Вологда өлкәсе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Вологда өлкәсе latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Россия Федерациясе субъекты
Вологда өлкәсе
Вологодская область
Flag of Vologda oblast.svg Coat of arms of Vologda oblast.svg
Байрак Герб

Vologda in Russia.svg

Башкала

Вологда

Мәйдан

26-нче

- Барлыгы
- Су

144 527 км² [1]
0,0 %

Халык саны

43-нче

- Барлыгы
- Халык тыгызлыгы

1 202 444[2] (2010)

8,32 кеше/км²

Тулаем региональ продукт

29-нче

- Барлык, агымдагы бәядә
- Кеше башына

251,1 млрд. сум [3] (2010)

244,3 мең сум

Федераль бүᴫᴦеы

Төньяк Көнбатыш

Икътисади районы

Төньяк

Рәсми тел(ләр)

рус теле

Губернатьıр

Олег Кувшинников

Закон чыгару Җыелышының рәисе

Андрей Луценко

РФ субъекты коды

36

Сәгать поясы

MSK (UTC+4)

Вологда өлкәсеРоссия Федерациясенең Яурyпа өлеше субъекты. Төньяк-Көнбатыш федераль бүᴫᴦеына керә. 1937 елның 23 сентәбрендә барлыкка килгән.

Өлкә үзәге – Вологда шәһәре.

Җәгърaфия[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Як Россия субъекты
Төньяк-көнбатыш Карелия
Төньяк
Төньяк-көнбатыш
Aрxангил өлкәсе
Көнбатыш Киров өлкәсе
Көньяк-көнчыгыш Кострома өлкәсе
Көньяк Ярыcлау өлкәсе
Көньяк-көнбатыш Твиp өлкәсе, Нугyрыт өлкәсе
Вологда янында калкулыгы

Вологда өлкәсе Көнчыгыш Яурyпа тигезлегенең төньяк-көнчыгышында урнаша. Өлкәнең көнчыгыш өлешендә Онега буе һәм Молога-Шексна түбәнлекләре, Белоозеро тигезлеге, Андога, Белоозеро и Кириллово таулар тезмәләре, Андома һәм Вепс калкулыклары урнашалар. Өлкәнең үзәгендә Вологда, Гәреч һәм Югары Вага калкулыклары, Харовск таулар тезмәсе, Сухона буе һәм Чарозеро түбәнлекләре урнашалар. Өлкәнең көньяк-көнчыгышында Северные Увалы калкулыгы урнаша.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат — уртача континенталь, июльнең урта температурасы — +16…+18 °С, гыйнварның урта температурасы — -11…-14 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 500—680 мм.

Гидрография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төп елгалар — Сухона, Вологда, Двиница, Юг, Луза, Молога, Чагодошча, Шексна, Унжа, Андома.

Өлкә территориясендә ~4 000 күл бар; эре күлләр: Белое, Кубенское һәм Воже. Өлкәнең көньяк-көнбатышта Шексна һәм Рыбинск сусаклагычлары урнашалар. Өлкәнең төньягында урнашкан Онега күлне Идел белән Идел-Балтыйк су юлы тоташтыра. Сазлыклар территориянең 12 % өлешне биләп торалар.

Туфраклар, үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Өлкәнең төньягында — көлсу, көньягында — кәсле-көлсу туфраклар, шулай ук көлсу-глей, кәсле-карбонатлы, саз һәм аллүвий туфраклары да бар. Урманнар территориянең якынча 2/3 өлешне биләп торалар, алардан 60% — ылыслы урманнары.

Хайваннар дөньясында ак куян, тиен, көрән аю, коны, сусар, бурсык, бүре, төлке бар; кошлар — соры кыр тавыгы, көртлек, боҗыр, һ.б.; елгаларда һәм күлләрдә сөләйман балыгы, нельма, корбан балыгы, алабуга, чуртан, һ.б.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

XV гасырга кадәр хәзерге өлкәнең көнбатыш районнары Нугyрыт җире сасᴛафына, ә үзәк һәм көнчыгыш районнары — Ростов кенәзлеге сасᴛафында булганнар, ә аннан соң — Мәскәү кенәзлеге сасᴛафында булганнар. 1708 елда өлкәнең территориясе Ингерманландия һәм Aрxангил губерналары сасᴛафына кертелә, 1727 елда өлкәнең көнбатыш районнары Нугyрыт губернасы сасᴛафына кертелә. 1780 елда Aрxангил губернасы эчендә Вологда калгайлыгы оештырыла, ә 1796 елда наместниклыгының көньяк-көнчыгыш өлешендә Вологда губернасы оештырыла.

