Казакъстан
Координатлар: 48°57′00″ т. к. 66°14′00″ кч. о. / 48.95000° т. к. 66.23333° кч. о. (G) (O)Казакъстан Республикасы (Казакъстан, шулай ук Казахстан, tat.lat. Qazaqstan,; каз. Қазақстан Республикасы; [qɑzɑqˈstɑn]) — күбесенчә Азиядә урнашкан дәүләт. Русия, Кытай, Кыргызстан, Үзбәкстан, Төрекмәнстан илләре белән чиктәш.
1997 елда Казакъстан башкаласы илнең көньягында урнашылган Алматыдан, исемен Астанага үзгәртелгән, үзәгендәге Акмола шәһәренә күчте. Башкала күчерүенең сәбәпләре арасында киләчәктә Алматыда җир тетрәү көтелүе иде. Моннан тыш, Астанада күбрәк казакълар яшәсә, Алматыда исә русларның өлеше зур.
Эчтәлек
География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Казакъстан — Азия һәм Аурупа чигендә урнашкан трансконтиненталь дәүләт; территориясенең күпчелеге Азиядә урнашкан.
Кырый ноктлалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- төньякта — Төньяк Казакъстан өлкәсендә (55°26’ т. к.).
- көньякта — (40°66′ т. к.).
- көнбатышта — Эльтон һәм Баскунчак күлдәре арасында (87°20′ кч. о.).
- көнчыгышта — (46°27′ кч. о.).
Рельеф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Казакъстанның территориясе күбесенчә чүлләр (36 %) һәм ярымчүлләр (18 %) белән капланган. Казакъстан территориясенең 35% өлешен далалар, 5,9 % — урманнар биләп торалар.[1]
Илнең үзәк районнарында Казакъ кечкенә таулар тезмәсе (Казахский мелкосопчник) урнашкан. Казакъстанның төньягын Көнбатыш Себер тигезлеге биләп тора.
Идарә-җир төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Алматы шәһәре,
- Акмола өлкәсе (мәркәзе: Күкчетау),
- Актүбә өлкәсе,
- Астана шәһәре,
- Атырау өлкәсе,
- Көнбатыш Казакъстан өлкәсе (мәркәзе: Орал),
- Байкоңгыр шәһәре,
- Маңгыстау өлкәсе (мәркәзе: Актау),
- Көньяк Казакъстан өлкәсе (мәркәзе: Шымкент),
- Павлодар өлкәсе,
- Караганды өлкәсе,
- Костанай өлкәсе,
- Кызылорда өлкәсе,
- Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе (мәркәзе: Өскемен)
- Төньяк Казакъстан өлкәсе (мәркәзе: Петропавел),
- Җамбыл өлкәсе (мәркәзе: Тараз).
Дәүләти бәйрәмнәр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- 1—2 гыйнвар — Яңа ел
- 8 март — Халыкара хатын-кызлар көне.
- 21—23 март — Наурыз бәйрәме
- 1 май — Казакъстан халкының бердәмлек бәйрәме
- 7 май — Ватанны саклаучы көне
- 9 май — Җиңү көне.
- 6 июль — Башкала көне
- 30 августа — Казакъстан Республикасының Конституция көне
- 10 Зөлхиҗҗә (Һиҗри тәкъвиме) — Корбан бәйрәм
- 1 декабрь — Казакъстанның беренче президены көне
- 16—17 декабрь — Казакъстанның бәйсезлек көне
Казакъстанда туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Казакълар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Руслан Савденов, балет биючесе, Татарстанның атказанган артисты (2011)
- Шәмши Калдаяков (1930-1992), казакъ композиторы.
- Нургыйса Тлендиев (1925-1998), казакъ композиторы.
- Еркегали Рәхмәдиев (1932-2013), казакъ композиторы.
- Бавырҗан Байбәк (19.03.1974), Алматы хакиме (2015, август), сәясәт фәннәре кандидаты.
Татарлар, башкортлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
- Ибраһим Сәлахов, язучы
- Гүзәлия Гафурова, карате буенча спортчы
- Кадрия Әмирова, балет биючесе, РФ атказанган артисты
Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
|
|
||
|---|---|---|
| Өлкәләр | Акмола · Актүбә · Алматы · Атырау · Җамбыл · Караганды · Костанай · Көнбатыш Казакъстан · Көнчыгыш Казакъстан · Көньяк Казакъстан · Кызылорда · Маңгыстау · Павлодар · Төньяк Казакъстан | |
| Үзәк хакимият карамагындагы шәһәрләр |
Алматы · Астана (башкала) · Байкоңгыр | |
|
|
|---|
| Дәүләтләр:
Автономияләр:
|
|
|
||
|---|---|---|
| БДБ әгъзаләре | ||
| Ассоциацияләүче БДБ әгъзаләре | ||
| Элеккеге әгъзаләр | ||
|
|
|
|---|---|
| Азәрбайҗан • Әрмәнстан • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Бруней • Бутан • Вьетнам • Гөрҗистан • Гыйрак • Исраил • Индонезия • Иран • Йәмән • Казакъстан1 • Камбоҗа • Катар • Кипр • Көньяк Корея • Төньяк Корея • Көнчыгыш Тимор • Күвәйт • Кыргызстан • Кытай • Лаос • Ливан • Малайзия • Мальдивлар • Мисыр2 • Монголия • Мьянма • Непал • Оман • Пакьстан • Русия1 • Сингапур • Согуд Гарәбстаны • Сүрия • Таҗикстан • Таиланд • Төрекмәнстан • Төркия1 • Үзбәкстан • Үрдүн • Филиппиннар • Һиндстан • Шри-Ланка • Япония
Танылмаган дәүләтләр һәм башка территорияләр: Абхазия • Вазиристан • Гыйрак Көрдстаны 1 Өлеше Аурупада. 2 Күбесенчә Африкада. |
|
|
|
||
|---|---|---|
| ИХО әгъзалары | Азәрбайҗан • Алжир • Албания • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Бенин • Бруней • Буркина-Фасо • Габон • Гамбия • Гвинея • Гвинея-Бисау • Джибути • Мисыр • Индонезия • Үрдүн • Гыйрак • Иран • Йәмән • Камерун • Казакъстан • Катар • Кыргызстан • Комор утраулары • Кот-д'Ивуар • Күвәйт • Ливан • Ливия • Мавритания • Малайзия • Мали • Мальдивлар • Марокко • Мозамбик • Нигер • Нигерия • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Оман • Пакистан • Фәлистыйн • Согуд Гарәбстаны • Сенегал • Сүрия * • Сомали • Судан • Сьерра-Леоне • Таҗикстан • Того • Тунис • Төркмәнстан • Төркия • Уганда • Үзбәкстан • Чад | |
| ИХО күзәтүче-илләре | Босния һәм Герцеговина • Русия Федерациясе • Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте • Таиланд • Үзәк Африка Җөмһүрияте | |
| ИХО күзәтүче-оешмалары | БМО • Африка Берлеге • Гарәп дәүләтләре лигасы • Икътисади хезмәттәшлек оешмасы • Мороны азат итү милли фронты • ИКО әгъзасы булган дәүләтләрнең парламент берлеге • Бер якка да кушылмаучылык хәрәкәте | |
| * -2012 елда әгъзалыгы рәсми туктатылган. | ||
Искәрмәләр[вики-текстны үзгәртү]
* Сүриянең әгъза булуы 2012 елда туктатылды.
| Бу география буенча мәкалә төпчеге. Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп, |