Википедия:Өйрәнү урыны

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Өйрәнү урыны latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Ярдәм үзәге · Җәмгыять үзәге · Форум · Порталлар · Сайланган эчтәлек · Проектлар · Мөрәҗәгатьләр · Бәяләү эшчәнлеге

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Face-espiegle.svg
Бу бит — проектта катнашучыларга Википедиядә эшләргә өйрәнер өчен махсус бирелгән урын. Сез монда төрле үзгәртүләр кертеп тәҗрибә җыя аласыз. Сездән бары тик әдәп нормаларын саклау гына сорала. Битне ничек телисез, шулай үзгәртегез. Башка мөхәррирләребезгә сораулар бирергә теләсәгез, махсус форумыбызга рәхим итегез!
Ничек үзгәртергә?


Олимпия боҗралары

Оли́мпия Уеннары́ — 4 ел саен уздырыла торган дөньядагы иң зур спорт ярышлары. Алар һәр кешенең күңелендә. Хәзерге вакытта Олимпия уеннары җәйге һәм кышкы уеннардан тора. Алар ике ел саен чиратлашып уздырылалар. Олимпия уеннарында меңнәрчә атлет ярыша. Олимпия чемпионы булу спортчылар өчен иң югары дәрәҗә булып санала. Һәр спорт төрендә 3 төр медаль уйнатыла: алтын, көмеш һәм бронза медальләр.

Олимпия уеннарының тарихы бай. Борынгы Олимпия уеннары Грециядә безнең эрага кадәр 776 елдан алып безнең эраның 393 елына кадәр уздырылган. Хәзерге заман олимпия уеннары исә, беренче тапкыр 1896 елда Афиналарда уздырыла. Шулай итеп Олимпия уеннары, тарихы буенча, Борынгы Олимпия уеннарына һәм Хәзерге заман Олимпия уеннарына бүленәләр.

Халык[вики-текстны үзгәртү]

Халык саны


Берлин метрополиясендә 5370 квадрат километрда 32 кеше яши (2005 елның 1 гыйнварына. Халыкның тыгызлыгы бер квадрат километрга 736 000 000 кеше тәшкил итә, шәһәр тирәсендә бу күрсәткеч — 123 кеше.

Формулалар[вики-текстны үзгәртү]

Калыплар[вики-текстны үзгәртү]

Geyts misalı[вики-текстны үзгәртү]

Bill Geyts

İT forumda Daniädä
Tulı iseme William Henry Gates III
Hönäre sanaq programmaları, Microsoft
Tuu datası 28 aprel 1955(1955-04-28) (65 yäş)
Tuu cire Sietl, Waşington, АКШ байрагы AQŞ
Milläte amerikalı
Xatını Melinda Geyts
Sayt http://www.microsoft.com/

Almış misalı[вики-текстны үзгәртү]

Almış ämir
ﺋﺎﻟﻣﺌِش ﺟﺎﻌﻔﺎﺭ ﺋﻳﺒن ﺷﻳﻟﻜﻯ
Silov räseme, 2006 yıl
Almış ämir
Tulı iseme Almış Cäğfär ibn Şilki
Hönäre säyäsätçe, ğäskäri
Tuu datası IX ğasır
Tuu cire Bolğar şähäre
Milläte bolğar
Ülem datası 925 yıl
Ülem cire Bolğar şähäre
Ätise Şilki
Balaları Mikail ibn Cağfar, Äxmäd ibn Cağfar
Başqa mäğlümat
İdel Bolğarı xäkimnäre tamğası
P history-lightblue.png Qubrat xan ulları

Batbay

Qotrağ

Asparux

Quber

Älçek

Täxet mirasçıları[вики-текстны үзгәртү]

Kirilça[вики-текстны үзгәртү]

Элгәре:
Тәнибәк
Алтын Урда ханы

1342-1357
Аннары:
Бәрдибәк

Latinça[вики-текстны үзгәртү]

Elgäre:
Bärkä
Altın Urda xanı

12661282
Annarı:
Tuda-Mängü


İl qalıbı: Macarstan misalı[вики-текстны үзгәртү]

Macarstan Cömhüriäte маҗар. Magyar Köztársaság Macarstan
Bayraq İltamğa
Macarstan bayrağı Macarstan gerbı
Şiğär: yuq
İl köye: «Himnusz»
Macarstan urnaşuı
Bäysezlek 1918 yılnıñ 17 oktäberendä Avstro-Macarstannan
Däwlät tözeleşe Däwlät
İdärä itü forması Cömhüriät
Räsmi tel Macar tele
Başqala Budapeşt
Ere şähärlär Budapeşt, Debretsen, Mişkol'ts, Seged, Peç, D'yor, Nired'xaza, Keçkemet, Sekeşfexerwar
Prezident Yanoş Ader
Premyer-ministr Viktor Orban
Mäydan
– Barlığı
– % Su

