Дүдүк
| Дүдүк | |
|---|---|
.jpg){kind=small} | |
| Чыгыш иле |
 Әрмәнстан[1] |
| Материал төре | apricot wood[d] |
| Матди булмаган мәдәни мирас статусы | Кешелекнең матди булмаган мәдәни мирасының репрезентатив исемлеге[d][1] һәм Сөйләм һәм матди булмаган матди мирасы шаһәсәрләре[d][1] |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | ich.unesco.org/en/RL/00092(ингл.), ich.unesco.org/fr/RL/00092(фр.) һәм ich.unesco.org/es/RL/00092(исп.) |
 | |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Матди булмаган мәдәни мирас[d] |
| Һорнбостель-Закс классификациясе | 422.111 |
 Дүдүк Викиҗыентыкта | |
Дудук (төр. düdük флейта; әрм. դուդուկ [dudúk]) яки циранапох (әрм. ծիրանափող [tsiɑנnנphó]]) борынгы әрмән чыгышлы йомшак җырлау тавышына ия тынлы телле музыка корал[2]. Дүдүк тугыз уен тишеге һәм ике камышлы таяктан гыйбарәт. Кавказ, Якын Көнчыгыш, Үзәк Азия[2] һәм Балкан ярымутравы халыклары арасында таралган. Бүген дүдүк популяр фильмнарның саундтрекларында да кулланыла.
Этимологиясе
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]Дүдүк исеме төр. duduk, düdük сүзеннән килеп чыккан.Төрек сүзе үз чиратында фарсы тулак барлыкка килгән.
Әрмән халык этимологиясе «дүдүк»ле һөҗүм вакытында инструментта уйнаганда җимерек иҗекләрне имитацияләү белән бәйли: ду, фу, туй. Әрмән дүдүгенең иске исеме дә шуннан килеп чыккан: тулуй.
Тарихы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]Дүдүкне «циранапох» (абрикос торбасы) исеме астында V гасырның әрмән тарихчысы Мовсес Хоренаци беренче телгә ала[3].
Дүдүк коралы әрмән халкы мәдәни тормышы һәм иҗтимагый үзенчәлегенең аерылмас өлеше булып тора. Күп гасырлар дәвамында ул әрмәннәр тормышындагы бөтен мөһим социаль вакыйгаларны: халык бәйрәмнәрен, тантаналарны озатып бара, җырлары һәм биүләре, туй һәм күмү тантаналары һәм башкаларда кулланыла.
Төзелеш, нотация, аппликатура
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]| 6 | 7 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 1 |
 fм |
 gм |
  aм |
 hм |
 c1 |
 d1 |
 e1 |
 f1 |
 g1 |
 a1 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
.svg){kind=small}
|
 g 1 .svg){kind=small}
|
— |  a 3
|
 c 4
|
— |  d 6
|
 e 7
|
 g 9 .svg){kind=small}
|
— | — |
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, Liste représentative du patrimoine culturel immatériel de l’humanité, Lista Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad
- ↑ 2,0 2,1 {{{башлык}}}(ингл.) // The Oxford Companion to Music / Alison Latham. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-957903-7. — DOI:10.1093/acref/9780199579037.001.0001/acref-9780199579037-e-7654;jsessionid=6d8264d2de3555e65bbc456fd9b91123
- ↑ Журнал/Энциклопедия «Вокруг Света». Статья: «Армения. Дудук». әлеге чыганактан 2011-01-21 архивланды. 2012-04-01 тикшерелгән.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]- Дудук // Большая российская энциклопедия (электронная версия). — М., 2016.
- Дудук // Музыкальная энциклопедия. Том 2. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Стб. Ҡалып:-..
- Минасян Г. В. Пособие по игре на дудуке. — Ер.: Луйс, 1988. — 183 с.
- Дудук армянский (с. 88). Дудуки грузинский (с. 93). Баламан азербайджанский (с. 81—82). Ясти балабан дагестанский (с. 106—107) // Атлас музыкальных инструментов народов СССР. — М.: МузГИз, 1963. Архивная копия от 5 октября 2021 на Wayback Machine
- Черных А. В. Советское духовое инструментальное искусство : Справочник. — М.: Советский композитор, 1989. — С. 51—52. — 320 с.
- Балабан // Музыкальная энциклопедия. Том 1. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Стб.
- Максим Азаров Абрикосовое чудо. Дудук — символ армянской идентичности // collab.am.