^[27].

Университет 1848 елда революцион хәрәкәтнең үзәге була һәм революциядән соңгы беренче елларда зур иреккә ирешә^[26]. 1848 елдан соң мәҗбүри булудан туктаган һәм статуста башка факультетлар белән тигезләштерелгән фәлсәфә факультеты фәлсәфәдә позитивизм һәм эмпириокритицизм кебек агымнарның чәчәк ату урыны була. 1878 елда беренче тапкыр укырга хатын-кызлар кертелә. Фәлсәфи факультетка беренче булып аларны чикле санда кабул итүне оештыралар, 11 елдан соң бу факультетка кабул итү шартлары киңәйтелә, 1900 елда хатын-кызлар медицина факультетына, 1919 елда — юридик факультетка^[26], 1923 елда — протестант-теология факультетына һәм 1946 елда католик-теология факультетына кертелә. 1905 елда Элизе Рихтер университет тарихында фән докторы дәрәҗәсен алган беренче хатын-кыз була.

Урнашу урыны

Урта гасырларда университет Венаның беренче эчке районы Штубенфиртельда (алман. Stubenviertel) урнаша. Вена университетының заманча төп бинасы 1877—1884 елларда архитектор Генрих фон Ферстель проекты буенча Рингштрасста төзелә.

Хәзерге Вена университетында студентлар тулай тораклары һәм тулаем үзәк университет шәһәрчеге юк^[28], һәм төрле тикшеренү һәм уку биналары 63 төрле урында урнашкан^[25] (нигездә 1 нче һәм 9 нчы районда^[28]). Университетның барлык биналары арасында элемтәне шәһәр трамвай-автобус челтәре тәэмин итә^[25].

Факультетлар

Биология факультеты
География факультеты
Тарих факультеты
Католик факультет
Математика факультеты
Протестант факультеты
Психология факультеты
Социология факультеты
Хисаплау техникасы һәм информатика факультеты
Чит телләр һәм тәрҗемә белеме факультеты
Молекуляр биология факультеты
Спорт фәннәре факультеты
Филология факультеты
Фәлсәфә факультеты
Физика факультеты
Химия факультеты
Икътисад факультеты
Юридик факультет

Чыгарылыш укучылары һәм укытучылар

Университетны тәмамлаган атаклы кешеләр арасында — Грегор Мендель, Густав Малер, Вильгельм-Эмиль Вальберг һәм Карл Каутский һ. б.^[29]. Төрле вакытта университетта тугыз Нобель премиясе лауреаты укыган һәм укыткан.

Роберт Барани (Медицина, 1913);
Юлиус Вагнер-Яурегг (Медицина 1927);
Ханс Фишер (Химия, 1930);
Карл Ландштейнер (Медицина, 1930);
Эрвин Шрёдингер (Физика, 1933);
Виктор Франц Гесс (Физика, 1936);
Отто Лёви (Медицина, 1936);
Конрад Лоренц (Медицина, 1973);
Фридрих фон Хайек (Экономика, 1974)^[30].

Искәрмәләр

↑ Open Society Foundations - Awarded Grants, Scholarships, and Fellowships
↑ https://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2003
↑ https://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2004
↑ https://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2005
↑ https://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2022
↑ https://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2024
↑ https://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2023
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 https://www.qschina.cn/en/universities/university-vienna
↑ https://www.topuniversities.com/world-university-rankings/2026
↑ https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2026/world-ranking
↑ Directory of Open Access Journals — 2003.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538https://wikidata.org/wiki/Track:P5115
↑ https://www.lobbyfacts.eu/datacard/universität-wien?rid=231372123740-02
↑ https://eua.eu/about/member-directory.html
↑ https://idw-online.de/de/institution84
↑ Our Members / Tier 3
↑ https://www.the-guild.eu/members/
↑ https://web.archive.org/web/20231020113811/https://orcid.org/members
↑ https://eosc.eu/members/
↑ https://web.archive.org/web/20240430185709/https://asea-uninet.org/about-us/history/
↑ https://web.archive.org/web/20231222111205/https://www.kemoe.at/mitgliedschaft/mitglieder
↑ https://web.archive.org/web/20160421121558/https://suasprod.noc-science.at/XLCubedWeb/WebForm/ShowReport.aspx?rep=004+studierende/001+universit%u00e4ten/003+studierende+nach+universit%u00e4ten.xml&toolbar=true
↑ McCarthy D., Wallace A. Open GLAM Survey // Google Sheets — 2018.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q509284https://wikidata.org/wiki/Track:Q84923429https://wikidata.org/wiki/Track:Q83319731https://wikidata.org/wiki/Track:Q46261310https://wikidata.org/wiki/Track:Q73357989
1 2 Spendenbericht 2021 – Fundraising Verband Austria
↑ https://orcid.org/signin
1 2 3 University of Vienna. Times Higher Education.
1 2 3 4 University of Vienna. Encyclopædia Britannica.
1 2 Ве́нский университе́т // Великий князь — Восходящий узел орбиты. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 139. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 5). — ISBN 5-85270-334-6.
1 2 University of Vienna. U.S. News & World Report - Education.
↑ Информация про Венский Университет 2021 елның 23 гыйнвар көнендә архивланган // edu-vienna.com
↑ «Nobelpreis und Universität Wien — Gruppenbild mit Fragezeichen» 2021 елның 1 март көнендә архивланган // univie.ac.at

Әдәбият

Ве́нский университе́т // Великий князь — Восходящий узел орбиты. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 139. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 5). — ISBN 5-85270-334-6.

