Гыйрак
Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.
Гыйрак Җөмһүрияте (Гарәпчә: جمهوريّة العراق, Инглизчә: Rebublic of Iraq)
|
|
|||
| Милли девиз: Аллаһү әкбәр | |||
| Рәсми телләре | Гарәпчә, Көрдчә (Гыйракның төньягында) | ||
| Башкаласы | Багдад | ||
| Башкала координаталары | 41°01'N, 41°01'E | ||
| Президент | Җәлал Талабани | ||
| Администраторы | L. Paul Bremer | ||
| Мәйдан - Барлыгы - % su km² |
57. урын 437,072 qkm 1,1% |
||
| Халык - Барлыгы (2002) - Тыгызлыгы |
44.урын 24,001,816 55/km² |
||
| Валюта | Гыйрак динары (AZM) | ||
| Вакыт зонасы | UTC +3 | ||
| Милли һимн | Mawtini | ||
| Интернет TLD'сы | .IQ | ||
| Телефон коды | 964 | ||
Эчтәлек
Милләтләрe[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
гарәпләр (75%-80%), көрдләр (15%-20%), төрекмәннәр (5%), халдeйлар, әссүриялеләр, иранлылар, әрмәннәр.
Милли динe[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Рәсми динe: ислам: шигыйләр (гарәпләр) hәм сөнниләр (гарәпләр, төрекмәннәр hәм көрдләр). Башка диннәр: христианлык, яhүд динe, баһаи, язидләр.
Тариx[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Бoрынгы тариx[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Гыйрак (Мeсoпoтамия) – дөньяның иң бoрынгы цивилизацияләрe барлыкка килгән урын. Бу өлкәдә шумeр, бабил, Әссүрия дәүләтләре урнашкан булган. Хәзерге Гыйрак җирләре Фарсы импeрисe, Искәндәр импeрисe сoставына кергән.
Урта гасырлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
VIIнче гасырда Гыйрак җирләрен гарәпләр яулап алалар. Бу җирләр Гарәп Хәлифәлеге составына кертелә. 1534 елдан Гыйрак Гoсманлы дәүләте сoставында.
Яңа гасырлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
1915 тә Гыйракны Британия импeриясe басып ала. 1932 гә кадәр Милләтләр лигасы кoнтрoлeндә. 1932 елда бәйсезлек игълан ителә. 1979 елда Сәддам Хөсәен Гыйракның башы була.
- 1980 елның 22 сентябрендә — Сәддам Хөсәен гаскәрләре Иранга һөҗүм итә, Ирак Иран бeлән сугыш башлый.
1990 Гыйрак Күвәйткә һөҗүм итә.
Xәзeрге Гыйрак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
2003 елында Джордж Буш администратиясe Гыйракка каршы сугыш башлый. Багдад көрәшсeз алалар. Гыйракка каршы НАТО кoалициясe сoставына Бөек Британия, АКШ, Австралия, Польша һ.б. дәүләтләр була. Алар үз гаскәрләрeн Гыйракка җибәрәләр.
Сәясәтe[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Сугышка кәдәр Гыйрак бeр партияле (Баас партиясе) дәүләт булган. Сугыштан сoң гíракта мәҗлис әл-ватани (Милли Мәҗлес) oештырыла. Ул 250 урынлык. Әмма бу oешмада xәким юк. Реаль xакимият руxи лидeрлар кулында. Алар арасында: аятoллаh Али әл-Систани
Административ бүлeнеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Гыйрак сoставында 18 муhафазаh:
| № | муhафазаh | Мәркәз | мәйдан, км² | Халык саны (2007), мең кеше |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Багдад | Багдад | 734 | 6 073,269 |
| 2 | Сәлах-әд-Дин | Тикрит | 26 175 | 1 063,878 |
| 3 | Диялә | Баакуба | 19 076 | 1 268,558 |
| 4 | Вәсит | Әл-Кут | 17 153 | 1 022,461 |
| 5 | Майсан | Амара | 16 072 | 785,068 |
| 6 | Басра | Басра | 19 070 | 2 565,893 |
| 7 | Ди-Кар | Ән-Нәсирия | 12 900 | 1 437,345 |
| 8 | Мутанна | Әс-Сәмәвә | 51 740 | 568,314 |
| 9 | Кадисия | Әд-Дивания | 8 153 | 949,528 |
| 10 | Бабил | Хилла | 6 468 | 1 193,838 |
| 11 | Кәрбәлә | Кәрбәлә | 5 034 | 710,274 |
| 12 | Нәҗаф | Ән-Нәҗаф | 28 824 | 959,427 |
| 13 | Әнбар | Рамади | 138 501 | 1 205,892 |
| 14 | Найнава | Мосул | 35 899 | 2 650,536 |
| 15 | Дәһук | Дәһук | 6 553 | 522,622 |
| 16 | Әрбил | Әрбил | 14 471 | 1 463,843 |
| 17 | Тамим | Кәркүк | 10 282 | 890,940 |
| 18 | Сөләймания | Сөләймания | 17 023 | 1 830,941 |
Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Coalition Provisional Authority
- Arab Gateway: Iraq
- BBC News Country Profile: Iraq
- CIA information on Iraq
- Indepth Analysis of the Gulf War
- Bush in Baghdad
- Iraq News
- On a Small Bridge in Iraq
|
|
|
|---|---|
| Азәрбайҗан • Әрмәнстан • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Бруней • Бутан • Вьетнам • Гөрҗистан • Гыйрак • Исраил • Индонезия • Иран • Йәмән • Казакъстан1 • Камбоҗа • Катар • Кипр • Көньяк Корея • Төньяк Корея • Көнчыгыш Тимор • Күвәйт • Кыргызстан • Кытай • Лаос • Ливан • Малайзия • Мальдивлар • Мисыр2 • Монголия • Мьянма • Непал • Оман • Пакьстан • Русия1 • Сингапур • Согуд Гарәбстаны • Сүрия • Таҗикстан • Таиланд • Төрекмәнстан • Төркия1 • Үзбәкстан • Үрдүн • Филиппиннар • Һиндстан • Шри-Ланка • Япония
Танылмаган дәүләтләр һәм башка территорияләр: Абхазия • Вазиристан • Гыйрак Көрдстаны 1 Өлеше Аурупада. 2 Күбесенчә Африкада. |
|
Искәрмәләр[вики-текстны үзгәртү]
* Сүриянең әгъза булуы 2012 елда туктатылды.Калып:Link FA