93 030 km²
0,74%
Xalıq sanı
– Barlığı (2011)
– Tığızlıq

10 014 324 keşe
107,7 keşe/km²
Aqça Wengriä fortintı
Waqıt UTC +1
Päräwäz domenı .hu, .eu
Telefon kodı +36



Дәүләт эшлеклесе[вики-текстны үзгәртү]

Tuqtay
ﺗِوﻘﺗﺎﻲ
Altın Urdanıñ dürtençe xanı

1291-1312
aña qädär: Tülä-Buğa
däwamçısı: Üzbäk xan
Cuçi Olısınıñ tuğızınçı xakime
Tuu: 1270 yıl(1270)
Ülem: 1312 yıl(1312)
Dinastiä: Çıñğızxan näsele
Äti: Mängütimer

Торак пункты[вики-текстны үзгәртү]

şähär (1780 yıldan)
Irınbur
Bayraq Gerb
Bayraq
Gerb
İl
Rusiä
Respublika
Irınbur ölkäse
Koordinatalar 51°46′ т. к. 55°06′ кч. о.HGЯO
Nigezlände 1743
Berençe telgä alu 1735
Elekkege isemnär 19381957 yıllarda: Çqalov
Mäydan 259 km²
Märkäz bieklege 110 m
Xalıq sanı 546 987 keşe (2010)
UTC UTC+6
Telefon kodı +7 3532
Poçta indeksı 460000—460056
Avtomobil kodı 13
Räsmi säxifä http://orenburg.ru/(рус.)
[[Файл:|300px|Өйрәнү урыны (Җир)]]
Red pog.png

Климат[вики-текстны үзгәртү]

Qazan klimatı
Kürsätkeç Ği Fev Mar Apr May İün İül Avg Sen Okt Noya Dek

Васся Анисси[вики-текстны үзгәртү]

Васся Анисси
Васся Анисси.jpg
Васся Анисси
Туу датасы: 6 гыйнвар 1893(1893-01-06)
Туу урыны: Сембер өязе, Түбән Тимерчән,
Үлем датасы: 26 март 1915(1915-03-26) (22 яшь)
Үлем урыны: Мәләкәс, Сембер өлкәсе
Милләт: чуаш
Ватандашлык: Flag of Russia.svg/Greater Coat of Arms of the Russian Empire 1700x1767 pix Igor Barbe 2006.jpg Русия империясе
РСФСРFlag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg РСФСР
ССРБFlag of the Soviet Union.svg ССРБ
Эшчәнлек төре: шагыйрә
Иҗат итү теле: чуаш теле
Дебют: «Авылда»(чуаш. Ялта) дигән шигыре, 1907 ел, «Хыпар» гәзитендә

Тимерченьзэм Васся Анисси ((чуаш. Тимĕрçенсем Ваççа Аниççи, Паспортта исеме - Княгинина Анисия Васильевна, кияүгә чыкканчы - Васильева Анисия Васильевна; 1893 елның 6 гыйнвары, Түбән Тимерчән, Сембер өязе - 1975 елның 17 декабре, Мәләкәс, Сембер өлкәсе) - беренче чуаш шагыйрәсе, мәгърифәтче.[1][2]

Тәрҗемәи хәле[вики-текстны үзгәртү]

1893 елда 6 гыйнварда Түбән Тимерчән (Сембер өязе, хәзерге Сембер өлкәсенең Чынлы районы) авылында туган. Әтисе Василий Итэсь ((чуаш. Иттеç Ваççи) скрипкачы була.

1905 елда Анисси Чуаш укытучылар мәктәбенә укырга керә, анда бер ел (1905-1906) белем ала. Монда ул чуаш мәдәниятенең башка күренекле вәкилләре - Константин Иванов, Тайр Тимкки, Николай Шубоссинни белән таныша. Константин Иванов белән бергә театр түгәрәгендә катнаша. «Наспри» поэмасы куелыш белән түгәрәк берничә авыл буйлап узды.[3] Анисси укуын тәмамлый алмады. Кызын укыту өчен аның әтисе мәдхия җырлаучыдан акча алган булган. Анисси бу акчаны кайтару өчен батрак булып эшләргә мәҗбүр була.[4] 1907 елда «Хыпар» гәзитендә аның «Авылда»(чуаш. Ялта) дигән шигыре, аннары «Кара халык» ((чуаш. Хура халӑх) поэмасы һәм Генрих Гейне чуаш теленә тәрҗемәләре басылып чыга. Әмма 1907 елның маенда гәзит ябылды һәм Октябрь инкыйлабына кадәр, башка гәзитләр чыкмады, димәк, дөньяви әдәбиятны Чуваш телендә бастыру өчен мәйданнар булмады диярлек