1918 елда губернаның Бөек Устүг, Никольск, Сольвычегодск, Усть-Сысольск һәм Яренск өязләреннән Төньяк Двина губернасы оештырыла. 1929 елның гыйнварында Вологда губернасы Төньяк крае сасᴛафына кертелә, Төньяк крае эчендә Вологда бүᴫᴦеы барлыкка килә.

1936 елда Төньяк крае юкка чыгарыла, хәзерге өлкәнең территориясе Төньяк өлкәсе сасᴛафына кертелә.

1937 елның 23 синᴛәбердә, БҮБК карары нигезендә, Вологда өлкәсе барлыкка килә.

1944 елда Павино һәм Вохма районнары Кострома өлкәсе сасᴛафына кертеләләр.

Административ-территориаль бүленеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Wologda numbered.png
Районнар Шәһәр бүᴫᴦелары

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милли сасᴛаф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Өлкәнең төп халкы руслар һәм вепслар дип саналалар.

Халык 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010
К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. % К. с. %
руслар 1 621 380 97,6% 1 280 408 97,9% 1 869 293 95,7% 1 264 156 97,6% 1 301 516 96,5% 1 225 957 96,6% 1 112 658 92,5%
украиннар 15 966 1,0% 9 957 0,8% 36 880 1,9% 13 584 1,0% 19 134 1,4% 12 297 1,0% 8 602 0,7%
вепслар 4 796 0,3% 117 0,01% 282 0,01% 65 0,01% 728 0,05% 426 0,03% 412 0,03%
башкалар 18 963 1,1% 17 049 1,3% 46 012 2,4% 17 875 1,4% 27 644 2,0% 30 888 2,4% 80 772 6,7%
барлык 1 661 285 100.0% 1 307 531 100.0% 1 952 467 100.0% 1 295 897 100.0% 1 349 022' 100.0% 1 269 568 100.0% 1 202 444 100.0%

Торак пунктлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Вологда өлкәсенең эре торак пунктлары

Череповец, вокзал
Череповец
Вологда, Кремль мәйданы, вокзал
Вологда

Шәһәр Халык саны Шәһәр Халык саны

Великий Устүг
Великий Устүг
Грәзовец
Грәзовец

1 Череповец 312 311 11 Тотьма 9 784
2 Вологда 301 642 12 Белозерск 9 614
3 Сокол 38 454 13 Устүжна 9 478
4 Великий Устүг 31 664 14 Никольск 8 515
5 Шексна 20 952 15 Кириллов 7 735
6 Грәзовец 15 528 16 Молочное 7 525
7 Бабаево 12 074 17 Карсавино 7 003
8 Кадуй 11 291 18 Чагода 6 918
9 Вытегра 10 078 19 Вожега 6 713
10 Харовск 26 176 20 Кичменгcᴋи Городок 6 443
2010 елның җанисәбе буенча


Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Специализацияненң төп тармагы — кара металлургия.

Кадуй районы территориясендә Череповец ГРЭСы (630 МВт егәрлеге) урнаша.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

афтаᴍaбил транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • М8 «Холмогоры» федераль әһәмиятле магистрале.
  • А114 (Вологда — Новая Ладога — М18 а/ю) федераль әһәмиятле юлы.
  • Сухона тракты (Тотьма — нүксеница — Великий Устүг)
  • Р5 (Тотьма — нүксеница — Великий Устүг)
  • Р6 (Череповец — Белозерск — Липин Бор)
  • Р7 (Чекшино — Тотьма — Никольск)

Тимер юл транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Вологда (Вологда-1, Вологда-2 һәм Лоста-Сортировочная стансaләре) — Төньяк тимер юлында иң зур тимер юл узелы, ә «Вологда 2 — Лоста-Сортировочная» участогы йөкләр саны буенча Россиядә иң киеренке тимер юл участогы.

Юнәлешләр:

Туры һәм транзит поездлары Вологданы Мәскәү, Санкт-Пиᴛырбур, Ярыcлау, Екатиpинбур, Пирeм, Төмән, Чиләбе, Омск, Мурманск, Aрxангил, Воркута, Сыктывкар, Акмәчет, Харкау, Запорожье, Белгород, Курск, Орөл, Ставрополь, Минеральные Воды, Барнавыл, Нурсолтан, Караганда, Алма-Ата, Минск шәһәрләре белән тоташтыралар.

Авиация транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Череповец халыкара транспорты (Мәскәүгә, Һелсинкигә, Петрозавyтскка, Санкт-Пиᴛырбурга рейслар бар)

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Калып:Россия субъектлары