Журнал
| Журнал | |
|---|---|
 | |
| Үрнәк элементы | El Comité 1973[d] |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Фәнни журналлар[d] |
| Кыскарулар җәдвәле аббревиатурасы | журн. |
 Журнал Викиҗыентыкта | |
Журнал (фр. journal теленнән (jour сүзеннән — «көн, егерме дүрт сәгать»[1]) — даими рубрикалы һәм төрле социаль, сәяси, фәнни, сәнәгать һәм башка мәсьәләләр, әдәби һәм сәнгать әсәрләре буенча мәкаләләр яки очеркларны үз эченә алган басма яки электрон вакытлы басма[2].
Журналлар, гәҗитләр кебек үк, массакүләм мәгълүмат чараларының (аралашу) һәм пропаганданың төп чараларының берсе булып тора, җәмәгать фикеренә, белем бирүгә, тәртипкә йогынты ясый, аны билгеле бер идеологик төркемнәрнең, социаль сыйныфларның, сәяси партияләрнең, оешмаларның мәнфәгатьләренә туры китереп формалаштыра. Өстәл бастыру технологияләре барлыкка килү һәм тулы төсле бастыру мөмкинлекләре булган коммерция басмаханәләренең таралуы белән, журналлар премиум һәм люкс товарлар өчен төп реклама чарасына әйләнә. Кагыйдә буларак, алар катгый билгеләнгән укучылар төркемнәренә юнәлтелгән һәм я глобаль, я милли басмалар, яисә реклама каталоглары булып тора. Интернет барлыкка килү белән, журналлар интернетта күренә башлый. Башта басма басмаларның архивлары сайтларда урнаштырыла башлый; соңрак онлайн журналлар барлыкка килә башлый — алар басма рәвештә бастырылмый, ә бары тик Интернетта гына була. Хәзер аларның кайберләренең аудиториясе охшаш басмаларга караганда берничә тапкыр зуррак.
Тарихы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Журналларның иң беренче мисалы — 1663 елда Германиядә чыга башлаган әдәби һәм фәлсәфи журнал булган, аның исеме «Erbauliche Monaths Unterredungen» булган[3]. Лондонда беренче тапкыр 1731 елда басылып чыккан «The Gentleman’s Magazine» исемле журнал теләсә нинди тема буенча яңалыклар һәм комментарийларны үз эченә алган беренче журнал була. 1842 елда Герберт Инграм (Herbert Ingram) тарафыннан нигезләнгән «The Illustrated London News» беренче иллюстрацияле журнал барлыкка килә[4].
Франциядә әдәби журнал булдыру идеясе Теофраст Рено аркасында туа, ул вакыт-вакыт үзенең «Bureau d’Adresse» журналында әдәби һәм фәнни темалар буенча очерклар бастыра. 1663 еллар тирәсендә Мезерэ әдәби журнал бастыру хокукын ала, ләкин аны гамәлгә ашырырга вакыты булмый, 1665 елның 5 гыйнварында аның идеясен Париж парламенты киңәшчесе Дени де Салло кабул итә һәм «Journal des Savants» журналының беренче санын бастыра. Тиздән тыелган журнал 1666 елның гыйнварында яңадан ачыла һәм 1701 елга кадәр тоткарлыксыз бастырыла, аннары ул хөкүмәт тарафыннан сатып алына һәм галимнәр комиссиясенә аны редакцияләү йөкләнә.
Рәсәйдә беренче журнал 1755 елда Фәннәр академиясе тарафыннан «Файда һәм күңел ачу өчен хезмәт итүче айлык әсәрләр» («Ежемесячные сочинения, к пользе и увеселению служащие») исеме астында басылып чыга. Россиядә беренче шәхси журнал 1759 елда Сумароковның «Тырыш умарта корты» («Трудолюбивая пчела» журналы була.
Журнал төрләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Журналлар, гәҗитләр кебек үк, классификацияләнә:
Ешлык ягыннан көндәлек журналлар юк, атналык һәм айлык журналлар гына, шулай ук ике айга бер яки аннан да сирәгрәк басыла торганнары да бар.