Сылтамалар

univie.ac.at — Вена университетыныңның рәсми сайты(алм.)
Студенческий портал Венского университета 2017 елның 13 июль көнендә архивланган

[_4c5a926acd1423b7-1] Open Society Foundations - Awarded Grants, Scholarships, and Fellowships

[_83f22b7e6aa84e44-2] ttps://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2003

[_b1e3de67d3f50a50-3] ttps://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2004

[_a9b8dd5c550f8b20-4] ttps://www.shanghairanking.cn/rankings/arwu/2005

[_9ba14a08b5f245e8-5] ttps://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2022

[_f5415c823a702fe0-6] ttps://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2024

[_7456ebfebf892cc6-7] ttps://www.qschina.cn/en/university-rankings/world-university-rankings/2023

[_bd25271138917ca8-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 https://www.qschina.cn/en/universities/university-vienna

[_126bc39857e1445a-9] ttps://www.topuniversities.com/world-university-rankings/2026

[_ffc088d21ed4fa34-10] ttps://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2026/world-ranking

[_45c19357327ad1c9-11] Directory of Open Access Journals — 2003.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538https://wikidata.org/wiki/Track:P5115

[_379ac5a6f477f108-12] ttps://www.lobbyfacts.eu/datacard/universität-wien?rid=231372123740-02

[_0f4698b2fc531c70-13] ttps://eua.eu/about/member-directory.html

[_2b5e3e1bb2a0de9a-14] ttps://idw-online.de/de/institution84

[_1b522801aedc48c0-15] Our Members / Tier 3

[_c788a99f375ab258-16] ttps://www.the-guild.eu/members/

[_b1eb30ff5a820036-17] ttps://web.archive.org/web/20231020113811/https://orcid.org/members

[_1394272166811280-18] ttps://eosc.eu/members/

[_94cdc39d686a99d2-19] ttps://web.archive.org/web/20240430185709/https://asea-uninet.org/about-us/history/

[_849ade090084d878-20] ttps://web.archive.org/web/20231222111205/https://www.kemoe.at/mitgliedschaft/mitglieder

[_2d1a4be63f34b110-21] ttps://web.archive.org/web/20160421121558/https://suasprod.noc-science.at/XLCubedWeb/WebForm/ShowReport.aspx?rep=004+studierende/001+universit%u00e4ten/003+studierende+nach+universit%u00e4ten.xml&toolbar=true

[_7bd4439082728fdc-22] McCarthy D., Wallace A. Open GLAM Survey // Google Sheets — 2018.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q509284https://wikidata.org/wiki/Track:Q84923429https://wikidata.org/wiki/Track:Q83319731https://wikidata.org/wiki/Track:Q46261310https://wikidata.org/wiki/Track:Q73357989

[_bcbd60e4fbf3261b-23] 1 2 Spendenbericht 2021 – Fundraising Verband Austria

[_ac21e41d5e4e4392-24] ttps://orcid.org/signin

[Times-25] 1 2 3 University of Vienna. Times Higher Education.

[:0-26] 1 2 3 4 University of Vienna. Encyclopædia Britannica.

[:1-27] 1 2 Ве́нский университе́т // Великий князь — Восходящий узел орбиты. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 139. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 5). — ISBN 5-85270-334-6.

[USNews-28] 1 2 University of Vienna. U.S. News & World Report - Education.

[29] Информация про Венский Университет 2021 елның 23 гыйнвар көнендә архивланган // edu-vienna.com

[30] «Nobelpreis und Universität Wien — Gruppenbild mit Fragezeichen» 2021 елның 1 март көнендә архивланган // univie.ac.at

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

Социаль челтәрләрдә	Facebook · Twitter
Фото, видео һәм аудио	Викиҗыентык · Instagram
Сүзлекләр һәм энциклопедияләр	Зур Россия · Британника (онлайн)
Норматив контроль	BIBSYS: 90297799 · BNE: XX126229 · BNF: 11867986n · CiNii: DA08133449 · GND: 2024703-5 · ISNI: 0000000122861424 · LCCN: n80126255 · LNB: 000149490 · NKC: ko2003182768 · NLA: 35723602 · NUKAT: n01067876 · LIBRIS: 386568 · SUDOC: 028059700 · VIAF: 131901031 · ULAN: 500312639