Диңгез архитектурасы

Диңгез архитектурасы (диңгез инженериясе), автомобиль инженериясе һәм аэрокосмик инженерия белән беррәттән, транспорт инженериясе дисциплинасының бер инженерлык тармагы булып тора, ул диңгез судноларын һәм корылмаларын проектлау, төзү, карап тоту һәм эксплуатацияләү процессына кулланыла. .

Корабның төп эшчәнлекләренә алдан проектлау, җентекле проектлау, төзелеш, диңгез сынаулары, эксплуатацияләү, техник хезмәт күрсәтү һәм ремонт керә; шулай ук үзгәртелгән кораблар өчен конверсия, реконструкция, модернизация яки ремонтлау аша кораб проектын исәпләү таләп итә .

Диңгез архитектурасы шулай ук куркынычсызлык кагыйдәләрен һәм зыянны контрольдә тоту кагыйдәләрен эшләүне, шулай ук суднолар проектларын законлы һәм законсыз таләпләргә туры китерү өчен раслауны һәм сертификацияләүне үз эченә ала^[1] .

Диңгез инженериясе диңгез транспорт чарасының тормыш циклының барлык этапларында фундаменталь һәм гамәли тикшеренүләрне, проектлауны, эшләүне, проектлауны бәяләүне, классификацияләүне һәм исәпләүләрне куллана. Моңа ирешү өчен, ул машина төзелеше, электротехника, электроника, программа тәэминаты һәм куркынычсызлык инженериясе элементларын үз эченә ала.

Төп субъектлар

Судно — диңгез мохитендә кулланыла торган теләсә нинди транспорт чарасы, шул исәптән гидрофлайлар, һавада йөзүче көймәләр, су асты көймәләре, гидросамолетлар, йөзүче көймәләр һәм хәрәкәтсез яки йөзүче платформалар^[2]^[3] .

Гидростатика

Гидростатика — судноның суда тыныч торганда нинди шартларга дучар булуын һәм аның йөзеп тору сәләтен өйрәнү һәм билгеләү. Моңа суда йөзүчәнлек, батмаучанлык һәм башка гидростатик үзенчәлекләр, мәсәлән, судноның озынлык почмагы (trim) һәм тотрыклылык (җил, диңгез яки йөк белән авышканнан соң судноның вертикаль торышына кайту сәләте) исәпләү керә ^[4] .

Гидродинамика

Гидродинамика — тышкы көчләр һәм аңа кагылган моментлар йогынтысында судно хәрәкәтен өйрәнү. Ул шулай ук судно корпусы, борын һәм арткы өлеше тирәсендә, шулай ук пропеллер пычаклары, руль пычаклары яки борын этәргеч тоннельләре аша су агымының йогынтысын өйрәнүгә дә кагыла. Шулай итеп, гидродинамика судноның этәргеч көчен исәпләү һәм, шуңа күрә, судноны пропеллерлар (пропеллерлар, борын этәргечләре, су агымнары, җилкәннәр) ярдәмендә хәрәкәтләндерү өчен кирәкле двигательне исәпләү, шулай ук судноның урнашуын һәм юнәлешен күзәтү һәм саклауны үз эченә алган идарә ителүчәнлекне (маневр ясау) исәпләү белән бәйле ^[4] .

Структура

Конструкция проектлау конструкция материалын сайлауны, судноның глобаль һәм җирле ныклыгын анализлауны, конструкция элементларының тибрәнүне һәм диңгездә хәрәкәт иткәндә судноның конструкция эшчәнлеген үз эченә ала. Судно төренә карап, структура һәм дизайн кулланылган материал төренә, шулай ук кулланылган күләмгә бәйле булачак. Кайбер суднолар пыяла җепселдән ясалган, ләкин күпчелеге корычтан ясалган, өслек структурасында аз күләмдә алюминий булу мөмкин^[5] . Бөтен судно конструкциясе дүрт кырыйда тотып торылган корыч тышчалардан торган турыпочмаклы панельләр белән эшләнә. Судно конструкциясе шактый нык булса да, ул җиңәргә тиешле төп көч — буйга бөгелеп, ул аның корпусына йөкләнеш тудыра. Төп буйга элементлар — палуба, такталар һәм эчке төбе, алар конструкция ягыннан өстәмә буйга (стрингерлар) һәм аркылы (рамнар һәм балкалар) катыландыручы элементлар белән рәшәткәләр рәвешендә ясала.

