Илмән таулары

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Илмән таулары latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Илмән таулары
Ilmenzapoved.JPG
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Административ-территориаль берәмлек Чиләбе өлкәсе һәм Свердлау өлкәсе
Тау сырты Урал таулары
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 754 метр
Нәрсәдән эшләнгән таргылташ
Эра ташкүмер дәвере[d]
Мирас статусы Бөтендөнья мирасы алисемлегенә керә торган объект[d]
Озынлык 28 километр
Киңлек 15 километр
Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелү критерие (vi)[d], (vii)[d] һәм (viii)[d]

Илмән тауларырус. Ильме́нские го́ры - Русия Федерациясе Көньяк Уралдагы Чиләбе өлкәсенең Мияс шәһәре янындагы тау сыртлары.

Географиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илмән сыртлары көнчыгыштан урманлы-таулы күлләр белән чиктәш, ә көнбатыштан Мияс елгасы үзәненең аръягында Урал тауларының төп сыртлары китә, шулай итеп Илмән сыртлары үз географик киңлегендә Урал тауларының көнчыгыш сиге булып тора.

Иң югары ноктасы — Илмән (755 м). Көньякта Илмән таулары Ирәндек сыртлары белән дәвам итә (Ирәндек - Башкортстанның Учалы районы территориясе).

Тасвирламасы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тау токымнары төрлелеге катлаулы һәм дәвамлы геологик тарихы белән бәйле, бу тарих 2,3 миллиард ел исәпләнә.

Иң зур гыйльми киммате пегматит юлаклары белән бәйле - биредә миаскит, гранит, топаз, гранат,сиенит аквамарин, фенакит, циркон, сапфир, турмалин, амазонит һәм башкалар очрый.

1920 елда Илмән таулары Русиядә булдырылган минераллар тыюлыкларның тәүгеләренең берсе - Илмин тыюлыгы биләмәсенә кереп китә[1].

1824 елда Илмәнгә килгән немец минералогы И. Н. Менге аның башлангыч тасвирламасын яза һәм 1825 елда ул: "Дөньяның бөтен минераллары бер искиткеч сыртта җыелган кебек һәм алда бу җәһәттән күп ачышлар көтә әле," - дип күрәзәләгән[2][3]

Этимологиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илмән сырты Илмән күленә һәм Илмән тыюлыгына үзенең атамасын биргән. Илмән күле электән русча рус. Ильмень, Эльмень дип аталып килгән (1736, 1742 елдагы карталар);Петр Симон Паллас аны Именкуль дип атаган (башкортча синонимы — «хәвефсез күл») [4].

Шул ук вакытта Чиләбе өлкәсенең географы, топонимисты Шувалов Николай Иванович үзенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" дигән сүзлегендә атаманы башкортларның тотемы - имән агачыннан килеп чыккандыр дип фаразлый[5].[6]

Галерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Миасс янында Илмән сырты
Илмән сырты
Илмән тыюлыгында Илмән сырты
Илмән күренеше
Илмән карагайлары
Илмән күле
Илмән таулары
Тау юллары

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Ильменские горы
  2. Летопись. Оренбургского края
  3. География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 124. — 20000 экз.
  4. Озеро Ильменское
  5. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  6. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Большая советская энциклопедия//Ильменские горы
  • География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 122. — 20000 экз
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанные и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Ильменские горы [1]
  • Ильменский горы[2]