Форматы буенча, мәсәлән:
- Ялтыравыклы журнал (глянцевый журнал) — массакүләм мәдәният продукты, ул укучының ял итүе өчен эшләнә; ул җитди темалардан тулысынча кача, сәясәттән читтә тора һәм тормышның мәңге бәйрәм итү иллюзиясен тудыра. Аның якты, «ялтыравыклы» дизайны һәм басмасы бар[5][6].
Темасы буенча, мәсәлән:
- ир-атлар журналы
- фәнни журнал
- әдәби журнал
Журналларның үзенчәлекләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Журналлар гәҗитләргә караганда сирәгрәк бастырыла, шуңа күрә алар мәгълүмат җиткерүнең акрынрак темплары белән аерылып тора, ләкин вакыйгаларны җентекләп анализлау, уйланулар, нәтиҗәләр ясау һәм башкалар өчен аларда күбрәк мөмкинлекләр бар.[чыганак күрсәтелмәгән 412 көннәр]
Дөньядагы иң күп тиражлы журналлар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]2011 елгы мәгълүматлар буенча, иң югары тиражлы журналлар исемлегенә түбәндәге журналлар керә[7]:
- ADAC Motorwelt[en] (автомобильләр турындагы немец журналы, якынча 14 миллион данә);
- Reader’s Digest (Америка журналы, 50 илдә 21 телдә басылып чыга, гомуми тиражы 12,3 миллионнан артык);
- Cosmopolitan (Америка хатын-кызлар журналы, 63 илдә 34 телдә, гомуми тиражы якынча 7,5 миллион данә);
- National Geographic (Американың популяр фәнни журналы, инглиз теленнән тыш 32 телдә басыла, гомуми тиражы 6,3 миллион данәдән артык);
- Good Housekeeping[en] (кулланылыш товарлары һәм хуҗалык эшләре турында Америка журналы, 15 илдә 5,8 миллион тираж белән басыла);
- Gushi Hui[en] (хикәяләр, кытай әдәби журналы, 5,4 миллион данә);
- Glamour (Америка хатын-кызлар журналы, 23 илдә чыга, гомуми тиражы 34 миллион данә);
- Duzhe («Укучы», 4,5 миллион данә тираж белән чыга торган кытай гаилә журналы);
- People (Американың танылган шәхесләр турындагы яңалыклар журналы, 3,8 миллион данә);
- Антенна-Телесемь (телевидение турында рус журналы, «гаилә белән уку өчен атналык», 3,5 миллион данә).
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Журнал // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.
- ↑ Толковый словарь живого великорусского языка.
- ↑ History of magazines. Magazine Designing (2013-03-26). әлеге чыганактан 2013-10-29 архивланган. 2013-10-10 тикшерелгән.
- ↑ The History of Magazines, Magazines.com. 29 ноябрь 2021 тикшерелде.
- ↑ Что такое глянцевый журнал. әлеге чыганактан 2023-01-19 архивланган. 2023-01-19 тикшерелгән.
- ↑ Глянцевый журнал как жанр современной массовой культуры. әлеге чыганактан 2023-01-19 архивланган. 2023-01-19 тикшерелгән.
- ↑ 10 крупнейших журналов мира. әлеге чыганактан 2024-03-11 архивланган. 2024-03-11 тикшерелгән.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Angeletti, Norberto, and Alberto Oliva. Magazines That Make History: Their Origins, Development, and Influence (2004), covers Time, Der Spiegel, Life, Paris Match, National Geographic, Readerʼs Digest, ¡Hola!, and People
- Brooker, Peter, and Andrew Thacker, eds. The Oxford Critical and Cultural History of Modernist Magazines: Volume I: Britain and Ireland 1880—1955 (2009)
- Buxton, William J., and Catherine McKercher. «Newspapers, magazines and journalism in Canada: Towards a critical historiography.» Acadiensis (1988) 28#1 pp. 103–126 in JSTOR; also online
- Cox, Howard and Simon Mowatt. Revolutions from Grub Street: A History of Magazine Publishing in Britain (2015) excerpt