Гражданнар төзелеше

Гражданнар төзелеше (ингл. Civil engineering work — инфраструктура булдыру белән бәйле, бу аны биналар төзелешеннән аерып тора. Инженерлык корылмалары термины инфраструктура проектлары өчен кулланыла.

Гражданлык төзелеше проектлары. Шанхай, Кытай

Гомуми мәгълүмат

Гражданлык төзелеше гражданлык корылмаларын төзү белән шөгыльләнә, шул исәптән күперләр, автомобиль юллары, тимер юллар һәм станцияләр, тиз йөрешле транспорт системалары, тоннельләр, аэропортлар, кунакханәләр, гаражлар, һәйкәлләр, дамбалар, причаллар, каналлар, су юллары, сугару системалары, суүткәргечләр һәм су чистарту корылмалары, калдыкларны эшкәртү системалары, сәнәгать һәм шәһәр агын суларын чистарту, яр буе саклау корылмалары, электр линияләре һәм башкалар.

Гражданлык төзелеше кулланылган материалларның үзлекләрен, җир өсте үзенчәлекләрен, шул исәптән туфрак үзенчәлекләрен һәм төрле гидравлик параметрларны өйрәнү кебек тикшеренүләрне таләп итә. Гражданлык төзелеше өлкәсенә архитектура, ирригация, транспорт, туфрак белеме, геодезия, гидрология кебек фәннәр, шулай ук сейсмокуркыныч зоналарны да кертеп, эксплуатацияләүнең төрле шартларында төзелеш технологиясен үз эченә ала.

Килеп чыгу тарихы

Майялар тарафыннан төзелгән Чичен-Ица гыйбадәтханә комплексы яңгыр суын җыю һәм сенот дип аталган махсус сусаклагычка агызу системасын үз эченә ала

Француз Понт дю Гардындагы борынгы Рим акведукы

Борынгы заманнардан бирле, мәсәлән, Борынгы Рим империясендә яки Колумбка кадәрге цивилизацияләрдә, гражданлык төзелеше җәмгыятьнең алдынгы казанышларын куллану үрнәге булып тора. Аның тарихы физика, математика һәм механика кебек фәннәрнең үсеше белән аерылгысыз бәйләнгән. Борынгы һәм урта гасырлар тарихы дәвамында проектлау һәм төзелеш эшләре, нигездә, ташчылар һәм балта осталары кебек һөнәрчеләр тарафыннан башкарылган, алар үз тәҗрибәләре аркасында бу процессның лидерларына әйләнгәннәр. Белем профессиональ гильдияләр эчендә сакланган һәм сирәк кенә аларның чикләреннән чыккан.

Төзелеш инженериясенең физик һәм математик мәсьәләләренә фәнни якын килүнең иң беренче мисалларының берсе — безнең эрага кадәр III гасырда язылган Архимед хезмәте. Ул суда йөзүчәнлекне исәпләү кебек саф фәнни мәгълүматны да, Архимед винты кебек гамәли чишелешләрне дә үз эченә алган. Безнең эраның VII гасырындагы һинд математигы Брахмагупта шулай ук катлаулы мәйданнарны һәм күләмнәрне исәпләү ысулларын, шулай ук проектлауда кирәкле кайбер тригонометрик функцияләрне эшләүдәге өлеше белән дә билгеле.

Төзелеш өлкәсендәге заманча юнәлешләр

Гомуми Россия стандартлар классификаторына ярашлы, гражданлык төзелешеннән тыш, түбәндәге эш төрләре аерым билгеләнә :

• Җир эшләре. Туфрак казу. Нигез төзелеше. Җир асты эшләре
• Су белән тәэмин итү системаларын төзү
• Канализация системаларын төзү
• Күперләр төзелеше
• Тоннельләр төзелеше
• Юл төзелеше
• Тимер юллар төзелеше
• Кабель транспорты системаларын төзү
• Аэропортлар төзелеше
• Су юллары, портлар һәм дамбалар төзелеше
• Гидравлик корылмалар төзелеше

Гражданлык төзелеше теориясе компонентлары

• Инженерлык геологиясе
• Инженерлык геодезиясе
• Архитектура инженериясе
• Конструкция инженериясе
• Төзелеш инженериясе