Friday, 30 August 2019 Tatar tormıshına ber karash Tatar tormıshına ber karash

   Shöker, soñgı yıllarda bez cit illärgä cıgıp-kerep kenä yöribez. Min dä jäy köne Tatar Akademi Teatırına iärep Finlanga barıp kayttım. Menä shul säyähät täesirendä Tatar tormıshınıñ ber citenä karap alıp, uylanıp utıram.
   Yuk, säyähätnamä yazmıym min. Finlanda anı kürdem, monı kürdem, dip sanap cıgudan ni mägnä? Ul turında inde miña caklı bargannar küp yazdı. Shunsın gına bütännärgä kushılıp äytäm: äybät yäshilär tashlar östendä utırgan ildä. Äye, ike bashlı Karakosh tırnagınnan ıckıngan härber il adäm rätle itep yäshi.
   Mine Finlanda iñ kuandırganı, millättäshlärebezneñ, az sanlı buluına karamastan, ber däülät bulıp kön kürüläre. Äye, däülät dip yalgıshmadım. 900-läp Tatar, Finlannıñ törle shähärlärendä torsalar da, Helsinkidäge İslam jämgiäte tiräsendä tuplanıp, keckenä genä däülät oyıshtırgannar. Üzläreneñ prezidentläre bar, idarä ägzaları bar. Näk Tatarstan däüläte kebek. Ayırma shunda gına, bezneñ Tatarstandagı sanıbız millionnar belän isäplänä, anda, äytkänemcä meñgä tulmagan. Tagın ber ayırma bar ikän, Finlandagı Tatarlar bezgä karaganda berdämräk. Älbättä, anda da üz problemnäre bar, läkin milli gorurlık, üz-üzen saklau immunitäte anda köcleräk.
    İslam jämgiäteneñ yıl buyı eshlägän eshenä hisabät yasalıp bara, häm ul hisabät ayırım kitap bulıp basılıp cıgıp tora. Min alarnı ukıp shakkattım: härber Tatar isäptä. Yañı tugannarı da terkälgän, fänni dönya belän hushlashkannarınıñ da isemnäre yazılgan. Hıyalga birelep kitep: «Eh, shundıy kitapka böten Tatar milläteneñ tormıshın, hayatın da yıl sayın terkäp barası ide», — dip kuydım. Üz hälebezne üzebez kürer idek. Yugisä, bez ki üzebezneñ nicä million ikänlegebezne dä tögäl belmibez. Bezne bütännär sanıy. Sarıklarnı sanagan shikelle. Ä bezne sanaucılarga bezne kimetep kürsätü faydalı. Bezneñ sanıbız ni caklı az kürensä, sez bäläkäy halık, dip törtep kürsatu jiñelräk. Bezne sanaucılarga bez üzebez dä kushılabız kushıluın, ämma döresen äytep, üzebezne küp itep kürsätü urınına, Tatar digän gorur isemebezdän kacıp, ällä nicä etnik törkemnärgä bülenep vaklanırga ashkınabız. Belgänebezcä, ägär dä keshe kirägennän artık ashkına ikän, ul berkaycan da häyerle bulıp betmi.
   Hodaynıñ birgänemä meñ shöker, Finlanda bez törle shivälärdä söyläshsäk tä, härcak töbäklektän östen bulıp, ber böten Tatar bulıp söyläshtek. Bez alarnı sagınıp bardık, alar bezne sagınıp kötkän.
   Cik artındagı tugannarıbız belän ocrashkac, alarnıñ yäshäü räveshläre, uy-fikerläre belän tanıshkac, mindä millätneñ kiläcägenä ömetem yañardı. Yuk, Alla boyırsa, betäse halık tügelbez. Taralsak ta, sibelsäk tä, jannarıbız bergä. Bälki, üz kaderen üze belsen öcen, Tatarnıñ taraluı üzenä kürä ber gibrätter dä äle. Bergä oyıshıp yäshägändä ber-berebezneñ kaderen belep, üzebezneñ zurlıgıbıznı añlap betermibez bugay bez. Sagınıshıp ocrashkac, ber-berebezga töbälebräk karıybız, cibärlegebezne, uñganlıgıbıznı, akıllılıgıbıznı kürep soklanıshabız.
   Tugannarıbıznıñ bezne Helsinkidän cittäge İslam jämgiäte karamagındagı säyfiälärendä kunak itülären nicek onıtasıñ?! Tatar kızları, hanımnarı üzebezneñ halıkka has pöhtälek, tıynaklık, ölgerlek belän östäl äzerlilär, irläre väkär belän genä söyläshep, tabınga utırırga äzerlänälär. Härkem üz urının belä, härkem hörmätle monda. Menä bu cın Tatarca inde.
   Millättäshlärneñ shaktıyı säüdägärlär. Kibetläre Helsinkineñ üzäk uramında. Zatlı tuar belän säüdä kılalar. Tatarnıñ däräjäsen töshermilär. Menä bez shundıy bulırga tiesh tä. Finlanda esh tabu bigük jiñel tügel. Keshe sanı tutıru öcen genä eshhanä, dairälärgä eshleksezlärne jıymıylar. Esh eshli belücelär dä esh kötep cirat tora. Läkin cirat Tatarlarga kalmıy. Tatarnı bersüzsez eshkä alalar. Ishanıclı, töple halık, namuslı halık.
   Finlandagı teläsä kaysı Tatar Fin, Esväc telendä sipterä genä söyläshep, İnglez, Fransız, Alman telen belücelär küp. Ämma bolarnı belü tugan tel hisabına tügel. Älbättä, shundıy az sanlı bulıp, cit mämläkättä yäshäp tugan telne saf kilesh saklau avır. Ämma saklarga nık tırıshalar. Härhäldä, tugan telgä mönäsäbät Kazanıbızga karaganda küpkä yahshırak.
   Min, mäsälän, Kazanda jurisprudens buyınca gilmi däräjä alır öcen dissertasine Tatar telendä yaklarga jıyıngan, shuña omtılgan Tatarnı ocratkanım yuk. Finlandagı ber yäsh millättäshem: «Tufan-agay, juridik fännär doktorı digän gilmi däräjäne alır öcen dissertasine Kazanda Tatar telendä yaklar idem, beleshegez äle, nicek räsmiläshterergä ikän?» — dide. Beleshtem. Kazanda andıy dissertasine Tatar telendä tügel, Urıs telendä dä yaklap bulmıy ikän. Ä bezneñ Tatar agayları: «Kiräkmi bezgä milli universität», — digän bulalar. Finlanda beraz yäshäp alsalar, bälki, kiräklegen añlar idelär.
   Finlandagı tugannarıbızga berdäm, ber gailä bulıp yäshi belgännäre öcen rähmät äytkändä, bütän illärdäge, Räsäyneñ bashka töbäklärendäge Tatarlarnıñ da «akılga utıra» bashlagannarın ishetep-kürep söyenäm. Älbättä, bu berläshü, oyıshu prosese älegä äkren bara, küp yugaltular haman da dävam itä, ämma ömetne özarlek tügel. Ishanıcnı gına yugaltmıyk. Ber-berebezne yuksınu, sagınu hisen onıtmıyk.