Җитештерү схемасы

Компоновка схемалары концептуаль дизайнны, бүлмәләрне урнаштыруны, эргономиканы, планлаштыруны һәм керү-чыгу юлларын үз эченә ала, алар шулай ук янгын куркынычсызлыгына һәм сыйдырышлыкка да тәэсир итә.

Төзелеш

Корабның төзелеше кулланылган материалга бәйле. Корыч яки алюминий кулланылганда, конструкция проекты рәсеменә яки моделенә туры китереп, җәелгәннән, билгеләнгәннән, киселгәннән һәм бөкләнгәннән соң, пластиналар һәм профильләр эретеп ябыштыру кулланыла, аннары урнаштыру башкарыла. Башка материаллар, мәсәлән, пыяла җепсел һәм җепсел белән ныгытылган пластик өчен җилемләү кулланыла. Төзелеш процессы куркынычсызлык, конструкция ныклыгы, гидродинамика һәм судноның урнашуы кебек барлык факторларны исәпкә алып, җентекләп планлаштырыла. Каралган һәр фактор материалларны сайлау өчен яңа вариант, шулай ук судноның максатчанлыгы өчен сайлау мөмкинлеге бирә. Конструкция ныклыгын бәяләгәндә, суднолар арасындагы бәрелешләр очраклары анализлана һәм мондый очракларда судно структурасы ничек үзгәрүе исәпкә алына. Шуңа күрә, материалларның үзлекләре җентекләп карала, чөнки бәрелешүче судноларда кулланылган материал эластик үзлекләргә ия. Аннары бәрелешүче судно тарафыннан сеңдерелгән энергия кире юнәлешкә күчә, рикошет күренеше барлыкка килә, бу киләчәктә зыянны булдырмый яки киметә^[6].

Фән һәм һөнәр

Гадәттә, диңгез архитектурасы фәннән күбрәк һөнәрчелеккә охшаган. Корабль контурының яраклылыгы судноның ярты моделе ярдәмендә бәяләнә. Гадәти булмаган формалар яки кинәт күчешләр кимчелекләр дип санала. Бу такелажга, палубаның урнашуына һәм хәтта беркеткечләргә дә кагыла. Бүгенге көндә кулланыла торган төгәлрәк терминнар урынына «тупас», «тулы» һәм «нәфис» кебек субъектив тасвирламалар кулланыла. Корабль «матур» формада дип сурәтләнгән һәм хәзер дә шулай. «Матур» термины борыннан арткы өлешкә шома күчүне генә түгел, ә «дөрес» форманы да аңлата. Төгәл ярдәм итүче анализ булмаганда, билгеле бер ситуациядә «дөрес» не билгеләү диңгез архитектурасында бүгенге көнгә кадәр хәл ителмәгән.

Заманча, арзан санлы компьютерлар һәм махсуслаштырылган программа тәэминаты, киң колачлы бассейн сынаулары белән берлектә, диңгез архитекторларына диңгез транспорт чараларының эшчәнлеген төгәлрәк фаразларга мөмкинлек бирә. Бу кораллар статик тотрыклылыкны (бөтен һәм зыян күргән), динамик тотрыклылыкны, каршылыкны, көчне, корпус конструкциясен, структура анализын һәм слеминга (Slamming) анализын исәпләү өчен кулланыла^[7] Мәгълүматлар диңгез архитекторлары һәм диңгез инженерлары җәмгыяте тарафыннан оештырылган халыкара конференцияләрдә даими рәвештә бастырыла.ингл. Society of Naval Architects and Marine Engineers(SNAME)) һәм башка оешмалар очраклы диңгез шартларында йөзүче җисемнең җавабын фаразлау өчен исәпләү сыеклык динамикасын куллана.

Һөнәрнең кыенлыклары

Диңгез мохитендә эшләү белән бәйле катлаулылык аркасында, диңгез архитектурасы — билгеле бер өлкәләрдә белгечләр булган техник яктан квалификацияле белгечләр командалары арасындагы хезмәттәшлек, еш кына әйдәп баручы диңгез архитекторы тарафыннан координацияләнә. Бу үзенчәлекле катлаулылык шулай ук бар булган аналитик коралларның очкычлар, автомобильләр һәм хәтта космик кораллар проектлау өчен коралларга караганда күпкә азрак үсеш алганлыгын аңлата. Бу, нигездә, диңгез транспорт чарасына кирәкле мохит турындагы мәгълүматларның җитәрлек булмавы һәм проектланган объект структурасына дулкыннар һәм җилнең үзара тәэсирен исәпләү кыенлыгы белән бәйле^[8].

