Дария Шәфикъ
| Дария Шәфикъ | |
|---|---|
 | |
| Әйтелеш | |
| Туган | 14 декабрь 1908[1][2] Танта[d][1] |
| Үлгән | 20 сентябрь 1975[3][1][2] (66 яшь) Каһирә |
| Ватандашлыгы |  Мисыр[1] Госман империясе |
| Әлма-матер | Париж университеты[d] |
| Һөнәре | тәрҗемәче, мөхәррир, журналист, борец за права женщин, фәлсәфәче, язучы |
| Балалар | Джехан Рагаи[d] |
Дария Шәфикъ (гарәп. درية شفيق; 1908 елның 14 декабре — 1975 елның 20 сентябре) — Мисыр активисты, шагыйрә һәм «Нил кызы» хатын-кызлар хокуклары хәрәкәтенә нигез салучы[4].
Биография
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Дария Шәфикъ Тантада инженер гаиләсендә туган һәм француз миссионерлык мәктәбендә укыган. Ул француз бакалавриатын тәмамлаган иң яшь мисырлы булган (урта мәктәпкә тиң). 1928 елда ул Худа Ша’арави белән таныша, ул Шәфикъны феминистик идеяләр белән таныштырган һәм аңа белем алуда ярдәм иткән[5]. Шул ук елны Шәфикъ Мисыр Мәгариф министрлыгыннан Сорбоннада уку өчен стипендия ала һәм Парижга китә[6].
1935 елда Дария Шәфикъ «Мисс Мисыр» конкурсына катнаша, бу җәмәгатьчелекне шаккатыра, чөнки мөселман хатын-кызлары моңарчы бу конкурста катнашмаган була[7]. Шәфикъ үзенең катнашу сәбәбен үзен интеллектуаль өлкәдә генә түгел, ә «хатын-кыз» өлкәсендә дә күрсәтергә теләве белән аңлаткан[5]. Аннан соң Шәфикъ укуын Парижда дәвам итә, һәм 1940 елда ул фән докторы дәрәҗәсен ала[7].
Укуын тәмамлаганнан соң, Шәфикъ Мисырга кайта. Аны Каир университетына укытучы вазифасына кабул итмиләр, чөнки аны «артык заманча» дип саныйлар[6].
1945 елда Шәфикъ француз журналы La Femme Nouvelleның баш мөхәррире була. Шул ук елны ул Bint en-Nil журналына нигез сала (гарәпчәдән — «Нил кызы»). Журналның төп максаты хатын-кызлар белән бәйле мәсьәләләрне яктырту була[8]. 1948 елда Шәфикъ шул ук исемдәге оешманы оештыра, социаль мәсьәләләрне хәл итә, хатын-кызлар арасында укый-яза белмәүне һәм эшсезлекне бетерә, хатын-кызларның сайлау һәм парламентка сайлану хокукы өчен көрәшә.
1951 елның 18 февралендә Шәфикъ һәм якынча 1500 хатын-кыз Мисыр парламенты янында хатын-кызларның социаль-икътисади хокукларын таләп итеп протест белдерәләр. Сенат җитәкчесе протестчыларга аларның таләпләрен өлешчә канәгатьләндерергә вәгъдә бирә, ләкин тәкъдим ителгән төзәтмәләр кабул ителми[9]. 1975 елда Шәфикъ үз-үзенә кул сала[6].
2016 елның 14 декабрендә Google Шәфикъның 108 еллыгы уңаеннан дудл чыгара[10].
Шәхси тормыш
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1937 елда Шәфикъ Нур ад-Дин Рагайга кияүгә чыга, ул да Парижда укый. Парның ике кызы бар: Газизә һәм Җиһан. 1968 елда Дария һәм Нур ад-Дин аерылышалар[6].
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 1 2 3 4 Dictionary of African Biography / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012.
- 1 2 AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
- ↑ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: ачык мәгълүмат платформасы — 2011.
- ↑ Bonnie G. Smith. . — ISBN 978-0-19-514890-9.
- 1 2 Cynthia Nelson. . — ISBN 978-977-424-413-1.Cynthia Nelson. Doria Shafik Egyptian Feminist : A Woman apart. — American Univ in Cairo Press, 1996. — 360 с. — ISBN 978-977-424-413-1.
- 1 2 3 4 Doria Shafik Feminist Activist Egypt, Womens Rights (en). doria-shafik.com. әлеге чыганактан 2021-02-28 архивланган. 2021-02-02 тикшерелгән.
- 1 2 Overlooked No More: Doria Shafik, Who Led Egypt’s Women’s Liberation Movement (Published 2018), The New York Times (2018-08-22). 2 февраль 2021 тикшерелде.
- ↑ Bint al-Nil Journal. digitalcollections.aucegypt.edu. әлеге чыганактан 2021-02-08 архивланган. 2021-02-03 тикшерелгән.
- ↑ . 1952 елгы революциядән соң, «Нил кызы» оешмасы сәяси партиягә әйләнә. 1954 елның 12 мартында Шәфикъ хатын-кызлар катнашмаган конституцион комитет төзелүгә каршы протест белдереп ачлык игълан итә. Ачлык сигез көн буе дәвам итә. Нәтиҗәдә, хәзерге президент Мөхәммәд Нәҗиб хатын-кызларга илнең сәяси тормышында тулысынча катнашу мөмкинлеген бирергә вәгъдә бирә. Аннан соң Шәфикъ Мисырдагы хатын-кызлар хәрәкәте турында халыкара лекцияләр белән таныша. Ул Италия, Франция, Бөекбритания, Америка Кушма Штатлары, Япония, Гонконг, Пакистан, Һиндстан һәм Цейлонда була. Аның тырышлыгы аркасында хатын-кызлар 1956 елда кабул ителгән конституция нигезендә тавыш бирү хокукына ия булалар. Ләкин хатын-кызларның сайлауларда катнашуы ир-атларга кагылмаган чикләүләргә дучар була. 1957 елда Шәфикъ Гамаль Әбдел Насырның авторитар хөкүмәтенә каршы ачлык игълан итә. Бу юлы ул җәмәгатьчелекнең хуплавын ала алмый. Аны Бинт эн-Нилдан куалар, өй сагы астына алалар һәм аның исемен матбугатта искә алу тыела. Бу аның җәмәгать эшчәнлегенең ахыры була. Шәфикъ 18 ел төрмәдә яши. Бу вакыт эчендә ул шигырьләр яза башлады<ref>Nathalie Handal. . — ISBN 978-1-56656-374-1.
- ↑ 108 лет со дня рождения Дории Шафик (ru). www.google.com. әлеге чыганактан 2021-11-28 архивланган. 2021-11-28 тикшерелгән.