Гафури районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Гафури районы
Гафури районы
Гафурийский район
Герб
Coat of Arms of Gafuri rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Baltachevo rayon (Bashkortostan).png
Төбәк

Башкортстан

Административ үзәк

Красноусольский

Нигезләү датасы

1930 ел

Администрация башлыгы

Рамил Бохаров

Халык саны (2010)

35 605

Мәйдан

3 039 км²

Гафури районы харитада

Сәгать поясы

+6

gafury.ru

Гафури районыБашкортстанның үзәк өлешендә, Урал тавының көнбатыш тау битләрендә урнашкан район. Район үзәге Красноусольский Уфадан 130 км ерак, Стәрлетамактан 60 км ераклыкта урнашкан. 2010 ел халык санын теркәү буенча 33780 кешенең яшәве мәгълүм.

Тарихи мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1930 елның 20 августында Бөтенсоюз Үзәк башкарма комитеты карары белән Башкорт Автономияле Республиканың кантоннарга бүленеше бетерелә һәм 48 район барлыкка килә. Район башта Красноусольский дип атала. 1940 елда Башкортстанның халык шагыйре Мәҗит Гафури исеме кушыла.

Географик сыйфатлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район шактый таулы урында урнашкан. Урманнар һәм таулар җәмгысе 65% җирне алып тора. Авыл хуҗалыгы максатында якынча 28% җир яраклы. Климат чак кына корырак. Җилем, Җикән, Күгеш, Мәндем елгалары — Агыйделнең уң кушылдыклары ага.

Таулар эчендә нефть, пыяла доломит, кварц комы, известняк, сапропель, ак балчык бар.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда барлыгы 70 игенче-фермер хуҗалыгы бар. Алар арасында шактый зурлар, эре хуҗалыклар белән ярышырлыклар да бар.

Эшкәртү сәнәгатендә Табын совхоз-заводы, Красноусольский сөт заводы, махсуслашалар. Аккүл элеваторында макарон, берничә төр ярма чыгарыла.

Красноусольск пыяла заводы төп сәнәгать предприятиесе булып санала. Ул үз тарихында күп тапкыр юнәлешен үзгәрткән: 1752 елдан биредә бакыр коелган, 150 елдан соң тәрәзә пыяласын чагарган. 1997 елдан башлап шешәләр ясауга күчкән. Красноусол пыяла комбинаты. Чимал районның үзеннән табыла. Кварц комы чыгарылучы «Каравыл-тау» һәм «Ташлы» доломит карьерлары.

Кече эшмәкәрлек шактый үсештә. Ул районда җитештерелгәннен 11%ын бирә.

Урман эшләре белән «Гафури авылхуҗ» шөгыльләнә. Умартачылык үсеш алган. 2004 елдан районда Гафури эксперименталь станциясе эшли.

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
2002[1] 2008[2] 2009[3] 2010[4] 2012[5] 2013[6] 2014[7] 2015[8] 2016[9]
36 761 35 669 35 637 33 869 33 503 33 092 32 544 32 091 31 631

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милли состав

Ел башкортлар урыслар татарлар
1970 20 322 / 37,0 % 13 042 / 23,8 %
1989 14 816 / 41,8 % / 8 448 / 23,7 %
2002 18 325 / 49,85 % 8 293 / 22,56 % 6 474 / 17,61 %
2010 15 474 /46,0% 7 650 /22,8% 7 281 / 21,7%

Чуашлар 2 621 (7,8%).

Татар авыллары — Ялгызкаен, Үтәк, Бажык, Җилем-Каран, Игенъелга һ.б., катнаш авыллар: Тугай. Татар авылларында татар теленең тепекәй сөйләше таралган. Кормантау авылында — мишәр диалектында сөләшәләр.

Атаклы кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Советлар берлеге каһарманнары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәгариф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда 58 мәктәп, ш.и. 28 урта, 23 башлангыч. Бер һөнәри уку йорты – 130нчы ПТУ һәм 27 балалар бакчасы. 2010-11 уку елында мәктәпләргә 4758 бала йөргән.

Социаль өлкә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда үзәк район хастаханәсе, 3 авыл участок хастаханәсе, 4 авыл амбулаториясе, 46 ФАП эшли.

Районда 19 мәчет бар.

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда башкорт телендә «Табын» гәзите белән рус телендә «Звезда» чыгарыла.

Шулай ук кара[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 3 февраль 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  2. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  3. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2 гыйнвар 2014 көнне тикшерелгән. 2 гыйнвар 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  4. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. 20 август 2014 көнне тикшерелгән. 20 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  5. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 31 май 2014 көнне тикшерелгән. 31 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  6. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 16 ноябрь 2013 көнне тикшерелгән. 16 ноябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  7. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2 август 2014 көнне тикшерелгән. 2 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. 6 август 2015 көнне тикшерелгән. 6 август 2015 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  9. Калып:Население/2016AA