Йолдызлар сибелгән байрак

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Йолдызлар сибелгән байрак latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

[1]

Star-Spangled Banner һимнының тәүге басмаларыннан берсе
АКШ һимнын Меррилл Миллер җырлый (1944)

The Star-Spangled Banner (“Йолдызлар сибелгән байрак”) – Америка Кушма Штатларының дәүләт һимны. Дүрт куплеттан тора, гадәттә аның беренче куплеты (ешрак) яки беренче ике куплеты (сирәгрәк) башкарыла.[2]

Һимнның тарихы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Һимн тексты – Фрәнсис Скотт Ки (Francis Scott Key) тарафыннан 1814 елда язылган “Макһенри кирмәнен саклау” поэмасының бер өлеше. Автор – ул вакытта 35 яшьлек адвокат һәм һәвәскәр шагыйрь – поэманы Британия корабларының Балтимор шәһәрендәге Макһенри яр буе кирмәненә (Fort McHenry) төнге һөҗүменнән соң[3] иҗат иткән, ул шундагы хәлләрнең шаһиты булган.

1812-1815 елларда бәйсезлек өчен хәлиткеч көрәш[4] алып барган АКШның беренче байрагында, шул чорда конфедерация булып берләшкән штатлар саны буенча, 15 ак-кызыл буй һәм зәңгәр төстәге җирлектә шулкадәр үк йолдыз булган. Соңрак, ак-кызыл буйларның гомуми саны даими рәвештә 13 булырга тиеш, дигән карарга килгәннәр (конфедерациягә нигез салучы штатлар саны буенча). Йолдызлар саны, яңа штатлар килеп кушылган саен, арта барган.[5]

Байрак төне буе Макһенри кирмәне өстендә торган, ләкин британ снарядлары аңа бернинди зыян китермәгән. Һимнның рәсми чараларда җырланучы беренче куплетында шул хакта бәян ителә. Җыр беренче мәртәбә шул ук елны Балтимор шәһәрендә башкарылган. Ләкин ул дәүләт һимны итеп расланганчы бер гасырдан артык вакыт үткән. 

Озак вакыт, һимн музыкасы инглизләрнең бер популяр табын җырыннан алынган, дип санаганнар. Бары тик 1980 нче елларда гына көйнең үз авторы булуы ачыкланган. Бөекбританиядә музыка тарихчысы, композитор, органчы һәм җырчы буларак танылган Джон Стаффорд Смит (John Stafford Smith) аны 1780 елда иҗат иткән. Җыр күпмедер вакыт Бөекбритания музыкантлары берлегенең шаян һимны дип саналган. Аның башлангыч исеме – “Анакреонт җыры”.

Фрәнсис Скотт Ки сүзләре өстәлгәч тә, җыр әле 1889 елда гына рәсми рәвештә АКШ Хәрби-диңгез гаскәрләрендә кулланыла башлаган. 1916 елдан башлап аны Ак йортта да ара-тирә оркестр уйнаган. Ниһаять, 1931 елның 3 мартында АКШ Конгрессы җырны, автор тексты белән бергә, милли һимн итеп раслаган. Моңа кадәр илнең үз һимны булмаган, кирәк чакта йә Hail Columbia, йә My Country, 'Tis of Thee җырларының берсен кулланганнар.

Һимнның испан теленә шактый ирекле тәрҗемәсе рәсми рәвештә расланган. Шулай ук алман теленә һәм тагын берничә телгә әдәби тәрҗемәсе дә бар, ләкин алар кулланылмый.

Инглизчә тулы тексты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Фрәнсис Скотт Ки (Francis Scott Key) – АКШ дәүләт һимны авторы. Эдвард Перси Моран (Edward Percy Moran, 1862–1935) рәсеме.

The Star-Spangled Banner

1. O! say can you see by the dawn’s early light,
What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming,
Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight,
O’er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?
And the rockets’ red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there;
O! say does that star-spangled banner yet wave,
O’er the land of the free and the home of the brave?

2. On the shore dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe’s haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o’er the towering steep,
As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
Now it catches the gleam of the morning’s first beam,
In full glory reflected now shines in the stream:
’Tis the star-spangled banner, O! long may it wave
O’er the land of the free and the home of the brave.

АКШ байрагының 1814 ел версиясе[5]

3. And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle’s confusion,
A home and a country, should leave us no more?
Their blood has washed out their foul footsteps’ pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave,
O’er the land of the free and the home of the brave.

4. O! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved home and the war’s desolation.
Blest with vict’ry and peace, may the Heav’n rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation!
Then conquer we must, when our cause it is just,
And this be our motto: „In God is our trust;“
And the star-spangled banner in triumph shall wave
O’er the land of the free and the home of the brave!
[6]

Беренче куплет тәрҗемәсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Йолдызлар сибелгән байрак

Әйт әле, күрәмсең аны таң атканда, –
Без аны данладык кич кояш батканда?
Зәңгәр күк, йолдызлар – ак-кызыл иңендә, –
Ул байрак җилфердиме кирмән түрендә?
Бомбалар шартлады, ракеталар янды,
Ә байрак төн буе безнең сафта калды.
Әйт әле, балкыймы ул байрак бүген дә –
Кыюлар җирендә, азатлар илендә?

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

АКШ турында Википедия мәкаләсе

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. https://de.wikipedia.org/wiki/The_Star-Spangled_Banner#cite_ref-1%7C мәкаләнең алман телендәге версиясе нигезендә
  2. https://www.youtube.com/watch?v=f5gkkBtRK_U%7C АКШ һимнын 9 яшьлек Атена Криз җырлый
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Star-Spangled_Banner#/media/File:Ft._Henry_bombardement_1814.jpg | Макһенри кирмәненә һөҗүм
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/War_of_1812%7C Англия-Америка сугышы
  5. 5,0 5,1 https://de.wikipedia.org/wiki/Flagge_der_Vereinigten_Staaten%7C Кушма Штатлар байраклары
  6. http://www.thenationalanthemproject.org/lyrics.html%7C Милли һимн проекты сәхифәсе