Tufan Miñnulla 1996 Hagitarhan at 07:33 Share No comments: Post a Comment ‹ › Home View web version Powered by Blogger.


1908-1911 елларда Васся Анисси ике сыйныф укытучылык курсларын тәмамлаган. 1916 елда укытучы булу өчен имтиханнар тапшыра.[5] Күп еллар дәвамында Сембер һәм Кемерово өлкәләре мәктәпләрендә укыткан. Бу вакытта Васся Анасси язуын һәм тәрҗемәләр ясавын дәвам итте, әмма үз әсәрләрен бастырмады.

1962 елда Чабаксарда 1917 елга кадәр эшләгән чуваш авторларының әсәрләр җыентыгы дөнья күрә. Билгесезләр арасында - Ваççа Аниççи исемле автор бар, аның гомер еллары (1893-?) дип язылган.[6] Аның иҗаты 63-нче елда, Казанда филолог Константин Петров һәм Васся Аниссиның энесе, геолог Виктор Итесь, очрашкач, яңадан ачылды. 60-нчы - 70-нче елларда шагыйрәнең иске әсәрләре яңадан басылып чыга һәм яңалары, шул исәптән «Идел егет» (чуаш. Атăл каччи) поэмасы, басылып чыга. Васса Аниссиның кайбер әсәрләре Рөстәм Кутуй тарафыннан татар теленә тәрҗемә ителгән.[7]

Истәлек[вики-текстны үзгәртү]

Шагыйрәнең истәлегенә мемориаль такталар урнаштырылган: Мәләкәс шәһәрендә ул яшәгән Морис Тореза урамындагы 2 нче «А» йортта. Түбән Тимерчәндәге мәктәп бинасында.

Искәрмәләр[вики-текстны үзгәртү]

  1. Васся Анисси/Чувашская энциклопедия
  2. Гордеев В. Л. Васся Анисси
  3. Геннадий Улюкин. Эпĕ Ваççа Аниççине курнă/Канаш
  4. Покровская, В. Долгий путь к признанию / В. Покровская // Республика. – 2013. – 23 янв. (№ 2).
  5. Светлана Костина. Первая чувашская поэтесса
  6. Революцичченхи чăваш писателĕсен произведенийĕсем. Н. П. Петров пухса хатĕрленĕ. Чабаксар, 1962, 184 б.
  7. Гордеев В. Л. Васся Анисси