Россия һәм СССРның диңгез архитектурасы

Россиядә диңгез архитектурасы Пётр I идара иткән чорда, рус флоты төзелә башлау белән үсә башлый. Танылган рус һәм совет архитекторлары кораблар проектлау һәм төзелешенә кагылышлы берничә мөһим теория, шулай ук уникаль (үз төрендәге беренче) судно төрләрен эшлиләр:

Крылов Алексей Николаевич	Корабль тирбәнешләре теориясе, төзелеш механикасы, көймә вибрациясе һәм батмаслыгы, гироскоплар, тышкы баллистика, математик анализ һәм корабль төзелешенә механика буенча классик әсәрләр авторы.
Макаров Степан Осипович	«Ермак» арктик классының дөньяда беренче бозваткычын эшләү һәм төзү комиссиясе җитәкчесе	Ледокол «Ермак»
Налётов Михаил Петрович	Дөньяда беренче су асты мина куючы «Краб» су асты көймәсен уйлап табучы инженер	Минный заградитель «Краб»
:Бубнов Иван Григорьевич	Корабель инженеры, математик һәм механик, эчке янулы двигательле беренче рус су асты көймәсе «Дельфин» проектын эшләүче	Подводная лодка «Дельфин»
Юркевич Владимир Иванович	Рус һәм Америка инженер-кораблары төзүчесе, трансатлантик маршрутлар өчен зур пассажир океан лайнеры проекты авторы, ул «Нормандия» үзенә бертөрле «бульбообразлы» корабль корпусының оригиналь профилен тәкъдим итә.	Лайнер «Нормандия»
Спасский Игорь Дмитриевич	«Рубин» конструкторлык бюросының барлык су асты көймәләрен әзерләүче, атом су асты көймәләренең генераль конструкторы	АПРКСН класса Антей

Искәрмәләр

↑ Морской инженер. әлеге чыганактан 2019-10-11 архивланган. 2019-10-11 тикшерелгән.
↑ Определение судна. әлеге чыганактан 2019-10-11 архивланган. 2019-10-11 тикшерелгән.
↑ Convention On The International Regulations for Preventing Collisions at Sea, 1972,As Amended; IMO; [[Махсус:Китап чыганаклары/[[[{{{lc}}}|просмотр]]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=edit}} править]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=history}} история]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=watch}} следить]] [обновить]|ISBN 92-801-4167-8]]
1 2 Донцов, 2001
↑ Tupper, Eric. .
↑ Prabowo, A. R. Effects of the rebounding of a striking ship on structural crashworthiness during ship-ship collision (en) // Thin-Walled Structures : journal. — 2017. — Т. 115. — С. 225—239.
↑ Определение слеминга. әлеге чыганактан 2019-10-13 архивланган. 2019-10-13 тикшерелгән.
↑ American Society of Naval Engineers 2008 елның 26 декабрь көнендә архивланган

Чыганаклар

Донцов С. В. Основы теории судна. — Одесса: Латстар, 2001. — 136 с. — ISBN 966-7553-59-7.

[1] Морской инженер. әлеге чыганактан 2019-10-11 архивланган. 2019-10-11 тикшерелгән.

[2] Определение судна. әлеге чыганактан 2019-10-11 архивланган. 2019-10-11 тикшерелгән.

[3] Convention On The International Regulations for Preventing Collisions at Sea, 1972,As Amended; IMO; [[Махсус:Китап чыганаклары/[[[{{{lc}}}|просмотр]]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=edit}} править]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=history}} история]] [[{{fullurl:{{{lc}}}|action=watch}} следить]] [обновить]|ISBN 92-801-4167-8]]

[Донцов—2001——-4] 1 2 Донцов, 2001

[:0-5] Tupper, Eric. .

[6] Prabowo, A. R. Effects of the rebounding of a striking ship on structural crashworthiness during ship-ship collision (en) // Thin-Walled Structures : journal. — 2017. — Т. 115. — С. 225—239.

[7] Определение слеминга. әлеге чыганактан 2019-10-13 архивланган. 2019-10-13 тикшерелгән.

[8] American Society of Naval Engineers 2008 елның 26 декабрь көнендә архивланган

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]