Иж-Бубый мәдрәсәсе

Иж-Бубый мәдрәсәсе
Иж-Бубый мәдрәсәсе
Нигезләнү датасы	1881
Дәүләт	Россия империясе
Административ-территориаль берәмлек	Нократ губернасы, Сарапул өязе, Әгерҗе вулысы һәм Иж-Бубый
Идарә итүче орган	Казан уку-укыту бүлгесе
Гамәлдән чыгу датасы	1911

Иж-Бубый мәдрәсәсе, «Буби» мәдрәсәсе — Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волоосте Иж-Бубый авылында 1881 елда ачылган мәдрәсә. Идел буе һәм Урал алды халыкларының мәгърифәтендә зур урын биләгән уку йорты. 1895 елдан мәдрәсәне Габдулла һәм Гобәйдулла Бубилар җитәкли һәм мөгаллимлек итә. 1908 елда мәдрәсә каршында хатын-кызлар класслары ачыла. Анда Мөхлисә Буби укыта. 1911 елда мөгаллимнәр һәм шәкертләр «панисламизмны пропагандалауда» гаепләнә, мәдрәсә ябыла ^[2].

Тарих

Ул элекке Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волостеның Иж-Бубый авылында 1881 елда оештырыла. Башка татар мәдрәсәләре белән беррәттән, ул да XIX гасыр ахыры – XX гасыр башында зур үзгәрешләр кичерә. 1907 елдан башлап, мәдрәсәдә аерым фәннәр буларак гарәп, фарсы, төрек, рус, француз телләре, тарих, политэкономия, арифметика, геометрия, физика, астрономия, география, ботаника, медицина, психология, педагогика алдынгы рус һәм Европа уку йортлары дәрәҗәсендә укытыла. Фәлсәфә, логика, әхлак, Коръән, хәдис, ислам тарихы өйрәтелә. Укыту расписание буенча алып барыла, дәресләр үткәрү өчен бүлмәләр җиһазландырыла; уку елы ахырында имтиханнар уздырыла.

Россиянең төрле почмакларыннан мәдрәсәгә укырга яшьләр килә. 1908-1911 елларда биредә һәр елны 500 шәкерт белем ала. Мәдрәсәдә һәр атнада әдәби, фәнни кичәләр уздырыла. Мәдрәсәнең бай китапханәсе, махсус җиһазландырылган спорт мәйданчыгы була.

Иж-Бубый мәдрәсәсенең уңышларга ирешеп чәчәк ату елларында аның белән бертуган Габдулла һәм Гобәйдулла Бубыйлар җитәкчелек итә.

Бу авылда Россиядәге мөселман хатын-кызлар өчен иң беренче уку йортларыннан кызлар мәдрәсәсе дә эшли. Ул Мөхлисә Бубый карамагында була.

Мәдрәсәнең дөньяви юл белән алга атлавы патша хөкүмәтен борчуга сала. Танылган татар уку йортларыннан булган Иж-Бубый мәдрәсәсе 1911 елның гыйнварында Россия хөкүмәтенә каршы фикер таратуда һәм панисламизмда гаепләнеп, яптырыла. Җитәкчеләре, мөгаллимнәре кулга алына.

Шәхесләр

Җитәкчеләре

Мөгәллимнәре

Шулай ук карагыз: Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсе мөгәллимнәре.

Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара Викимәгълүмат белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы яңартка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.

яңарт | SPARQL |сурәтләр тап

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

туу датасы	Исем	әлма-матер	һөнәр төре	үлем датасы
1869	Мөхлисә Бубый		казый укытучы	1937-12-23
1871-11-09	Габдулла Буби		язучы	1922-02-07
1883-05-19	Нәҗип Думави	Кизләү мәдрәсәсе «Касыймия» мәдрәсәсе	язучы шагыйрь укытучы мулла	1933-05-05

Автоматик рәвештә яңартылучы исемлек азагы.

Шәкертләре

Шулай ук карагыз: Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсен тәмамлаучылар.

Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара Викимәгълүмат белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы яңартка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.

яңарт | SPARQL |сурәтләр тап

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

туу датасы	Исем	һөнәр төре	эш урыны	үлем датасы
1873-09-20	Даут Гобәйди	шагыйрь тәрҗемәче укытучы имам	Кыдырлы Иске Кызыл Яр Сарсак-Умга	1919-04-19
1890-05-03	Шакир Һиләлетдинов			1974-06-15
1892	Гобәйдулла Балтанов			1930
1899	Сания Гыйффәт	язучы шагыйрь укытучы		1957-04-12

Автоматик рәвештә яңартылучы исемлек азагы.

Фотогалерея

Мәдрәсә мөгаллимнәре һәм шәкертләре
Җамал Вәлиди
Нәҗип Думави
Габдулла Буби
Гобәйдулла Буби

Искәрмәләр

↑ ^1,0 ^1,1 Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты Tatarica энциклопедиясе
https://wikidata.org/wiki/Track:P8373https://wikidata.org/wiki/Track:Q96309586https://wikidata.org/wiki/Track:Q96313337https://wikidata.org/wiki/Track:P8377
↑ Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, с.91. ISBN 0-9530650-3-0

Чыганаклар

Татарстан. Истәлекле һәм онытылмас даталар календаре-2011. Татарстан Республикасы Милли китапханәсе

Сылтамалар

Бубыйлар мирасы 2019 елның 2 июль көнендә архивланган(тат.)(рус.)(ингл.)

Моны да карагыз

[_18800a812a22e8e8-1] 1,0 ^1,1 Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты Tatarica энциклопедиясе
https://wikidata.org/wiki/Track:P8373https://wikidata.org/wiki/Track:Q96309586https://wikidata.org/wiki/Track:Q96313337https://wikidata.org/wiki/Track:P8377

[2] Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, с.91. ISBN 0-9530650-3-0

[1]

[2]

к б ү Иж-Бубый мәдрәсәсенең танылган мөгаллимнәре, шәкертләре һәм яклаучылары
Мөгаллимнәр	Габдулла Буби Гобәйдулла Буби Мөхлисә Бубый Нәҗип Думави Шәриф Саттаров Ягъкуб Хәлили
Шәкертләр	Гобәйдулла Балтанов Җамал Вәлиди Садри Җәлал Гасыйм Мансуров Ягъкуб Хәлили Шакир Һиләлетдинов
Яклаучылар	Гобәйдулла Буби Әхмәт Хөсәенов
Авыл музее Татар мәгърифәтчеләре Татар уку йортлары